Skip to navigation Skip to content
About Contact Feedback FAQs
MAK LABS Maximize your learning.
MSCE Pune · MAHA TET

MAHA TET 2025 — Paper II (Maths and Science)

The full paper as held on 23 November 2025, with answers and explanations for all 150 questions. Read it in मराठी, English or both, practise online, or print the clean A4 paper.

150Questions
150Marks
150Minutes
2Languages

प्रश्न कोणत्या भाषेत पाहायचे? · Show questions in

MSCE prints Child Development, Mathematics and Science in both Marathi and English. Pick one, or see both together. The Marathi and English language sections stay as they are.

View मराठी English दोन्ही · Both
Jump to answer key Prints on A4 — no ads, no menus.
0 correct 0 of 150 attempted
MAK LABS · maklabs.in

Maharashtra Teacher Eligibility Test — 2025
Paper II (Maths and Science)

Conducted by the Maharashtra State Council of Examination, Pune
Date: 23 November 2025 Time: 2:30 pm to 5:00 pm Booklet: Q.B. Series 202 English/Maths-Science · Set A Medium: English (CDP and Mathematics and Science also in Marathi) Marks: 150 Duration: 2 hours 30 minutes
Instructions
  1. The paper has 150 multiple choice questions. Each question carries one mark.
  2. There is no negative marking.
  3. Only one of the four options is correct.
  4. Questions 1–30 English, 31–60 Marathi, 61–90 Child Development and Pedagogy, 91–150 Mathematics and Science.
  5. Where the Marathi and English versions of a question differ, MSCE treats the English version as final.
  6. The answer key is given at the end of this paper.
About this answer key. Every answer on this page follows the MSCE final answer key of 12 January 2026 (English medium, Set A). MSCE cancelled Q111; it is shown but not scored. Where the key differs from the usual textbook answer, the explanation says so, marked [KEY].

Section 1 — English

Questions 1 to 30
1.Choose the correct alternative to fill in the blanks.
…………… word to …………… wise is sufficient.
  • (1) A, A
  • (2) No article, the
  • (3) The, a
  • (4) A, the
Why: The proverb is A word to the wise is sufficient. The wise means wise people as a class.
2.Choose the correct alternative to fill in the blanks.
People who are averse …………… hardwork generally do not succeed …………… life.
  • (1) of, in
  • (2) to, in
  • (3) to, with
  • (4) at, in
Why: We are averse to something and succeed in life.
3.Identify the figure of speech in the given line.
‘On the deck the Rover takes his stand.’
  • (1) Metonymy
  • (2) Metaphor
  • (3) Inversion
  • (4) Paradox
Why: The normal order would be The Rover takes his stand on the deck. The phrase is moved to the front, so it is inversion.
4.Choose the correct passive construction of the given sentence :
‘A lady missionary gave him a black bow.’
  • (1) He was given a black bow by a lady missionary
  • (2) He had been given a black bow by a lady missionary
  • (3) A black bow was given him by a lady missionary
  • (4) A black bow had been given to him by a lady missionary
Why: The active verb is simple past, so the passive uses was given. The personal object him becomes the subject He. Options 2 and 4 change the tense.
5.Choose the correct ‘Indirect’ narration for the given sentence :
Ramesh said to the astrologer, “When shall I get at him ?”
  • (1) Ramesh asked the astrologer when he should get at him ?
  • (2) Ramesh asked the astrologer when should he get at him.
  • (3) Ramesh asked the astrologer when he would get at him.
  • (4) Ramesh asked the astrologer when would he get at him.
Why: Said to becomes asked, shall becomes would, and the question becomes a statement (subject before verb) with a full stop.
6.Select the combination of numbers so that the alphabets arranged accordingly will form a meaningful word.
U A L N A T R
1 2 3 4 5 6 7
  • (1) 4 5 7 3 6 2 1
  • (2) 7 3 2 4 5 1 6
  • (3) 2 6 1 7 4 3 5
  • (4) 4 2 6 1 7 5 3
Why: 4 2 6 1 7 5 3 gives N A T U R A L — natural.
7.Choose the correct simple sentence for the given sentence.
‘He finished his homework and put away his books.’
  • (1) Having finished his homework, he put away his books.
  • (2) He finished his homework to put away his books.
  • (3) Putting away his books, he finished his homework.
  • (4) He put away his books to finish his homework.
Why: A participle phrase (Having finished…) turns the first clause into a phrase and keeps the order of events.
8.Name the underlined clause in the given sentence.
‘The house where the accident occurred is nearby.’
  • (1) Noun clause
  • (2) Adjective clause
  • (3) Adverb clause of place
  • (4) Adverb clause of contrast
Why: The clause describes the noun house, so it is an adjective clause.
9.Choose the correct positive degree for the given sentence.
‘The lion is the most ferocious of all animals.’
  • (1) The lion is as ferocious as the other animals.
  • (2) Very few animals are as ferocious as the lion.
  • (3) No other animal is as ferocious as the lion.
  • (4) No other animal are as ferocious as the lion.
Why: Most … of all becomes No other … is as … as. Option 4 has the wrong verb (are).
10.State what part of speech is the underlined word :
My views are quite in accordance with those of the university commission.
  • (1) Indefinite pronoun
  • (2) Demonstrative pronoun
  • (3) Distributive pronoun
  • (4) Relative pronoun
Why: Those points to the views of the commission and stands in place of a noun, so it is a demonstrative pronoun.
11.Identify the tense of the given sentence.
The world has been infected with our ill-manners.
  • (1) Present Continuous Tense
  • (2) Past Perfect Tense
  • (3) Present Perfect Tense
  • (4) Present Perfect Continuous Tense
Why: Has been infected is the present perfect tense in the passive voice.
12.Choose the word nearest in meaning to the given word.
‘Assimilate’
  • (1) Absorb
  • (2) Arrange
  • (3) Receive
  • (4) Assemble
Why: To assimilate is to absorb and take in fully.
13.Choose the word opposite in meaning to the given word.
‘Dearth’
  • (1) Extravagance
  • (2) Deficiency
  • (3) Abundance
  • (4) Scarcity
Why: Dearth means a shortage. Its opposite is abundance.
14.Choose the most suitable ‘one word’ for the given expression.
‘A person who does not believe in the existence of God or gods’
  • (1) Rationalist
  • (2) Philatelist
  • (3) Philanthropist
  • (4) Atheist
Why: An atheist does not believe that God exists.
15.Select the appropriate alternative to fill in the blank.
The accused …………… to the judge for mercy.
  • (1) appealed
  • (2) asked
  • (3) requested
  • (4) demanded
Why: We appeal to someone for mercy.
16.Choose the correct phrasal verb to fill in the blank.
Kailas tried his level best but could not …………… his examination.
  • (1) get upon
  • (2) get on
  • (3) get through
  • (4) get throw
Why: To get through an examination is to pass it.
17.Identify which part of the sentence has an error.
These kind of trousers (A) / are rather (B) / expensive to buy (C) / No error (D)
  • (1) A
  • (2) B
  • (3) C
  • (4) D
Why: Kind is singular, so it should be This kind of trousers.
18.Choose the alternative that best expresses the meaning of the given idiom.
‘To spill the beans’
  • (1) To misbehave
  • (2) To keep secrets
  • (3) To talk irrelevant
  • (4) To reveal secret information
Why: To spill the beans is to let out a secret.
19.Rearrange the jumbled parts of the sentence which are labelled P, Q, R and S to produce a meaningfully correct sentence.
P : and who would also handle my business well
Q : I am looking for a son-in-law
R : to my daughter
S : who would be a good husband
  • (1) RQPS
  • (2) QSRP
  • (3) SPRQ
  • (4) PRQS
Why: Q S R P: I am looking for a son-in-law who would be a good husband to my daughter and who would also handle my business well.
20.Choose the suitable articles to fill in the blanks.
One of …………… most common causes of malnutrition is …………… unhealthy lifestyle.
  • (1) No article, an
  • (2) the, an
  • (3) the, a
  • (4) a, the
Why: One of the most needs the before a superlative. Unhealthy begins with a vowel sound, so it takes an.
21.Choose the grammatically correct sentence.
  • (1) Columbus invented America.
  • (2) He denied to take the money.
  • (3) He was looking me.
  • (4) He hung the picture on the wall.
Why: Columbus discovered America. One refuses to take money. One looks at someone. Only option 4 is correct.
22.Choose the correct prepositions to fill in the blanks.
Buddhism teaches that freedom …………… desires will lead to escape …………… sufferings.
  • (1) of, from
  • (2) from, of
  • (3) from, from
  • (4) of, to
Why: Freedom from desires, escape from sufferings.
23.Choose the alternative which is closest in meaning to the underlined word in the sentence.
My friend used to regale us with anecdotes.
  • (1) bore
  • (2) entertain
  • (3) harass
  • (4) flatter
Why: To regale people is to entertain them, usually with stories.
24.Choose the alternative which is opposite in meaning to the underlined word.
He climbed up a stationary wagon.
  • (1) Moving
  • (2) Speeding
  • (3) Shunting
  • (4) Standing
Why: Stationary means not moving, so the opposite is moving.
25.Choose the correctly spelt word.
  • (1) Varstile
  • (2) Verstile
  • (3) Versatile
  • (4) Vorstyle
Why: The correct spelling is versatile.
Source text not reproduced. This question and the ones that follow are based on an extract that is still in copyright, so it is not reprinted here. Read it in the official question paper, then use the questions below.
26.Read the following passage and answer the questions by selecting the correct alternatives (Q. Nos. 26 to 30) :
Badri Thakur often remembered his ancestors because :
  • (1) they were rich and powerful
  • (2) he was an old man
  • (3) he was not happy with himself
  • (4) they were dead and the dead must be remembered
Why: The passage calls him a frustrated old man. Praising his ancestors was a way out of his unhappiness with himself.
27.Thakur told stories about his ancestors whenever he :
  • (1) felt like doing so
  • (2) was in the company of his friends
  • (3) was encouraged by someone or friends
  • (4) was in jovial mood
Why: The passage says that with a little prompting he would begin a familiar story.
28.The impact of the stories on his friends was that they :
  • (1) were filled with fear
  • (2) felt depressed
  • (3) failed to understand
  • (4) were greatly amused
Why: His made-up details changed with each telling, to the mirth of his audience — they were amused.
29.The most important feature of his stories was that they :
  • (1) were based on facts
  • (2) were full of philosophical reflections
  • (3) always had something new to offer
  • (4) were full of funny incidents
Why: He kept adding fanciful details, and they changed with every recounting, so each telling had something new.
30.His attitude to his ancestors was one of :
  • (1) awe
  • (2) admiration
  • (3) fear
  • (4) resentment
Why: He was never tired of extolling — praising — their exploits, which shows admiration.

विभाग 2 — मराठी

Questions 31 to 60
उतारा येथे दिलेला नाही. हा प्रश्न व पुढील प्रश्न ज्या उताऱ्यावर / कवितेवर आधारित आहेत, ते साहित्य प्रताधिकाराखाली (कॉपीराइट) आहे. ते मूळ प्रश्नपत्रिकेत वाचा आणि नंतर खालील प्रश्न सोडवा.
31.पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 31 ते 33 सोडवा :
दुःखाविषयी सांगताना पुढीलपैकी कोणते उदाहरण उताऱ्यात आलेले नाही ?
  • (1) गोड जेवण
  • (2) अंधारी रात्र
  • (3) रडणारी व्यक्ती
  • (4) परीक्षेच्या वेळचे कष्ट
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात गोड जेवण, अंधारी रात्र व परीक्षेसाठीचे कष्ट यांची उदाहरणे आहेत. रडणाऱ्या व्यक्तीचे उदाहरण नाही.
32.दुःखे कशासाठी येतात ?
  • (1) कसोटी पाहण्यासाठी
  • (2) व्यक्तिमत्त्व घडू नये यासाठी
  • (3) सुखाची किंमत कळू नये यासाठी
  • (4) आपण आनंदी व्हावे यासाठी
स्पष्टीकरण: उताऱ्याच्या सुरुवातीलाच म्हटले आहे की दुःखे आपली कसोटी पाहण्यासाठी येतात.
33.उताऱ्यातून लेखकाचा कसा दृष्टिकोन प्रतीत होतो ?
  • (1) सकारात्मक
  • (2) नकारात्मक
  • (3) उदासीन
  • (4) उत्साही
स्पष्टीकरण: लेखक दुःखाकडेही व्यक्तिमत्त्व घडवणारी गोष्ट म्हणून पाहतो. हा सकारात्मक दृष्टिकोन आहे.
उतारा येथे दिलेला नाही. हा प्रश्न व पुढील प्रश्न ज्या उताऱ्यावर / कवितेवर आधारित आहेत, ते साहित्य प्रताधिकाराखाली (कॉपीराइट) आहे. ते मूळ प्रश्नपत्रिकेत वाचा आणि नंतर खालील प्रश्न सोडवा.
34.पुढील कविता वाचून प्रश्न क्र. 34 ते 36 सोडवा :
कळीसाठी कोण वाट पाहत आहे ?
  • (1) झाड
  • (2) फूल
  • (3) सूर्याचा किरण
  • (4) बाग
स्पष्टीकरण: कवितेत कळीसाठी सूर्याचा एक किरण तिष्ठत असतो, असे म्हटले आहे.
35.पुढीलपैकी कोणता निर्धार कळीच्या मनात नाही ?
  • (1) सूर्य होण्याचा
  • (2) फूल होण्याचा
  • (3) दिमाखात मिरवण्याचा
  • (4) सुगंधित होण्याचा
स्पष्टीकरण: कळीचा निर्धार फूल होण्याचा, दिमाखाने दिसण्याचा व सुगंधाने असण्याचा आहे. सूर्य होण्याचा निर्धार कवितेत नाही.
36.कवितेतील कळी म्हणजे कोण असावे ?
  • (1) फुलाची कळी
  • (2) बागेत फुलणारी कळी
  • (3) झाडावर उमलणारी कळी
  • (4) जन्माला येणारी मुलगी
स्पष्टीकरण: ‘प्रत्येक कळीला फूल म्हणून जगण्याचा जन्मसिद्ध हक्क आहे’ — कवितेतील कळी ही जन्माला येणाऱ्या मुलीचे प्रतीक आहे.
37.योग्य पर्याय वापरून म्हण पूर्ण करा –
देखल्या देवा ……………
  • (1) परमेश्वर
  • (2) दंडवत
  • (3) मंत्र
  • (4) पठण
स्पष्टीकरण: म्हण : ‘देखल्या देवा दंडवत’ — समोर आलेल्या गोष्टीचा उपचार म्हणून स्वीकार करणे.
38.‘आरती प्रभू’ या नावाने काव्यलेखन करणारे साहित्यिक कोण ?
  • (1) जयवंत दळवी
  • (2) ग. दि. माडगूळकर
  • (3) चिं. त्र्यं. खानोलकर
  • (4) बा.सी. मर्ढेकर
स्पष्टीकरण: चिं. त्र्यं. खानोलकर यांनी ‘आरती प्रभू’ या टोपणनावाने कविता लिहिल्या.
39.पुढीलपैकी कोणते पुस्तक पु.ल. देशपांडे यांनी लिहिलेले नाही ?
  • (1) अमृतवेल
  • (2) असा मी असामी
  • (3) व्यक्ती आणि वल्ली
  • (4) बटाट्याची चाळ
स्पष्टीकरण: ‘अमृतवेल’ ही वि. स. खांडेकर यांची कादंबरी आहे. बाकीची तिन्ही पुस्तके पु. ल. देशपांडे यांची आहेत.
40.‘आकांक्षा घरी गेली’ वाक्याचा प्रकार कोणता ?
  • (1) आज्ञार्थी
  • (2) विध्यर्थी
  • (3) संकेतार्थी
  • (4) स्वार्थी
स्पष्टीकरण: क्रियापदाच्या रूपावरून वाक्याचे प्रकार : स्वार्थी, आज्ञार्थी, विध्यर्थी व संकेतार्थी. ‘आकांक्षा घरी गेली’ यात क्रियापद फक्त घडलेली क्रिया सांगते. म्हणून हे स्वार्थी वाक्य आहे.
41.‘कुणी झाडांच्या फांद्यांवर चढले.’ या वाक्यातील विभक्ती ओळखा.
  • (1) तृतीया एकवचन
  • (2) तृतीया अनेकवचन
  • (3) षष्ठी एकवचन
  • (4) षष्ठी अनेकवचन
स्पष्टीकरण: ‘झाडांच्या’ — ‘च्या’ हा षष्ठीचा प्रत्यय आहे आणि ‘झाडां’ हे अनेकवचनी रूप आहे. म्हणून षष्ठी अनेकवचन.
42.‘इक’ प्रत्यय लावता न येणारा शब्द कोणता ?
  • (1) समाज
  • (2) वाचा
  • (3) धर्म
  • (4) आनंद
स्पष्टीकरण: समाज → सामाजिक, वाचा → वाचिक, धर्म → धार्मिक. ‘आनंद’ ला ‘इक’ प्रत्यय लागत नाही.
43.पुढीलपैकी मागणीपत्राचा विषय कोणता असेल ?
  • (1) लग्नासाठी बोलावणे
  • (2) विद्यार्थ्यांना बक्षीस देणे
  • (3) प्रमुख पाहुण्यांचे आभार मानणे
  • (4) विद्यार्थी भांडारासाठी स्टेशनरी घेणे
स्पष्टीकरण: वस्तू मागवण्यासाठी मागणीपत्र लिहितात. भांडारासाठी स्टेशनरी मागवणे हा त्याचा विषय आहे.
44.अ-आ, इ-ई, उ-ऊ हे कोणत्या प्रकारचे स्वर आहेत ?
  • (1) सजातीय
  • (2) विजातीय
  • (3) संयुक्त
  • (4) दीर्घ
स्पष्टीकरण: एकाच उच्चारस्थानातून येणारे ऱ्हस्व-दीर्घ स्वर सजातीय (सवर्ण) स्वर असतात.
45.‘धरणी’ या शब्दाचा लघुगुरू क्रम कसा असेल ?
  • (1) U U U
  • (2) – U U
  • (3) U – U
  • (4) U U –
स्पष्टीकरण: ध (लघु), र (लघु), णी (गुरू) — म्हणून U U –.
46.‘झाकले माणिक’चा योग्य अर्थ काय ?
  • (1) पाणक्या
  • (2) बहुमोल वस्तू
  • (3) साधा पण गुणी मनुष्य
  • (4) कजाग व्यक्ती
स्पष्टीकरण: झाकले माणिक म्हणजे बाहेरून साधा दिसणारा पण गुणी मनुष्य.
47.पुढीलपैकी शुद्ध शब्द ओळखा :
  • (1) वायूपुत्र
  • (2) वायुपुत्र
  • (3) वायुपूत्र
  • (4) वायूपूत्र
स्पष्टीकरण: वायु (ऱ्हस्व उ) + पुत्र (ऱ्हस्व उ) = वायुपुत्र. सामासिक शब्दात पहिल्या पदाचा ऱ्हस्व उकार तसाच राहतो.
48.पुढीलपैकी वचननियमाच्या दृष्टीने गटात न बसणारा शब्द कोणता ?
  • (1) फुले
  • (2) नाले
  • (3) पेले
  • (4) भाले
स्पष्टीकरण: नाला-नाले, पेला-पेले, भाला-भाले हे आकारान्त पुल्लिंगी शब्दांचे अनेकवचन आहे. ‘फूल-फुले’ हे नपुंसकलिंगी शब्दाचे अनेकवचन आहे.
49.वाक्यातील क्रियापद जेव्हा कर्माप्रमाणे बदलते तेव्हा …………… प्रयोग होतो.
  • (1) कर्तरी
  • (2) सकर्मक कर्तरी
  • (3) कर्मणी
  • (4) भावे
स्पष्टीकरण: क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनाप्रमाणे बदलते, तो कर्मणी प्रयोग.
50.‘तुला हे पुस्तक आवडले का ……………’ या वाक्यात गाळलेल्या जागी कोणते विरामचिन्ह येईल ?
  • (1) पूर्णविराम
  • (2) प्रश्नचिन्ह
  • (3) उद्गारवाचक चिन्ह
  • (4) स्वल्पविराम
स्पष्टीकरण: वाक्य प्रश्न विचारते, म्हणून शेवटी प्रश्नचिन्ह येते.
51.खालीलपैकी संत तुकारामांनी लिहिलेला ग्रंथ कोणता ?
  • (1) दासबोध
  • (2) एकनाथी भागवत
  • (3) अभंग गाथा
  • (4) भावार्थ दीपिका
स्पष्टीकरण: अभंग गाथा — संत तुकाराम. दासबोध — समर्थ रामदास, एकनाथी भागवत — संत एकनाथ, भावार्थदीपिका — संत ज्ञानेश्वर.
52.‘शाळा मातेसमान आहे’ या वाक्यात ‘शाळा’ हे काय आहे ?
  • (1) उपमेय
  • (2) उपमान
  • (3) साधारण धर्म
  • (4) अलंकार
स्पष्टीकरण: शाळेची तुलना मातेशी केली आहे. म्हणून शाळा हे उपमेय आणि माता हे उपमान.
53.‘कडाकडा फोड नभ, उडव उडु मक्षिका :
खडबडवि दिग्गजा, तुडव रवि मालिका’ यात कोणता रस आहे ?
  • (1) रौद्र
  • (2) भयानक
  • (3) बीभत्स
  • (4) करुण
स्पष्टीकरण: आकाश फोडणे, दिग्गजांना हादरवणे — या ओळींत क्रोधाचा आवेश आहे. क्रोध हा रौद्र रसाचा स्थायीभाव आहे.
54.‘तुला काय पाहिजे ?’ या वाक्यातील ‘काय’ शब्द कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे ?
  • (1) पुरुषवाचक
  • (2) अनिश्चित
  • (3) प्रश्नार्थक
  • (4) दर्शक
स्पष्टीकरण: ‘काय’ येथे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले आहे, म्हणून ते प्रश्नार्थक सर्वनाम.
55.‘माधुरी माझ्या वहिणींची मुलगी आहे’ या वाक्यात किती नामे आली आहेत ?
  • (1) एक
  • (2) दोन
  • (3) तीन
  • (4) चार
स्पष्टीकरण: माधुरी, वहिनी, मुलगी — तीन नामे. ‘माझ्या’ हे सर्वनामाचे रूप आहे.
56.‘विनिताने लाडू खाल्ला.’ या वाक्याचे अपूर्ण भविष्यकाळी रूप कोणते ?
  • (1) विनिता लाडू खाते
  • (2) विनिता लाडू खात असेल
  • (3) विनिता लाडू खात होती
  • (4) विनिता लाडू खात आहे
स्पष्टीकरण: अपूर्ण भविष्यकाळात क्रिया भविष्यात चालू असेल असे दाखवतात — ‘खात असेल’.
57.स्वभाव + उक्ती याचा योग्य संधिशब्द कोणता ?
  • (1) स्वभावक्ती
  • (2) स्वभाव उक्ती
  • (3) स्वभावोक्ती
  • (4) स्वभावुक्ती
स्पष्टीकरण: अ + उ = ओ. म्हणून स्वभाव + उक्ती = स्वभावोक्ती (गुणादेश संधी).
58.‘हरिहर’ हे कोणत्या समास प्रकाराचे उदाहरण आहे ?
  • (1) इतरेतर द्वंद्व
  • (2) समाहार द्वंद्व
  • (3) वैकल्पिक द्वंद्व
  • (4) कर्मधारय
स्पष्टीकरण: हरिहर = हरी आणि हर. दोन्ही पदे प्रधान व ‘आणि’ ने जोडलेली, म्हणून इतरेतर द्वंद्व.
59.पुढीलपैकी ‘वर’ शब्दाचा समानार्थी नसलेला शब्द कोणता ?
  • (1) श्रेष्ठ
  • (2) जरा
  • (3) आशीर्वाद
  • (4) नवरमुलगा
स्पष्टीकरण: ‘वर’ म्हणजे श्रेष्ठ, आशीर्वाद (वरदान) किंवा नवरदेव. ‘जरा’ हा त्याचा अर्थ नाही.
60.पुढीलपैकी विरुद्धार्थाची योग्य जोडी कोणती ?
  • (1) भाऊ × भ्राता
  • (2) मित्र × दोस्त
  • (3) सुत × पुत्र
  • (4) उत्कर्ष × अपकर्ष
स्पष्टीकरण: उत्कर्ष (प्रगती) × अपकर्ष (अधोगती). बाकीच्या जोड्या समानार्थी आहेत.

विभाग 3 — बालमानसशास्त्र व अध्यापनशास्त्र Child Development and Pedagogy

Questions 61 to 90
61.जीवन जगत असताना जे वैयक्तिक व सामाजिक अनुभव येतात त्यावरून विचार करून अनुमान काढायचे, जे शास्त्रशुद्ध असतीलच असे नाही, हे खालीलपैकी कोणत्या पद्धतीने घडून येते ?
  • (1) तर्क पद्धती
  • (2) सांख्यिकी पद्धती
  • (3) प्रायोगिक पद्धती
  • (4) वैकासिक पद्धती
स्पष्टीकरण: स्वतःच्या अनुभवांवरून केवळ विचार करून काढलेले अनुमान हे तर्क (आरामखुर्ची) पद्धतीचे असते. ते प्रयोगाने तपासलेले नसते.
62.अवबोध ही गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे. ही प्रक्रिया घडत असताना संवेदनांचे गट काही तत्त्वानुसार पडतात. पुढील उदाहरणामध्ये खालीलपैकी कोणत्या तत्त्वाचा वापर करता येईल. उदाहरण-आकाशातील नक्षत्रांचा अभ्यास करताना सप्तर्षी, मृगशीर्ष इ. च्या तारकासमूहाचे निरीक्षण केले जाते.
  • (1) समीपता
  • (2) सादृश्य
  • (3) अखंडत्व
  • (4) समावेश
स्पष्टीकरण: [KEY] MSCE च्या अंतिम उत्तरसूचीत पर्याय 4 (समावेश) ग्राह्य धरला आहे. सप्तर्षी, मृगशीर्ष पाहताना आपण विखुरलेले तारे एकाच आकृतीत सामावून पाहतो.
63.खालीलपैकी कोणत्या ग्रंथीतून जीवनरसायनाचा स्राव होऊन हृदयाचे स्पंदन, रक्तदाब, रक्तवाहिन्या यावर परिणाम होऊन भावनिक उद्रेकाच्या अवस्थेत या ग्रंथीचे कार्य जोमाने होते ?
  • (1) कंठस्थ ग्रंथी
  • (2) मस्तिष्क ग्रंथी
  • (3) वृक्कस्थ ग्रंथी
  • (4) लैंगिक ग्रंथी
स्पष्टीकरण: वृक्कस्थ (ॲड्रिनल) ग्रंथीतून ॲड्रिनलिन स्रवते. भीती किंवा राग आल्यावर हृदयाचे ठोके व रक्तदाब वाढवणारे हे संप्रेरक आहे.
64.समस्या सोडविण्याच्या क्षमतेच्या विकासाबाबत मत मांडतांना कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने समस्येचे व्यावहारिक समस्या व बौद्धिक समस्या असे प्रकार पडतात हे सांगून व्यावहारिक समस्येत एखादी गोष्ट प्राप्त करून घेणे व बौद्धिक समस्येत एखादी गोष्ट समजून घेणे आवश्यक असते ? असे मत मांडले.
  • (1) लेव्ह व्हायगॉट्स्की
  • (2) बी.एफ. स्किनर
  • (3) सिग्मुंड फ्राईड
  • (4) रॉबर्ट स्टर्नबर्ग
स्पष्टीकरण: स्टर्नबर्ग यांनी व्यावहारिक व बौद्धिक (विश्लेषणात्मक) क्षमतेत फरक केला. व्यावहारिक समस्या आणि बौद्धिक समस्या हा भेद त्यांच्या मांडणीशी जुळतो.
65.खाली दिलेल्या विधानांमध्ये कोणते विधान शैशवावस्थेतील वैशिष्ट्य दर्शवत नाही ?
  • (1) या अवस्थेत मूल परावलंबी असते
  • (2) या अवस्थेत मूल पराकोटीचे स्वार्थी व स्वकेंद्रित असते
  • (3) या अवस्थेत कोणत्याही सहजप्रवृत्तींचा उदय होत नाही
  • (4) या अवस्थेत सांघिक खेळांतूनच सामाजिक वर्तन प्रकारांचा पाया घातला जातो
स्पष्टीकरण: शैशवावस्थेत मुलाचे वर्तन मुख्यतः सहजप्रवृत्तींवर आधारित असते. ‘सहजप्रवृत्तींचा उदय होत नाही’ हे विधान चुकीचे आहे.
66.मॅकडुगल या मानसशास्त्रज्ञांनी केलेल्या सहजप्रवृत्तींच्या वर्गीकरणामध्ये आत्मनिष्ठ या घटकामध्ये खालीलपैकी कोणत्या प्रवृत्तीचा समावेश होतो ?
  • (1) आत्मप्रतिष्ठा
  • (2) आत्मदीनता
  • (3) कुतूहल
  • (4) संघ
स्पष्टीकरण: मॅकडुगल यांच्या यादीत प्रत्येक सहजप्रवृत्तीशी एक भावना जोडलेली असते. आत्मप्रतिष्ठा व आत्मदीनता या भावना आहेत, प्रवृत्ती नाहीत. कुतूहल ही आत्मनिष्ठ (वैयक्तिक) गटातील सहजप्रवृत्ती आहे.
67.शिक्षण म्हणजे प्राण्यांचे कोणत्याही प्रकारे विकास घडवून आणणारी व त्याचे अनुभव आणि परिस्थिती यांचे स्वरूप पूर्वीपेक्षा निराळे करणारी क्रिया होय. शिक्षणाची अशी व्याख्या खालीलपैकी कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने केली आहे ?
  • (1) गिलफर्ड
  • (2) वुडवर्थ
  • (3) मर्फी
  • (4) मेंडेल
स्पष्टीकरण: व्यक्तीचा विकास घडवून तिचे वर्तन व अनुभव पूर्वीपेक्षा वेगळे करणारी क्रिया म्हणजे अध्ययन — ही वुडवर्थ यांची व्याख्या आहे.
68.विस्मरणाची अनेक कारणे आहेत; मूळचा अनुभव व नवा अनुभव यांच्यात एकमेकांवर परिणाम होऊन ते एकमेकांना बाधक ठरतात. अध्ययनार्थी मराठी भाषेत वाक्याची रचना शिकल्यानंतर इंग्रजीतील वाक्यरचना शिकू लागतो तेव्हा मूळचा अनुभव नवीन येणाऱ्या अनुभवास अडथळा करतो. यालाच …………… असे म्हणतात.
  • (1) पुरोगामी निरोधन
  • (2) प्रतिगामी निरोधन
  • (3) दमन
  • (4) अनुपयोग
स्पष्टीकरण: आधीचे अध्ययन नव्या अध्ययनात अडथळा आणते, तेव्हा ते पुरोगामी (प्रोॲक्टिव्ह) निरोधन असते.
69.खाली दिलेल्या अध्ययनविषयक उपपत्ती आणि मानसशास्त्रज्ञ यांच्या जोड्यांचा योग्य क्रम ओळखा :
उपपत्तीTheoryमानसशास्त्रज्ञPsychologist
(A) संयोजनवादी उपपत्तीConnectionism(a) स्किनरSkinner
(B) अभिजात अभिसंधान उपपत्तीClassical conditioning(b) पाव्हलॉव्हPavlov
(C) साधक अभिसंधान उपपत्तीOperant conditioning(c) कोहलरKohler
(D) मर्मदृष्टी उपपत्तीInsightful learning(d) थॉर्नडाइकThorndike
  • (1) (A)-(d), (B)-(b), (C)-(a), (D)-(c)
  • (2) (A)-(a), (B)-(b), (C)-(c), (D)-(d)
  • (3) (A)-(b), (B)-(c), (C)-(d), (D)-(a)
  • (4) (A)-(c), (B)-(d), (C)-(a), (D)-(b)
स्पष्टीकरण: संयोजनवाद – थॉर्नडाइक, अभिजात अभिसंधान – पाव्हलॉव्ह, साधक अभिसंधान – स्किनर, मर्मदृष्टी – कोहलर.
70.विद्यार्थी नियमांचा अर्थ सांगतो, विद्यार्थी सूत्र स्पष्ट करतो, विद्यार्थी नवीन संकल्पना स्पष्ट करतो या सर्व क्रिया खालीलपैकी कोणत्या उद्दिष्टांमध्ये अंतर्भूत आहे ?
  • (1) ज्ञान
  • (2) आकलन
  • (3) उपयोजन
  • (4) अभिरुची
स्पष्टीकरण: अर्थ सांगणे व स्पष्ट करणे या आकलन उद्दिष्टाच्या स्पष्टीकरणाच्या क्रिया आहेत.
71.विद्यार्थ्यांची संपादणूक मोजून त्या संपादनाची तुलना इतर विद्यार्थ्यांच्या गुणांशी व संदर्भ गटातील विद्यार्थ्यांच्या संपादनाशी करण्याच्या दृष्टीने …………… ही कसोटी तयार केलेली असते ?
  • (1) प्रमाणक कसोटी
  • (2) निकष संदर्भीय कसोटी
  • (3) नैदानिक कसोटी
  • (4) प्रविण्य कसोटी
स्पष्टीकरण: प्रमाणित (प्रमाणक) कसोटीत विद्यार्थ्याच्या गुणांची तुलना संदर्भ गटाच्या मानकांशी केली जाते.
72.अध्ययन उपपत्तीत केवळ चेतक आणि प्रतिसाद यांचा स्वतंत्रपणे विचार न करता प्रामुख्याने परिसर विचारात घेऊन भिन्न-भिन्न परिसरात एकच चेतक कार्यान्वित असला तरी तो वेगवेगळे प्रतिसाद मिळवितो. असे खालीलपैकी कोणत्या उपपत्तीमध्ये मांडले आहे ?
  • (1) प्रभुत्व संपादन
  • (2) सामाजिक निरीक्षणात्मक
  • (3) ज्ञानात्मक अध्ययन
  • (4) साधक अभिसंधान
स्पष्टीकरण: ज्ञानात्मक (क्षेत्रीय) उपपत्ती चेतक-प्रतिसाद वेगळे न पाहता संपूर्ण परिसर लक्षात घेते. म्हणून एकाच चेतकाला वेगवेगळ्या परिसरात वेगळा प्रतिसाद मिळतो.
73.रुब्रिक म्हणजे कोणत्याही बाबीचे मूल्यमापन करण्यासाठी तयार केलेला निकष आराखडा होय. खाली दिलेल्या रुब्रिकच्या वैशिष्ट्यांपैकी कोणते वैशिष्ट्य असत्य आहे ?
  • (1) हे विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे दिशादर्शक साधन असून त्याद्वारे प्रक्रिया व कामगिरी दोन्हींचे मूल्यमापन होते.
  • (2) रुब्रिकमधून मिळणाऱ्या गुणांना अर्थ लावता येतो.
  • (3) रुब्रिकमधील निकषांची व्याख्या ही स्थळ, काळ व परिस्थितीचा विचार न करता स्थिर असते.
  • (4) रुब्रिक म्हणजे केवळ विद्यार्थ्यांच्या संपादनाचे मापन करण्याचे साधन नसून विद्यार्थ्यांनी विशिष्ट क्षेत्रात प्रगतीचे सर्वोत्तम टोक गाठण्याविषयी मार्गदर्शन करणारी यंत्रणा आहे.
स्पष्टीकरण: रुब्रिकचे निकष कार्य, संदर्भ व परिस्थितीनुसार ठरवले व बदलले जातात. ते सर्वत्र स्थिर नसतात.
74.बुद्धिमत्ता ही प्रत्येक व्यक्तीच्या मज्जातंतूवर व त्यांच्या परस्परांशी असलेल्या संघटनावर अवलंबून असते. कोणतेही बौद्धिक कार्य होण्यासाठी त्यांचे संघटन होणे आवश्यक असते हे खालीलपैकी कोणत्या उपपत्तीमध्ये अंतर्भूत आहे ?
  • (1) थॉर्नडाईकची संख्यात्मक उपपत्ती
  • (2) गिलफर्डची बहुआयामी उपपत्ती
  • (3) थर्स्टनची अनेक घटक उपपत्ती
  • (4) स्पिअरमनची द्वि-घटक उपपत्ती
स्पष्टीकरण: थॉर्नडाईकच्या संख्यात्मक उपपत्तीनुसार बुद्धिमत्ता मज्जातंतूंच्या जोडण्यांच्या संख्येवर व संघटनावर अवलंबून असते.
75.शारीरिक दोषांमुळे मतिमंदत्वाचे विविध प्रकार पडतात. खालीलपैकी कोणत्या प्रकारचे मतिमंदत्व हे शरीरातील हार्मोन्सच्या अनियमित स्रावामुळे निर्माण होते ?
  • (1) गॅलॅक्टोसिमिया
  • (2) मंगोलिझम
  • (3) मायक्रोसिफॅली
  • (4) हैड्रोसिफॅलस
स्पष्टीकरण: [KEY] MSCE च्या अंतिम उत्तरसूचीत पर्याय 1 (गॅलॅक्टोसिमिया) ग्राह्य धरला आहे. गॅलॅक्टोसिमियात शरीरातील रासायनिक (चयापचय) प्रक्रिया बिघडते. मंगोलिझम (डाऊन सिंड्रोम) गुणसूत्रांच्या दोषामुळे होतो. (पेपर I मधील प्र. 73 हाच प्रश्न आहे.)
76.खालीलपैकी कोणत्या शैक्षणिक साधनांचा उपयोग कर्णबधिर विद्यार्थ्यांसाठी होतो ?
  • (1) रबरमॅट
  • (2) स्मृती पाट्या
  • (3) ॲबॅकस पाटी
  • (4) टेलर फ्रेम
स्पष्टीकरण: रबरमॅट, ॲबॅकस पाटी व टेलर फ्रेम ही अंध विद्यार्थ्यांची साधने आहेत. स्मृती पाट्या कर्णबधिर विद्यार्थ्यांसाठी दृश्य साधन म्हणून वापरतात.
77.विद्यार्थ्यांनी विशिष्ट संबोध शिकणे व संबोधाकार घेण्यामागील विचार प्रक्रिया विकसित करणे हे कोणत्या अध्यापन प्रतिमानाचा अध्यापनीय परिणाम आहे ?
  • (1) उद्गमन विचार प्रक्रिया
  • (2) पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमान
  • (3) अग्रत संघटक प्रतिमान
  • (4) संबोध साध्यता प्रतिमान
स्पष्टीकरण: हिल्डा टाबा यांच्या उद्गमन विचार प्रतिमानाचा पहिला टप्पा संकल्पना निर्मिती आहे. विशिष्ट संबोध शिकणे व संबोध तयार करण्याची विचारप्रक्रिया विकसित होणे, हा त्याचा अध्यापनीय परिणाम आहे.
78.दोन वस्तू अथवा अनुभवाच्या गुणधर्मातील साहचर्य संबंध प्रस्थापित होतो. एका वस्तूची आठवण झाली की दुसरीची आठवण होते. हा साहचर्याचा खालीलपैकी कोणता नियम आहे ?
  • (1) सान्निध्याचा नियम
  • (2) सादृश्याचा नियम
  • (3) प्राथमिकतेचा नियम
  • (4) नवीनतेचा नियम
स्पष्टीकरण: दोन वस्तूंच्या गुणधर्मांत साम्य असल्याने एकीच्या आठवणीने दुसरीची आठवण होते. हा सादृश्याचा नियम आहे. एकाच वेळी/ठिकाणी अनुभवलेल्या गोष्टी सान्निध्याच्या नियमात येतात.
79.सॅलोव्ही आणि मेयर यांनी मांडलेल्या भावनिक बुद्धिमत्तेच्या पाच सक्षमतांमधील सामाजिक कौशल्य या सक्षमतेमध्ये खालीलपैकी कोणत्या घटकाचा समावेश होत नाही ?
  • (1) राजकीय भान
  • (2) संघर्ष व्यवस्थापन
  • (3) नेतृत्व
  • (4) संप्रेषण
स्पष्टीकरण: सामाजिक कौशल्यात संप्रेषण, नेतृत्व, संघर्ष व्यवस्थापन यांसारखे घटक येतात. राजकीय (संघटनात्मक) भान हे सामाजिक जाणिवेचा भाग आहे.
80.एखादा विद्यार्थी परीक्षेत नापास होतो पण तो क्रिकेटमध्ये नेत्रदीपक यश मिळवतो हे उदाहरण खालीलपैकी कोणत्या मानसिक संरक्षण यंत्रणेचे आहे ?
  • (1) प्रक्षेपण
  • (2) प्रतिपूरण
  • (3) तादात्म्य
  • (4) नकारात्मकता
स्पष्टीकरण: एका क्षेत्रातील अपयश दुसऱ्या क्षेत्रातील यशाने भरून काढणे म्हणजे प्रतिपूरण.
81.रॉबर्ट गॅने यांनी अध्ययनविषयक मानसशास्त्रातील तत्त्वे प्रस्थापित करताना अध्ययनाचे आठ प्रकार मांडून त्यांचे स्तर निश्चित केले. एका स्तराचे अध्ययन झाल्याशिवाय वरच्या स्तराच्या अध्ययनाकडे जाता येत नाही. त्यानुसार संकेत अध्ययनानंतर खालीलपैकी कोणता स्तर येतो ?
  • (1) शृंखला अध्ययन
  • (2) शब्द साहचर्य अध्ययन
  • (3) उद्दीपक प्रतिसाद अध्ययन
  • (4) गुणित भेदाभेदन अध्ययन
स्पष्टीकरण: गॅने यांचा क्रम : संकेत अध्ययन, उद्दीपक-प्रतिसाद, शृंखला, शब्द साहचर्य, गुणित भेदाभेदन, संबोध, नियम, समस्या निराकरण.
82.विद्यार्थ्याने अभ्यास करताना विश्लेषण करणे, तत्त्व शोधून काढणे, त्याचे उपयोजन करणे यावर भर असेल तरच अध्ययन संक्रमण होते. हे कोणत्या अध्ययन संक्रमणाच्या उपपत्तीमध्ये मांडले आहे ?
  • (1) सामान्यीकरण उपपत्ती
  • (2) समान घटक उपपत्ती
  • (3) शक्तिवादी उपपत्ती
  • (4) बॅग्लेची उपपत्ती
स्पष्टीकरण: जड्ड यांच्या सामान्यीकरण उपपत्तीनुसार तत्त्व समजून घेऊन ते वापरले तरच संक्रमण होते.
83.मुलांच्या बोधात्मक विकासाच्या बाबतीत मुलांच्या विकासातील विचार व भाषा यावर आधारित सिद्धांत …………… यांनी मांडून बोधात्मक विकासात सामाजिक आंतरक्रियांचा मोठा वाटा असून आंतरक्रिया जशा कृतीतून तशा संभाषणातून ही घडतात असे मत मांडले.
  • (1) पियाजे
  • (2) आसुबेल
  • (3) ब्रूनर
  • (4) व्हायगोटस्की
स्पष्टीकरण: व्हायगोटस्की यांच्या सामाजिक-सांस्कृतिक सिद्धांतात विचार व भाषा आणि सामाजिक आंतरक्रिया यांना मध्यवर्ती स्थान आहे.
84.कोणत्याही विषयाचा जो भाग शिकवायचा आहे त्याचे पृथक्करण करून, ज्ञानाचे लहान लहान पायऱ्यांमध्ये विभाजन करून प्रश्न-उत्तरे विचारणे हे खालीलपैकी कोणत्या अध्यापन पद्धतीत येते ?
  • (1) क्रमन्वित
  • (2) सामूहिक
  • (3) समवाय
  • (4) चर्चा
स्पष्टीकरण: क्रमन्वित अध्ययनात आशय लहान पायऱ्यांत (चौकटींत) विभागून प्रत्येक पायरीवर प्रश्न विचारले जातात.
85.शाळेतील वर्गामध्ये श्रेष्ठ पुरुषांची चित्रे, उद्बोधक, सुभाषिते व संतवचने लावून त्यांच्या कथा विद्यार्थ्यांना सांगणे इ. गोष्टी खालीलपैकी कोणत्या पाठात अंतर्भूत आहे ?
  • (1) भावग्रहण
  • (2) कौशल्य
  • (3) नीती
  • (4) माहितीपर
स्पष्टीकरण: थोर व्यक्तींची चित्रे, सुभाषिते, संतवचने व त्यांच्या कथा यांतून मूल्ये रुजवणे हे नीती पाठाचे काम आहे.
86.खाली अध्यापन तंत्रातील शिक्षक व्यक्तिमत्त्वासंदर्भात काही विधाने दिली आहेत. त्यांपैकी कोणते विधान असत्य आहे ?
  • (1) शिक्षकाचा व्यासंग, अध्यापन पद्धतीवरील प्रभुत्व, अध्यापन प्रक्रियेचे सर्वांगीण ज्ञान, नवनवीन विचार प्रवाहांची व तंत्रांची ओळख या सर्व घटकांचा विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणावर मोठा परिणाम होतो.
  • (2) विद्यार्थ्यांच्या मनात विषयाबद्दल आवश्यक त्या अभिवृत्ती व अभिरुची निर्माण करण्याचे कार्य शिक्षक करतात
  • (3) विद्यार्थ्यांमध्ये शिक्षणासंबंधी उत्साह व आवड निर्माण होण्यासाठी शिक्षकाचा स्वतःचा उत्साह गौण ठरतो
  • (4) अध्यापनात शिक्षकाचे स्थान अनन्यसाधारण आहे
स्पष्टीकरण: विद्यार्थ्यांचा उत्साह शिक्षकाच्या उत्साहातूनच निर्माण होतो. म्हणून ‘शिक्षकाचा उत्साह गौण ठरतो’ हे विधान असत्य आहे.
87.अवबोधातून सामान्य बोधाकडे, पृथक अनुभवातून सर्वसामान्य स्वरूपाकडे, विशिष्ट उदाहरणांकडून सिद्धांताकडे जाणारी ज्ञानप्रक्रियेवर आधारलेल्या हर्बार्टच्या पाठपद्धतीला …………… विचार पद्धती असेही संबोधले जाते.
  • (1) उद्गामी
  • (2) अवगामी
  • (3) अनुगामी
  • (4) पुरोगामी
स्पष्टीकरण: विशिष्ट उदाहरणांकडून सामान्य नियमाकडे जाणे म्हणजे उद्गामी (आगमन) विचार पद्धती.
88.ब्लूम यांनी मांडलेल्या उद्दिष्टांच्या क्रियात्मक पातळीवरील कोणतेही कौशल्य संपादन करण्याची सर्वात पहिली पायरी म्हणजे …………… होय.
  • (1) पुनरावृत्ती
  • (2) निश्चितपणा
  • (3) अनुकरण
  • (4) आत्मीकरण
स्पष्टीकरण: क्रियात्मक क्षेत्राच्या पायऱ्या : अनुकरण, हस्तकौशल्य, अचूकता, समन्वय, आत्मीकरण. पहिली पायरी अनुकरण.
89.कथा वाचत असताना त्या कथेतील पात्रांच्या सुखदुःखाशी पूर्णपणे समरस होऊन, कथेतील नायकाला भोगावे लागणारे दुःखद अनुभव आपल्या मनचक्षूपुढे उभे राहतात. अशा कल्पनांना …………… कल्पना म्हणतात.
  • (1) अनुकरणात्मक
  • (2) व्यावहारिक
  • (3) सौंदर्यनिष्ठ
  • (4) नियमबद्ध
स्पष्टीकरण: वाचलेल्या कथेतील प्रसंग मनचक्षूपुढे पुन्हा उभे करणे म्हणजे अनुकरणात्मक (पुनरुत्पादक) कल्पना. येथे वाचक नवीन काही निर्माण करत नाही. तो वाचलेले अनुभव मनात पुन्हा जगतो.
90.एकावेळी किती उद्दीपकांकडे आपल्याला अवधान देता येते किंवा अवधानाच्या एका झोतात किती वस्तू सामावतात याला अवधान कक्षा म्हणतात. खालीलपैकी कोणते विधान अवधान कक्षेशी सुसंगत नाही ते ओळखा :
  • (1) सर्वांची अवधान कक्षा समान किंवा एकच असत नाही
  • (2) व्यक्ती व्यक्तींनुसार अवधान कक्षा बदलते
  • (3) अध्ययन-अध्यापनाच्या वेळी विद्यार्थ्यांची अवधान कक्षा विचारात घ्यावी लागते
  • (4) छोट्या मुलांची अवधान कक्षा जास्त असते व वयाबरोबर ती कमी होते
स्पष्टीकरण: लहान मुलांची अवधान कक्षा कमी असते आणि वयाबरोबर ती वाढते. म्हणून विधान 4 चुकीचे आहे.

विभाग 4 — गणित व विज्ञान Mathematics and Science

Questions 91 to 150
91.एका चौरसाचे क्षेत्रफळ x2 चौ. सेमी आहे. जर चौरसाची एक बाजू 3 सेमी व त्या लगतची बाजू 7 सेमीने कमी केली, तर तयार होणाऱ्या आकृतीचे क्षेत्रफळ चौरसाच्या क्षेत्रफळापेक्षा किती चौ. सेमीने कमी असेल ?
  • (1) 21
  • (2) 10x + 21
  • (3) 10x − 21
  • (4) 10
स्पष्टीकरण: नवी आकृती आयत : (x − 3)(x − 7) = x2 − 10x + 21. फरक = x2 − (x2 − 10x + 21) = 10x − 21.
92.(65)3 − √5041103 + (0.7)3 = ?
  • (1) 5
  • (2) 1.743
  • (3) 2.142
  • (4) 2
स्पष्टीकरण: (6/5)3 = 1.728, √5041 = 71 म्हणून 71/1000 = 0.071, (0.7)3 = 0.343. 1.728 − 0.071 + 0.343 = 2.
93.त्रिकोणाची रचना करण्यासाठी दिलेल्या माहितीवरून कोणकोणते त्रिकोण काढता येतील ?
(a) 2.1 सेमी, 4 सेमी, 1.9 सेमी   (b) 5.7 सेमी, 3.2 सेमी, 2.4 सेमी
(c) 1.1 सेमी, 0.7 सेमी, 0.5 सेमी   (d) 3.6 सेमी, 4.8 सेमी, 6 सेमी
  • (1) (a), (b) व (c)
  • (2) (c) व (d) फक्त
  • (3) (b), (c) व (d)
  • (4) सर्व (a), (b), (c), (d)
स्पष्टीकरण: कोणत्याही दोन बाजूंची बेरीज तिसऱ्या बाजूपेक्षा जास्त हवी. (a) 2.1 + 1.9 = 4 (जास्त नाही), (b) 3.2 + 2.4 = 5.6 < 5.7. म्हणून फक्त (c) व (d).
94.(√7 − √2)√9 + 2√14 = ?
  • (1) 5
  • (2) 10
  • (3) 3
  • (4) 2√7
स्पष्टीकरण: 9 + 2√14 = (√7 + √2)2. म्हणून राशी = (√7 − √2)(√7 + √2) = 7 − 2 = 5.
95.एका त्रिकोणी (Δ ABC) शेताच्या बाजूंच्या लांबी अनुक्रमे AB = 60 मी, BC = 61 मी व AC = 11 मी आहे. जर A वरून बाजू BC वर मध्यगा AT काढली, तर Δ ATB चे क्षेत्रफळ किती ?
  • (1) 330 चौ. मी
  • (2) 915 चौ. मी
  • (3) 671 चौ. मी
  • (4) 165 चौ. मी
स्पष्टीकरण: 112 + 602 = 3721 = 612, म्हणून ∠A काटकोन. A(Δ ABC) = ½ × 60 × 11 = 330. मध्यगा त्रिकोणाचे दोन समान क्षेत्रफळांचे भाग करते, म्हणून A(Δ ATB) = 165 चौ. मी.
96.x च्या 20% = y, y च्या 20% = z आणि z च्या 20% = 266.80 आहे, तर x = ?
  • (1) 33,920
  • (2) 33,350
  • (3) 16,008
  • (4) 21,344
स्पष्टीकरण: z = 266.80 × 5 = 1334, y = 1334 × 5 = 6670, x = 6670 × 5 = 33,350.
97.□ LMNP च्या कोनांची मापे 4 : 5 : 7 : 8 या प्रमाणात आहेत, तर □ LMNP ह्या चौकोनाचा प्रकार कोणता ?
  • (1) समलंब
  • (2) आयत
  • (3) समांतरभुज
  • (4) समभुज
स्पष्टीकरण: कोन = 60°, 75°, 105°, 120°. ∠L + ∠P = 180° व ∠M + ∠N = 180°, म्हणून बाजू LM ∥ बाजू PN. संमुख कोन समान नाहीत, म्हणून तो समांतरभुज नाही — समलंब चौकोन.
98.अजय व अतुल यांच्या आजच्या वयांचे गुणोत्तर 5 : 6 आहे, 20 वर्षांनंतर त्यांच्या वयाचे गुणोत्तर 9 : 10 असेल तर अजय व अतुल यांच्या आजच्या वयातील फरक किती असेल ?
  • (1) 5 वर्षे
  • (2) 20 वर्षे
  • (3) 1 वर्ष
  • (4) 8 वर्षे
स्पष्टीकरण: (5k + 20)/(6k + 20) = 9/10 → 50k + 200 = 54k + 180 → k = 5. वये 25 व 30, फरक 5 वर्षे.
99.खालील आकृतीमध्ये, O केंद्र असलेल्या वर्तुळाची रेषा QS ही स्पर्शिका आहे. रेख PR व्यास आहे. आकृतीत दिलेल्या माहितीवरून ΔQOT व ΔSOT एकरूप दाखविण्यासाठी कोणती कसोटी उपयोगात आणावी ?
OPRQTS
  • (1) बाकोको
  • (2) बाकोबा
  • (3) कर्णभुजा
  • (4) कोबाको
स्पष्टीकरण: PQ, OT व RS तिन्ही QS ला लंब, म्हणून समांतर. O हा PR चा मध्यबिंदू, म्हणून T हा QS चा मध्यबिंदू — QT = TS. OT सामाईक बाजू व ∠OTQ = ∠OTS = 90°. म्हणून बाकोबा कसोटी.
100.जर x2 + 1x2 = 7, तर x + 1x = ?
  • (1) 5
  • (2) 9
  • (3) 3
  • (4) √7
स्पष्टीकरण: (x + 1/x)2 = x2 + 1/x2 + 2 = 9. म्हणून x + 1/x = 3.
101.पुढीलपैकी कोणत्या त्रिकोणात शिरोलंब संपात बिंदू हा त्रिकोणाच्या बाह्य भागात असतो ?
  • (1) समभुज त्रिकोण
  • (2) काटकोन त्रिकोण
  • (3) विशालकोन त्रिकोण
  • (4) लघुकोन त्रिकोण
स्पष्टीकरण: विशालकोन त्रिकोणाचा शिरोलंब संपात बिंदू बाहेर असतो. काटकोन त्रिकोणात तो काटकोनाच्या शिरोबिंदूवर, तर लघुकोन त्रिकोणात आत असतो.
102.315 + 1319 − 6315 = ?
  • (1) 1019
  • (2) 102345
  • (3) 4145
  • (4) 729
स्पष्टीकरण: 6315 = 615. म्हणून 315 − 615 = −3. −3 + 1319 = 1019.
103.(120)188 ÷ 7 या भागाकाराची बाकी किती ?
  • (1) 1
  • (2) 6
  • (3) 4
  • (4) 5
स्पष्टीकरण: 120 = 7 × 17 + 1, म्हणजे 120 ला 7 ने भागल्यास बाकी 1. 1 चा कितीही घात 1 च राहतो, म्हणून बाकी 1.
104.(2.3)3 + (1.7)32.89 + 5.29 − 3.91 = ?
  • (1) 312.39
  • (2) 64
  • (3) 4
  • (4) 1
स्पष्टीकरण: a = 2.3, b = 1.7 घेतल्यास छेद = b2 + a2 − ab. a3 + b3 = (a + b)(a2 − ab + b2), म्हणून उत्तर = a + b = 4.
105.खालील आकृतीमध्ये बिंदू A, B व C हे अनुक्रमे बाजू PQ, बाजू QR व बाजू PR चे मध्यबिंदू आहेत, तसेच बिंदू L, M व N हे अनुक्रमे बाजू AC, बाजू AB व बाजू BC चे मध्यबिंदू आहेत. जर ΔPQR च्या बाजू 15.5 सेमी, 12.7 सेमी व 9.4 सेमी आहे, तर ΔLMN ची परिमिती काढा.
PQRABCLMN
  • (1) 4.7 सेमी
  • (2) 18.8 सेमी
  • (3) 12.53 सेमी
  • (4) 9.4 सेमी
स्पष्टीकरण: मध्यबिंदू प्रमेयानुसार ΔABC ची परिमिती ΔPQR च्या निम्मी = 37.6 ÷ 2 = 18.8 सेमी. ΔLMN ची परिमिती ΔABC च्या निम्मी = 9.4 सेमी.
106.(x + 1) ने (x57 + 57) ला भागल्यास येणारी बाकी किती ?
  • (1) 56
  • (2) x56 + 56
  • (3) x56 + x55 + x54 + …… + 1
  • (4) 58
स्पष्टीकरण: शेष सिद्धांत : x = −1 ठेवा. (−1)57 + 57 = −1 + 57 = 56.
107.खालील □ PQRS हा समांतरभुज चौकोन आहे. किरण PA व किरण SA अनुक्रमे ∠QPS व ∠RSP चे कोनदुभाजक आहेत. तर ∠PAS = ?
PQRSA
  • (1) 60°
  • (2) 30°
  • (3) 45°
  • (4) 90°
स्पष्टीकरण: समांतरभुज चौकोनात लगतचे कोन पूरक : ∠P + ∠S = 180°. त्यांचे निम्मे : ½∠P + ½∠S = 90°. ΔPAS मध्ये ∠PAS = 180° − 90° = 90°.
108.खालीलपैकी कोणत्या उदाहरणात व्यस्तचलन आहे ?
  • (1) व्यक्तींची संख्या व त्यांना लागणारे अन्न
  • (2) चौरसाचे क्षेत्रफळ व त्याच्या कर्णाचा वर्ग
  • (3) दिव्याच्या प्रकाशाची तीव्रता व त्याच्या अंतराचा वर्ग
  • (4) विद्युतरोधातून वाहणारी विद्युतधारा व रोधात निर्माण होणारी उष्णता
स्पष्टीकरण: अंतर वाढले की प्रकाशाची तीव्रता कमी होते (I ∝ 1/d2). हे व्यस्तचलन. बाकीची तिन्ही उदाहरणे समचलनाची आहेत.
109.B हा वर्तुळकेंद्र व रेख AD व रेख CD स्पर्शिकाखंड आहेत, तर खालील □ ABCD चा प्रकार कोणता ?
(a) पतंग   (b) चक्रीय चौकोन   (c) समभुज चौकोन   (d) समलंब चौकोन
BACD
  • (1) फक्त (a)
  • (2) (a) व (b)
  • (3) फक्त (c)
  • (4) (a), (b) व (c)
स्पष्टीकरण: BA = BC (त्रिज्या) व DA = DC (स्पर्शिकाखंड), म्हणून पतंग. ∠A = ∠C = 90°, म्हणजे संमुख कोनांची बेरीज 180°, म्हणून चक्रीय चौकोन. सर्व बाजू समान नाहीत, म्हणून समभुज नाही.
110.(x − 3) हा (x2 − 2x − 3) व (x2 − kx − 6) चा म.सा.वि. आहे, तर k ची किंमत काढा.
  • (1) 3
  • (2) 1
  • (3) 2
  • (4) 6
स्पष्टीकरण: (x − 3) हा x2 − kx − 6 चा अवयव, म्हणून x = 3 ठेवल्यास 9 − 3k − 6 = 0, म्हणजे k = 1.
हा प्रश्न MSCE ने रद्द केला आहे. अंतिम उत्तरसूचीत या प्रश्नाचे उत्तर दिलेले नाही.
111.एका वस्तूची खरेदी किंमत ही विक्री किंमतीच्या 85 पट आहे, तर शेकडा तोटा किती ?
  • (1) 35.5%
  • (2) 60%
  • (3) 37.5%
  • (4) 75%
स्पष्टीकरण: MSCE ने हा प्रश्न रद्द केला. मराठी प्रश्नात खरेदी किंमत विक्री किंमतीच्या 8/5 पट आहे (तोटा 37.5%). इंग्रजी प्रश्नात विक्री किंमत खरेदी किंमतीच्या 8/5 पट आहे (नफा 60%). दोन्ही आवृत्त्या जुळत नाहीत.
112.खालील चौकोनाची रचना करण्याकरिता दिलेली माहिती अपूर्ण आहे. पुढीलपैकी कोणती माहिती दिली तर या चौकोनाची रचना करणे शक्य होईल ?
SRQP100°70°4.5 cm3.2 cm
  • (1) बाजू PQ ची लांबी
  • (2) बाजू SR ची लांबी
  • (3) बाजू PR ची लांबी व ∠PQR चे माप
  • (4) ∠RSP चे माप
स्पष्टीकरण: PR व ∠PQR दिल्यास आधी ΔPQR काढता येतो (QR = 3.2 सेमी, ∠Q व PR). PR ही ∠Q समोरची बाजू आहे, म्हणून त्रिकोण एकाच प्रकारे तयार होतो. मग P वर 70° व R वर 100° चे किरण काढले की ते S बिंदूत छेदतात.
113.x + y = 7 चा आलेख कोणत्या चरणातून जाणार नाही ?
  • (1) प्रथम चरण
  • (2) द्वितीय चरण
  • (3) तृतीय चरण
  • (4) चतुर्थ चरण
स्पष्टीकरण: तृतीय चरणात x व y दोन्ही ऋण, म्हणून त्यांची बेरीज 7 होऊ शकत नाही. रेषा (0, 7) व (7, 0) मधून जाते.
114.एका वृत्तचिती आकाराच्या पाण्याच्या टाकीची त्रिज्या 2.8 मी आणि उंची 3.5 मी आहे. एका व्यक्तीला रोज सरासरी 70 लीटर पाणी लागते, तर पूर्ण भरलेल्या टाकीतील पाणी रोज किती व्यक्तींना पुरेल ? (π = 227)
  • (1) 1231
  • (2) 1234
  • (3) 1233
  • (4) 1232
स्पष्टीकरण: घनफळ = 22/7 × 2.8 × 2.8 × 3.5 = 86.24 घ.मी. = 86240 लीटर. 86240 ÷ 70 = 1232 व्यक्ती.
115.शंभर संख्यांची सरासरी 40 आहे. जर त्यांपैकी एक संख्या 30 आहे, 30 ऐवजी 70 ही संख्या घेतली व इतर संख्या तश्याच ठेवल्या तर नवीन सरासरी किती ?
  • (1) 41
  • (2) 40.5
  • (3) 40.3
  • (4) 40.4
स्पष्टीकरण: बेरीज = 4000. 30 ऐवजी 70 घेतल्याने बेरीज 40 ने वाढून 4040. नवी सरासरी = 40.4.
116.एका व्यक्तीने 2,000 रुपये द.सा.द.शे. 5 रुपये या दराने 2 वर्षांकरिता बँकेत गुंतविले. तर त्याला मिळणारे चक्रवाढ व्याज किती ?
  • (1) 105 रु.
  • (2) 200 रु.
  • (3) 205 रु.
  • (4) 210 रु.
स्पष्टीकरण: रक्कम = 2000 × 1.05 × 1.05 = 2205. चक्रवाढ व्याज = 205 रु.
117.1270 रु. किंमतीच्या साडीवर 12% सूट दिल्यास साडीची विक्री किंमत किती ?
  • (1) 1258 रु.
  • (2) 1217.60 रु.
  • (3) 1217.40 रु.
  • (4) 1117.60 रु.
स्पष्टीकरण: सूट = 1270 × 12/100 = 152.40. विक्री किंमत = 1270 − 152.40 = 1117.60 रु.
118.खालील आकृतीमध्ये एका समलंब चौकोनाच्या आकाराचे खेळाचे मैदान दाखविले आहे. त्या मैदानाचे क्षेत्रफळ काढा.
SRQP45 m75 m60 m40 m
  • (1) 3000 चौ. मी
  • (2) 2400 चौ. मी
  • (3) 5400 चौ. मी
  • (4) 2700 चौ. मी
स्पष्टीकरण: समांतर बाजू PS = 75 मी व QR = 60 मी, त्यांतील अंतर PQ = 40 मी. क्षेत्रफळ = ½ × (75 + 60) × 40 = 2700 चौ. मी.
119.113, 35, 79, 57, 911 यांना चढत्या क्रमाने लिहिल्यास मधली संख्या कोणती ?
  • (1) 79
  • (2) 57
  • (3) 911
  • (4) 35
स्पष्टीकरण: चढता क्रम : 3/5 (0.6), 5/7 (0.71), 7/9 (0.78), 9/11 (0.82), 11/3 (3.67). मधली संख्या 7/9.
120.तीन क्रमागत नैसर्गिक संख्या अश्या आहेत की लहान संख्येच्या पाच पट ही मोठ्या संख्येच्या चौपटीपेक्षा 19 ने जास्त आहे, तर त्या तीन संख्यांची सरासरी काढा.
  • (1) 25
  • (2) 26
  • (3) 27
  • (4) 28
स्पष्टीकरण: संख्या n, n + 1, n + 2. 5n = 4(n + 2) + 19 → n = 27. संख्या 27, 28, 29; सरासरी 28.
121.जर विशिष्ट गुरुत्व, पदार्थाची घनता व पाण्याची घनता अनुक्रमे ρg, ρs आणि ρw असे दर्शवितात, तर त्यातील संबंध …………… हे आहे.
  • (1) ρg × ρw = ρs
  • (2) ρg × ρs = ρw
  • (3) ρg × ρs × ρw = 1
  • (4) ρw = ρgρs + 1
स्पष्टीकरण: विशिष्ट गुरुत्व = पदार्थाची घनता ÷ पाण्याची घनता, म्हणजे ρg = ρs/ρw. म्हणून ρg × ρw = ρs.
122.खालीलपैकी कोणते जीव मृतोपजीवी पोषण दाखवतात ?
  • (1) शैवाल
  • (2) कवक
  • (3) ब्रायोफायट्स
  • (4) टेरिडोफायट्स
स्पष्टीकरण: कवक मृत, कुजणाऱ्या पदार्थांवर जगतात — मृतोपजीवी. शैवाल, ब्रायोफायट्स व टेरिडोफायट्स स्वयंपोषी आहेत.
123.स्तंभ I च्या संयुगांची स्तंभ II मधील त्यांच्या उपयोगांशी जोडी लावा :
स्तंभ IColumn Iस्तंभ IIColumn II
(A) NaOH(i) आम्लविरोधक औषधAntacid
(B) KOH(ii) कपडे धुण्याच्या साबणामध्ये उपयोगWashing soda (soap)
(C) NH4OH(iii) शॅम्पूShampoo
(D) Mg(OH)2(iv) खते तयार करण्यासाठीFertilizer
  • (1) (A)-(ii), (B)-(iii), (C)-(i), (D)-(iv)
  • (2) (A)-(ii), (B)-(iii), (C)-(iv), (D)-(i)
  • (3) (A)-(iii), (B)-(ii), (C)-(i), (D)-(iv)
  • (4) (A)-(iii), (B)-(i), (C)-(ii), (D)-(iv)
स्पष्टीकरण: NaOH – कपडे धुण्याचा साबण, KOH – शॅम्पू (मृदू साबण), NH4OH – खते, Mg(OH)2 – आम्लविरोधक (मिल्क ऑफ मॅग्नेशिया).
124.खालील गतींपैकी कोणती वर्तुळाकार गती नाही ?
  • (1) घड्याळातील मिनिट काटा
  • (2) गोल फिरणारे चक्र (जत्रेतील चक्र)
  • (3) शिवणयंत्राची सुई
  • (4) फिरणारा पंखा
स्पष्टीकरण: शिवणयंत्राची सुई वर-खाली हलते — ही दोलन (आंदोलित) गती आहे, वर्तुळाकार नाही.
125.लायकेनमध्ये कोणते दोन जीव एकत्रित राहतात ?
  • (1) जिवाणू आणि कवक
  • (2) शैवाल आणि जिवाणू
  • (3) कवक आणि शैवाल
  • (4) कवक आणि विषाणू
स्पष्टीकरण: लायकेन म्हणजे कवक व शैवाल यांचे सहजीवन.
126.वाळू, सोडा, चुनखडी, बेरिअम ऑक्साइड आणि बोरॉन यांच्या मिश्रणातून …………… काच तयार होते.
  • (1) सिलिका
  • (2) बोरोसिलिकेट
  • (3) प्रकाशीय
  • (4) शिसेयुक्त
स्पष्टीकरण: बेरिअम ऑक्साइड व बोरॉन मिसळून तयार होणारी काच प्रकाशीय (ऑप्टिकल) काच — चष्मे, सूक्ष्मदर्शकाची भिंगे यांसाठी.
127.स्क्रूचे वस्तुमान 1 kg असून लाकडी पृष्ठभागावर टेकणाऱ्या टोकाचे क्षेत्रफळ 9.8 mm2 आहे. स्क्रूने पृष्ठभागावर लावलेला दाब …………… आहे. (गुरुत्वीय त्वरण = 9.8 m/s2)
  • (1) 103 N/m2
  • (2) 104 N/m2
  • (3) 106 N/m2
  • (4) 108 N/m2
स्पष्टीकरण: बल = 1 × 9.8 = 9.8 N. क्षेत्रफळ = 9.8 mm2 = 9.8 × 10−6 m2. दाब = 9.8 ÷ (9.8 × 10−6) = 106 N/m2.
128.जिवाणूंसंदर्भात खालीलपैकी काय चुकीचे आहे ?
  • (1) जिवाणूमध्ये आदिकेंद्रकी पेशी असतात
  • (2) जिवाणू द्विविभाजन पद्धतीने पुनरुत्पादन करतात
  • (3) लॅक्टोबॅसिलस हा जिवाणू हानिकारक आहे
  • (4) जिवाणूंना संसर्ग करणाऱ्या विषाणूंना (जिवाणूभक्षी) बॅक्टेरिओफाज म्हणतात
स्पष्टीकरण: लॅक्टोबॅसिलस उपयुक्त जिवाणू आहे — दुधाचे दही करतो.
129.एखाद्या मूलद्रव्यातील ZAM — A हा …………… व Z हा …………… अनुक्रमे आहेत.
  • (1) अणु अंक, वस्तुमानांक
  • (2) वस्तुमानांक, अणु अंक
  • (3) न्यूट्रॉन अंक, अणु अंक
  • (4) इलेक्ट्रॉन अंक, अणु अंक
स्पष्टीकरण: वर लिहिलेला A वस्तुमानांक व खाली लिहिलेला Z अणुअंक दाखवतो.
130.प्रतल आरशावर आपाती प्रकाश पृष्ठभागाशी 30° कोन करतो. परावर्तित किरणाने लंबाशी केलेला कोन किती असेल ?
  • (1) 60°
  • (2) 45°
  • (3) 30°
  • (4) 15°
स्पष्टीकरण: पृष्ठभागाशी 30° म्हणजे लंबाशी 60° (आपाती कोन). परावर्तन कोन = आपाती कोन = 60°.
131.खालीलपैकी कोणत्या गटात जिवाणूंच्या संसर्गाने होणारे आजार आहेत ?
  • (1) कॉलरा, टायफॉइड, क्षयरोग
  • (2) धनुर्वात, क्षयरोग, गोवर
  • (3) मलेरिया, गालगुंड, पोलिओमायलिटिस
  • (4) एड्स, मलेरिया, इन्फ्लुएंझा
स्पष्टीकरण: कॉलरा, टायफॉइड व क्षयरोग जिवाणूंमुळे होतात. गोवर, गालगुंड, पोलिओ, एड्स, इन्फ्लुएंझा विषाणूंमुळे, तर मलेरिया आदिजीवांमुळे होतो.
132.Br2 कोणत्या रूपात सापडतो ?
  • (1) लालसर तपकिरी घनरूपात
  • (2) लालसर तपकिरी द्रवरूपात
  • (3) हिरवट पिवळ्या वायुरूपात
  • (4) पिवळ्या घनरूपात
स्पष्टीकरण: ब्रोमिन हा सामान्य तापमानाला द्रव असणारा एकमेव अधातू आहे — लालसर तपकिरी द्रव.
133.जेव्हा ध्वनितरंग हवेतून प्रसारित होतो, संपीडनाच्या येथे (हवेच्या समांतर स्तरांच्या मध्ये) :
  • (1) घनता कमी आहे
  • (2) दाब वाढतो
  • (3) दाब कमी होतो
  • (4) दाब व घनता बदलत नाही
स्पष्टीकरण: संपीडनात हवेचे कण जवळ येतात, म्हणून तेथे घनता व दाब दोन्ही वाढतात.
134.मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी कोणती ?
  • (1) स्वादुपिंड
  • (2) यकृत
  • (3) अवटु ग्रंथी
  • (4) अधिवृक्क ग्रंथी
स्पष्टीकरण: यकृत ही मानवी शरीरातील सर्वात मोठी ग्रंथी आहे.
135.स्टेनलेस स्टीलमध्ये या धातूंचे संमिश्र आहेत :
  • (1) केवळ Fe, C, Ni
  • (2) केवळ Fe, C, Ni आणि Cr
  • (3) केवळ C आणि Ni
  • (4) केवळ Fe, Ni आणि Cr
स्पष्टीकरण: स्टेनलेस स्टील = लोखंड, कार्बन, निकेल व क्रोमियम. क्रोमियममुळे गंज लागत नाही.
136.केल्व्हीन श्रेणी मध्ये 50° F तापमान किती असेल ?
  • (1) 323.15 K
  • (2) 273.15 K
  • (3) 223.15 K
  • (4) 283.15 K
स्पष्टीकरण: °C = (50 − 32) × 5/9 = 10°C. K = 10 + 273.15 = 283.15 K.
137.खालीलपैकी कोणता जीव परपोषित आहे ?
  • (1) स्पायरोगायरा
  • (2) व्हॉल्व्हॉक्स
  • (3) ॲगॅरिकस
  • (4) नॉस्टॉक
स्पष्टीकरण: ॲगॅरिकस (अळंबी) हे कवक आहे — परपोषित. बाकीचे तिन्ही प्रकाशसंश्लेषण करतात.
138.मिथिल ऑरेंज हे दर्शक आम्ल द्रावणात …………… रंग तर, आम्लारी द्रावणात …………… रंग दाखवतो.
  • (1) गुलाबी, रंगहीन
  • (2) गुलाबी, पिवळा
  • (3) पिवळा, लाल
  • (4) रंगहीन, पिवळा
स्पष्टीकरण: मिथिल ऑरेंज आम्लात गुलाबी (लाल) व आम्लारीत पिवळा होतो.
139.खालील भौतिक राशींपैकी कोणती सदिश राशी नाही ?
  • (1) त्वरण
  • (2) विस्थापन
  • (3) गतिज ऊर्जा
  • (4) वेग
स्पष्टीकरण: ऊर्जेला दिशा नसते, म्हणून गतिज ऊर्जा अदिश राशी आहे.
140.फुलांमध्ये पुमंग व जायांग दोन्ही असतील त्याला …………… असे म्हणतात.
  • (1) स्त्रीपुष्प
  • (2) एकलिंगी पुष्प
  • (3) द्विलिंगी पुष्प
  • (4) अपूर्ण पुष्प
स्पष्टीकरण: पुमंग (नर) व जायांग (मादी) दोन्ही असलेले फूल द्विलिंगी पुष्प.
141.रुदरफोर्डच्या केंद्रकीय अणुप्रारूपाबद्दल खालीलपैकी काय चुकीचे आहे ?
  • (1) अणुच्या केंद्रभागी धनप्रभारित केंद्रक असतात
  • (2) केंद्रकाभोवती इलेक्ट्रॉन नावाचे ऋण प्रभारित कण परिभ्रमण करीत असतात
  • (3) परिभ्रमण करणाऱ्या इलेक्ट्रॉन आणि अणुकेंद्रक ह्यांच्या दरम्यान पोकळी नसते
  • (4) केंद्रकात अणुचे जवळजवळ सर्व वस्तुमान एकवटलेले असते
स्पष्टीकरण: रुदरफोर्डच्या प्रयोगातून दिसले की अणूचा बहुतेक भाग पोकळ असतो. म्हणून विधान 3 चुकीचे.
142.जेव्हा वाहक तारेतून x-अक्षाच्या धन दिशेत इलेक्ट्रॉन्स् वाहतात तेव्हा :
  • (1) धारा तारेतून धन x-दिशेत वाहते
  • (2) त्याभोवती चुंबकीय क्षेत्र तयार होते
  • (3) त्याभोवती चुंबकीय क्षेत्र तयार होत नाही
  • (4) तारेतून धारा वाहत नाहीत
स्पष्टीकरण: विद्युतधारा वाहणाऱ्या तारेभोवती चुंबकीय क्षेत्र तयार होते. (धारेची दिशा इलेक्ट्रॉनच्या उलट, म्हणजे ऋण x-दिशेत असते.)
143.खालीलपैकी चुकीचे विधान ओळखा :
  • (1) तंतुकणिका व हरितलवके ही दुहेरी पटल असलेली पेशी अंगके आहेत
  • (2) केंद्रकातील गुणसूत्रांत जनुकीय माहिती असते
  • (3) आदिकेंद्रकी पेशी व दृश्यकेंद्रकी पेशी दोन्हींमध्ये 80S रायबोझोम असतात
  • (4) आदिकेंद्रकी पेशी आणि लाल रक्त पेशींमध्ये तंतुकणिका आढळत नाहीत
स्पष्टीकरण: आदिकेंद्रकी पेशींमध्ये 70S, तर दृश्यकेंद्रकी पेशींमध्ये 80S रायबोझोम असतात.
144.दुष्फेन पाण्यात …………… चे क्लोराइड व सल्फेटचे क्षार असतात.
  • (1) Na आणि K
  • (2) Ca आणि Na
  • (3) Ca आणि Mg
  • (4) Li आणि Na
स्पष्टीकरण: कॅल्शिअम व मॅग्नेशिअमच्या क्लोराइड व सल्फेट क्षारांमुळे पाणी दुष्फेन होते.
145.माध्यम नसताना उष्णतेचे स्थानांतर …………… होते.
  • (1) वहनातून
  • (2) उत्सर्जनातून
  • (3) अभिसरणातून
  • (4) वहन व अभिसरणातून
स्पष्टीकरण: प्रारणाने (उत्सर्जनाने) उष्णता माध्यमाशिवाय जाते — सूर्याची उष्णता पृथ्वीवर अशीच येते.
146.अन्नसाखळीतील पहिल्या पोषण पातळीत जर 100 J ऊर्जा असेल तर त्यातील तिसऱ्या पोषण पातळीत किती ऊर्जा असेल ?
  • (1) 1 J
  • (2) 10 J
  • (3) 1000 J
  • (4) 10000 J
स्पष्टीकरण: 10% नियमानुसार प्रत्येक पातळीवर 10% ऊर्जा पुढे जाते : 100 J → 10 J → 1 J.
147.खालीलपैकी चुकीची जोडी निवडा :
  • (1) व्हिनेगर – ॲसिटिक आम्ल
  • (2) चिंच – टार्टारिक आम्ल
  • (3) टोमॅटो – ॲस्कॉर्बिक आम्ल
  • (4) लिंबू – सायट्रिक आम्ल
स्पष्टीकरण: पाठ्यपुस्तकात टोमॅटोतील आम्ल ऑक्झॅलिक आम्ल असे दिले आहे. ॲस्कॉर्बिक आम्ल (जीवनसत्त्व C) आवळा, संत्री यांत असते.
148.चुंबकीय बलरेषा :
  • (1) एकमेकास प्रतिकर्षित करतात
  • (2) एकमेकांस छेदतात
  • (3) ताणाच्या स्थितीत नसतात
  • (4) नेहमी दक्षिण ध्रुवापासून उत्तर ध्रुवाकडे जातात
स्पष्टीकरण: बलरेषा एकमेकींना छेदत नाहीत, ताणलेल्या असतात व बाजूने एकमेकींना प्रतिकर्षित करतात. चुंबकाबाहेर त्या उत्तर ध्रुवाकडून दक्षिण ध्रुवाकडे जातात.
149.मानवाच्या हृदयातील कोणत्या कप्प्याच्या भिंती सर्वात जाड असतात ?
  • (1) डावे अलिंद
  • (2) उजवे अलिंद
  • (3) डावे निलय
  • (4) उजवे निलय
स्पष्टीकरण: डावे निलय संपूर्ण शरीराला रक्त पंप करते, म्हणून त्याच्या भिंती सर्वात जाड असतात.
150.खालीलपैकी कोणत्या संयुगाच्या मध्यभागात धातूंचा समावेश नाही ?
  • (1) क्लोरोफिल
  • (2) सायनोकोबालमीन
  • (3) हिमोग्लोबिन
  • (4) बेन्झीन
स्पष्टीकरण: क्लोरोफिलमध्ये मॅग्नेशिअम, सायनोकोबालमीनमध्ये (जीवनसत्त्व B12) कोबाल्ट व हिमोग्लोबिनमध्ये लोह असते. बेन्झीनमध्ये फक्त कार्बन व हायड्रोजन असतात.

Answer Key · उत्तरसूची

As published by MSCE in its final answer key (12 January 2026). Question number, then the correct option. Where two options are shown, MSCE accepts either. रद्द = cancelled by MSCE.

1 · 4
2 · 2
3 · 3
4 · 1
5 · 3
6 · 4
7 · 1
8 · 2
9 · 3
10 · 2
11 · 3
12 · 1
13 · 3
14 · 4
15 · 1
16 · 3
17 · 1
18 · 4
19 · 2
20 · 2
21 · 4
22 · 3
23 · 2
24 · 1
25 · 3
26 · 3
27 · 3
28 · 4
29 · 3
30 · 2
31 · 3
32 · 1
33 · 1
34 · 3
35 · 1
36 · 4
37 · 2
38 · 3
39 · 1
40 · 4
41 · 4
42 · 4
43 · 4
44 · 1
45 · 4
46 · 3
47 · 2
48 · 1
49 · 3
50 · 2
51 · 3
52 · 1
53 · 1
54 · 3
55 · 3
56 · 2
57 · 3
58 · 1
59 · 2
60 · 4
61 · 1
62 · 4
63 · 3
64 · 4
65 · 3
66 · 3
67 · 2
68 · 1
69 · 1
70 · 2
71 · 1
72 · 3
73 · 3
74 · 1
75 · 1
76 · 2
77 · 1
78 · 2
79 · 1
80 · 2
81 · 3
82 · 1
83 · 4
84 · 1
85 · 3
86 · 3
87 · 1
88 · 3
89 · 1
90 · 4
91 · 3
92 · 4
93 · 2
94 · 1
95 · 4
96 · 2
97 · 1
98 · 1
99 · 2
100 · 3
101 · 3
102 · 1
103 · 1
104 · 3
105 · 4
106 · 1
107 · 4
108 · 3
109 · 2
110 · 2
111 · रद्द
112 · 3
113 · 3
114 · 4
115 · 4
116 · 3
117 · 4
118 · 4
119 · 1
120 · 4
121 · 1
122 · 2
123 · 2
124 · 3
125 · 3
126 · 3
127 · 3
128 · 3
129 · 2
130 · 1
131 · 1
132 · 2
133 · 2
134 · 2
135 · 2
136 · 4
137 · 3
138 · 2
139 · 3
140 · 3
141 · 3
142 · 2
143 · 3
144 · 3
145 · 2
146 · 1
147 · 3
148 · 1
149 · 3
150 · 4

Advertisement