१३. हिरवंगार झाडासारखं (कविता)

झाडाची पाने जेव्हा वाऱ्यावर सळसळतात, तेव्हा ती जणू काही आनंदाने हसत आहेत असे वाटते. माणसाच्या आयुष्यातही कितीही संकटे आली किंवा दुःखाचे प्रसंग आले, तरी त्याने न डगमगता या पानांसारखेच खळखळून आणि आनंदाने हसत जगावे, असा या ओळीचा अर्थ आहे.

झाड हे नेहमी परोपकारी असते. ते मुकाट्याने घाव सहन करूनही जगाला फळे, फुले आणि सावली देते. झाड जसे नेहमी हिरवेगार, टवटवीत आणि आनंदी असते, तसे माणसानेही दुःखाला विसरून नेहमी दुसऱ्यांच्या मदतीसाठी तत्पर राहावे आणि ताजेतवाने, उत्साहाने जीवन जगावे.

आशयसौंदर्य : 'हिरवंगार झाडासारखं' या कवितेत जॉर्ज लोपीस यांनी झाडाचे सौंदर्य आणि त्याची सहनशीलता यांचे अत्यंत विलोभनीय वर्णन केले आहे. निसर्गाचे सौंदर्य माणसाच्या मनावर कसा खोल प्रभाव पाडते, हे या ओळींतून व्यक्त झाले आहे.

काव्यसौंदर्य : पहाटेच्या वेळी झाडाच्या पानांवर दवबिंदू साचलेले असतात. ते दवबिंदू पानावरून जेव्हा खाली ओघळतात, तेव्हा ते दृश्य इतके सुंदर असते की कवीला वाटते हे टपोरे दवबिंदू झाडाच्या पानांवरून थेट त्याच्या वहीच्या पानांवरच उतरत आहेत. निसर्गाच्या या सौंदर्यामुळे कवीला कविता सुचते आणि तो ती वहीत लिहून काढतो, अशी सुंदर कल्पना यातून मांडली आहे.

भाषिक वैशिष्ट्ये : 'झाडांच्या पानावरून वहीच्या पानावर' हा शब्दप्रयोग अतिशय मार्मिक आहे; यात 'पान' या शब्दाचा झाडाचे पान व वहीचे पान अशा दोन अर्थांनी सुंदर वापर केला आहे. 'अलगद' आणि 'टपोरे थेंब' यांसारख्या शब्दांमुळे डोळ्यांसमोर निसर्गाचे एक जिवंत आणि शांत चित्र उभे राहते. मुक्तछंदातील ही रचना अत्यंत भावपूर्ण आहे.

झाड आणि माणूस यांचे नाते खूप जुने आणि अतूट आहे. मानवी जीवनात झाडाचे स्थान एखाद्या निस्वार्थी मित्रासारखे किंवा गुरूंसारखे आहे. झाड आपल्याला जगण्यासाठी प्राणवायू देते, खाण्यासाठी फळे देते आणि उन्हात सावली देते. झाडांच्या मुळांमुळे जमिनीची धूप थांबते आणि पाऊस पडण्यास मदत होते.

झाड आपल्या आयुष्यातील एक मोठा आदर्श आहे. ते ऊन, वारा, पाऊस आणि कुऱ्हाडीचे घाव सहन करूनही नेहमी दुसऱ्यांचे भलेच करते. झाडाकडून आपण दातृत्व (देण्याची वृत्ती), सहनशीलता आणि संकटांतही घट्ट पाय रोवून उभे राहण्याची वृत्ती शिकली पाहिजे. झाडांशिवाय मानवी जीवनाची कल्पनाच करणे अशक्य आहे.

झाड हे निसर्गाचे एक अतिशय प्रफुल्लित रूप आहे. हिवाळ्यात पानगळ झाली तरी झाड रडत बसत नाही, तर वसंत ऋतूत नव्या नवरीसारखी नवी पालवी धारण करून पुन्हा हसतमुख होते. त्याच्या फांद्यांवर पक्षी गाणी गातात आणि वाऱ्याच्या झुळकीवर त्याची पाने सळसळत आनंदाने नाचतात.

माणसाच्या आयुष्यातही दुःख, निराशा किंवा संकटे येतात; पण त्या वेळी आपण खचून न जाता झाडासारखेच संकटांना सामोरे गेले पाहिजे. भूतकाळातील दुःख झटकून टाकून नव्या उमेदीने आणि हिरव्यागार उत्साहाने जगले पाहिजे. सतत दुसऱ्यांना आनंद देणे आणि स्वतःही टवटवीत राहणे हे आपण झाडाकडूनच शिकू शकतो.