MAK LABS — MAHA TET 2025 Paper II (Social Science) Question Paper with Answer Key

1.Choose the correct alternative to fill in the blanks.
…………… word to …………… wise is sufficient.

(1) A, A
(2) No article, the
(3) The, a
(4) A, the

Why: The proverb is A word to the wise is sufficient. The wise means wise people as a class.

2.Choose the correct alternative to fill in the blanks.
People who are averse …………… hardwork generally do not succeed …………… life.

(1) of, in
(2) to, in
(3) to, with
(4) at, in

Why: We are averse to something and succeed in life.

3.Identify the figure of speech in the given line.
‘On the deck the Rover takes his stand.’

(1) Metonymy
(2) Metaphor
(3) Inversion
(4) Paradox

Why: The normal order would be The Rover takes his stand on the deck. The phrase is moved to the front, so it is inversion.

4.Choose the correct passive construction of the given sentence :
‘A lady missionary gave him a black bow.’

(1) He was given a black bow by a lady missionary
(2) He had been given a black bow by a lady missionary
(3) A black bow was given him by a lady missionary
(4) A black bow had been given to him by a lady missionary

Why: The active verb is simple past, so the passive uses was given. The personal object him becomes the subject He. Options 2 and 4 change the tense.

5.Choose the correct ‘Indirect’ narration for the given sentence :
Ramesh said to the astrologer, “When shall I get at him ?”

(1) Ramesh asked the astrologer when he should get at him ?
(2) Ramesh asked the astrologer when should he get at him.
(3) Ramesh asked the astrologer when he would get at him.
(4) Ramesh asked the astrologer when would he get at him.

Why: Said to becomes asked, shall becomes would, and the question becomes a statement (subject before verb) with a full stop.

6.Select the combination of numbers so that the alphabets arranged accordingly will form a meaningful word.
U A L N A T R
1 2 3 4 5 6 7

(1) 4 5 7 3 6 2 1
(2) 7 3 2 4 5 1 6
(3) 2 6 1 7 4 3 5
(4) 4 2 6 1 7 5 3

Why: 4 2 6 1 7 5 3 gives N A T U R A L — natural.

7.Choose the correct simple sentence for the given sentence.
‘He finished his homework and put away his books.’

(1) Having finished his homework, he put away his books.
(2) He finished his homework to put away his books.
(3) Putting away his books, he finished his homework.
(4) He put away his books to finish his homework.

Why: A participle phrase (Having finished…) turns the first clause into a phrase and keeps the order of events.

8.Name the underlined clause in the given sentence.
‘The house where the accident occurred is nearby.’

(1) Noun clause
(2) Adjective clause
(3) Adverb clause of place
(4) Adverb clause of contrast

Why: The clause describes the noun house, so it is an adjective clause.

9.Choose the correct positive degree for the given sentence.
‘The lion is the most ferocious of all animals.’

(1) The lion is as ferocious as the other animals.
(2) Very few animals are as ferocious as the lion.
(3) No other animal is as ferocious as the lion.
(4) No other animal are as ferocious as the lion.

Why: Most … of all becomes No other … is as … as. Option 4 has the wrong verb (are).

10.State what part of speech is the underlined word :
My views are quite in accordance with those of the university commission.

(1) Indefinite pronoun
(2) Demonstrative pronoun
(3) Distributive pronoun
(4) Relative pronoun

Why: Those points to the views of the commission and stands in place of a noun, so it is a demonstrative pronoun.

11.Identify the tense of the given sentence.
The world has been infected with our ill-manners.

(1) Present Continuous Tense
(2) Past Perfect Tense
(3) Present Perfect Tense
(4) Present Perfect Continuous Tense

Why: Has been infected is the present perfect tense in the passive voice.

12.Choose the word nearest in meaning to the given word.
‘Assimilate’

(1) Absorb
(2) Arrange
(3) Receive
(4) Assemble

Why: To assimilate is to absorb and take in fully.

13.Choose the word opposite in meaning to the given word.
‘Dearth’

(1) Extravagance
(2) Deficiency
(3) Abundance
(4) Scarcity

Why: Dearth means a shortage. Its opposite is abundance.

14.Choose the most suitable ‘one word’ for the given expression.
‘A person who does not believe in the existence of God or gods’

(1) Rationalist
(2) Philatelist
(3) Philanthropist
(4) Atheist

Why: An atheist does not believe that God exists.

15.Select the appropriate alternative to fill in the blank.
The accused …………… to the judge for mercy.

(1) appealed
(2) asked
(3) requested
(4) demanded

Why: We appeal to someone for mercy.

16.Choose the correct phrasal verb to fill in the blank.
Kailas tried his level best but could not …………… his examination.

(1) get upon
(2) get on
(3) get through
(4) get throw

Why: To get through an examination is to pass it.

17.Identify which part of the sentence has an error.
These kind of trousers (A) / are rather (B) / expensive to buy (C) / No error (D)

(1) A
(2) B
(3) C
(4) D

Why: Kind is singular, so it should be This kind of trousers.

18.Choose the alternative that best expresses the meaning of the given idiom.
‘To spill the beans’

(1) To misbehave
(2) To keep secrets
(3) To talk irrelevant
(4) To reveal secret information

Why: To spill the beans is to let out a secret.

19.Rearrange the jumbled parts of the sentence which are labelled P, Q, R and S to produce a meaningfully correct sentence.
P : and who would also handle my business well
Q : I am looking for a son-in-law
R : to my daughter
S : who would be a good husband

(1) RQPS
(2) QSRP
(3) SPRQ
(4) PRQS

Why: Q S R P: I am looking for a son-in-law who would be a good husband to my daughter and who would also handle my business well.

20.Choose the suitable articles to fill in the blanks.
One of …………… most common causes of malnutrition is …………… unhealthy lifestyle.

(1) No article, an
(2) the, an
(3) the, a
(4) a, the

Why: One of the most needs the before a superlative. Unhealthy begins with a vowel sound, so it takes an.

21.Choose the grammatically correct sentence.

(1) Columbus invented America.
(2) He denied to take the money.
(3) He was looking me.
(4) He hung the picture on the wall.

Why: Columbus discovered America. One refuses to take money. One looks at someone. Only option 4 is correct.

22.Choose the correct prepositions to fill in the blanks.
Buddhism teaches that freedom …………… desires will lead to escape …………… sufferings.

(1) of, from
(2) from, of
(3) from, from
(4) of, to

Why: Freedom from desires, escape from sufferings.

23.Choose the alternative which is closest in meaning to the underlined word in the sentence.
My friend used to regale us with anecdotes.

(1) bore
(2) entertain
(3) harass
(4) flatter

Why: To regale people is to entertain them, usually with stories.

24.Choose the alternative which is opposite in meaning to the underlined word.
He climbed up a stationary wagon.

(1) Moving
(2) Speeding
(3) Shunting
(4) Standing

Why: Stationary means not moving, so the opposite is moving.

25.Choose the correctly spelt word.

(1) Varstile
(2) Verstile
(3) Versatile
(4) Vorstyle

Why: The correct spelling is versatile.

Source text not reproduced. This question and the ones that follow are based on an extract that is still in copyright, so it is not reprinted here. Read it in the official question paper, then use the questions below.

26.Read the following passage and answer the questions by selecting the correct alternatives (Q. Nos. 26 to 30) :
Badri Thakur often remembered his ancestors because :

(1) they were rich and powerful
(2) he was an old man
(3) he was not happy with himself
(4) they were dead and the dead must be remembered

Why: The passage calls him a frustrated old man. Praising his ancestors was a way out of his unhappiness with himself.

27.Thakur told stories about his ancestors whenever he :

(1) felt like doing so
(2) was in the company of his friends
(3) was encouraged by someone or friends
(4) was in jovial mood

Why: The passage says that with a little prompting he would begin a familiar story.

28.The impact of the stories on his friends was that they :

(1) were filled with fear
(2) felt depressed
(3) failed to understand
(4) were greatly amused

Why: His made-up details changed with each telling, to the mirth of his audience — they were amused.

29.The most important feature of his stories was that they :

(1) were based on facts
(2) were full of philosophical reflections
(3) always had something new to offer
(4) were full of funny incidents

Why: He kept adding fanciful details, and they changed with every recounting, so each telling had something new.

30.His attitude to his ancestors was one of :

(1) awe
(2) admiration
(3) fear
(4) resentment

Why: He was never tired of extolling — praising — their exploits, which shows admiration.

उतारा येथे दिलेला नाही. हा प्रश्न व पुढील प्रश्न ज्या उताऱ्यावर / कवितेवर आधारित आहेत, ते साहित्य प्रताधिकाराखाली (कॉपीराइट) आहे. ते मूळ प्रश्नपत्रिकेत वाचा आणि नंतर खालील प्रश्न सोडवा.

31.पुढील उतारा वाचून प्रश्न क्र. 31 ते 33 सोडवा :
दुःखाविषयी सांगताना पुढीलपैकी कोणते उदाहरण उताऱ्यात आलेले नाही ?

(1) गोड जेवण
(2) अंधारी रात्र
(3) रडणारी व्यक्ती
(4) परीक्षेच्या वेळचे कष्ट

स्पष्टीकरण: उताऱ्यात गोड जेवण, अंधारी रात्र व परीक्षेसाठीचे कष्ट यांची उदाहरणे आहेत. रडणाऱ्या व्यक्तीचे उदाहरण नाही.

32.दुःखे कशासाठी येतात ?

(1) कसोटी पाहण्यासाठी
(2) व्यक्तिमत्त्व घडू नये यासाठी
(3) सुखाची किंमत कळू नये यासाठी
(4) आपण आनंदी व्हावे यासाठी

स्पष्टीकरण: उताऱ्याच्या सुरुवातीलाच म्हटले आहे की दुःखे आपली कसोटी पाहण्यासाठी येतात.

33.उताऱ्यातून लेखकाचा कसा दृष्टिकोन प्रतीत होतो ?

(1) सकारात्मक
(2) नकारात्मक
(3) उदासीन
(4) उत्साही

स्पष्टीकरण: लेखक दुःखाकडेही व्यक्तिमत्त्व घडवणारी गोष्ट म्हणून पाहतो. हा सकारात्मक दृष्टिकोन आहे.

उतारा येथे दिलेला नाही. हा प्रश्न व पुढील प्रश्न ज्या उताऱ्यावर / कवितेवर आधारित आहेत, ते साहित्य प्रताधिकाराखाली (कॉपीराइट) आहे. ते मूळ प्रश्नपत्रिकेत वाचा आणि नंतर खालील प्रश्न सोडवा.

34.पुढील कविता वाचून प्रश्न क्र. 34 ते 36 सोडवा :
कळीसाठी कोण वाट पाहत आहे ?

(1) झाड
(2) फूल
(3) सूर्याचा किरण
(4) बाग

स्पष्टीकरण: कवितेत कळीसाठी सूर्याचा एक किरण तिष्ठत असतो, असे म्हटले आहे.

35.पुढीलपैकी कोणता निर्धार कळीच्या मनात नाही ?

(1) सूर्य होण्याचा
(2) फूल होण्याचा
(3) दिमाखात मिरवण्याचा
(4) सुगंधित होण्याचा

स्पष्टीकरण: कळीचा निर्धार फूल होण्याचा, दिमाखाने दिसण्याचा व सुगंधाने असण्याचा आहे. सूर्य होण्याचा निर्धार कवितेत नाही.

36.कवितेतील कळी म्हणजे कोण असावे ?

(1) फुलाची कळी
(2) बागेत फुलणारी कळी
(3) झाडावर उमलणारी कळी
(4) जन्माला येणारी मुलगी

स्पष्टीकरण: ‘प्रत्येक कळीला फूल म्हणून जगण्याचा जन्मसिद्ध हक्क आहे’ — कवितेतील कळी ही जन्माला येणाऱ्या मुलीचे प्रतीक आहे.

37.योग्य पर्याय वापरून म्हण पूर्ण करा –
देखल्या देवा ……………

(1) परमेश्वर
(2) दंडवत
(3) मंत्र
(4) पठण

स्पष्टीकरण: म्हण : ‘देखल्या देवा दंडवत’ — समोर आलेल्या गोष्टीचा उपचार म्हणून स्वीकार करणे.

38.‘आरती प्रभू’ या नावाने काव्यलेखन करणारे साहित्यिक कोण ?

(1) जयवंत दळवी
(2) ग. दि. माडगूळकर
(3) चिं. त्र्यं. खानोलकर
(4) बा.सी. मर्ढेकर

स्पष्टीकरण: चिं. त्र्यं. खानोलकर यांनी ‘आरती प्रभू’ या टोपणनावाने कविता लिहिल्या.

39.पुढीलपैकी कोणते पुस्तक पु.ल. देशपांडे यांनी लिहिलेले नाही ?

(1) अमृतवेल
(2) असा मी असामी
(3) व्यक्ती आणि वल्ली
(4) बटाट्याची चाळ

स्पष्टीकरण: ‘अमृतवेल’ ही वि. स. खांडेकर यांची कादंबरी आहे. बाकीची तिन्ही पुस्तके पु. ल. देशपांडे यांची आहेत.

40.‘आकांक्षा घरी गेली’ वाक्याचा प्रकार कोणता ?

(1) आज्ञार्थी
(2) विध्यर्थी
(3) संकेतार्थी
(4) स्वार्थी

स्पष्टीकरण: क्रियापदाच्या रूपावरून वाक्याचे प्रकार : स्वार्थी, आज्ञार्थी, विध्यर्थी व संकेतार्थी. ‘आकांक्षा घरी गेली’ यात क्रियापद फक्त घडलेली क्रिया सांगते. म्हणून हे स्वार्थी वाक्य आहे.

41.‘कुणी झाडांच्या फांद्यांवर चढले.’ या वाक्यातील विभक्ती ओळखा.

(1) तृतीया एकवचन
(2) तृतीया अनेकवचन
(3) षष्ठी एकवचन
(4) षष्ठी अनेकवचन

स्पष्टीकरण: ‘झाडांच्या’ — ‘च्या’ हा षष्ठीचा प्रत्यय आहे आणि ‘झाडां’ हे अनेकवचनी रूप आहे. म्हणून षष्ठी अनेकवचन.

42.‘इक’ प्रत्यय लावता न येणारा शब्द कोणता ?

(1) समाज
(2) वाचा
(3) धर्म
(4) आनंद

स्पष्टीकरण: समाज → सामाजिक, वाचा → वाचिक, धर्म → धार्मिक. ‘आनंद’ ला ‘इक’ प्रत्यय लागत नाही.

43.पुढीलपैकी मागणीपत्राचा विषय कोणता असेल ?

(1) लग्नासाठी बोलावणे
(2) विद्यार्थ्यांना बक्षीस देणे
(3) प्रमुख पाहुण्यांचे आभार मानणे
(4) विद्यार्थी भांडारासाठी स्टेशनरी घेणे

स्पष्टीकरण: वस्तू मागवण्यासाठी मागणीपत्र लिहितात. भांडारासाठी स्टेशनरी मागवणे हा त्याचा विषय आहे.

44.अ-आ, इ-ई, उ-ऊ हे कोणत्या प्रकारचे स्वर आहेत ?

(1) सजातीय
(2) विजातीय
(3) संयुक्त
(4) दीर्घ

स्पष्टीकरण: एकाच उच्चारस्थानातून येणारे ऱ्हस्व-दीर्घ स्वर सजातीय (सवर्ण) स्वर असतात.

45.‘धरणी’ या शब्दाचा लघुगुरू क्रम कसा असेल ?

(1) U U U
(2) – U U
(3) U – U
(4) U U –

स्पष्टीकरण: ध (लघु), र (लघु), णी (गुरू) — म्हणून U U –.

46.‘झाकले माणिक’चा योग्य अर्थ काय ?

(1) पाणक्या
(2) बहुमोल वस्तू
(3) साधा पण गुणी मनुष्य
(4) कजाग व्यक्ती

स्पष्टीकरण: झाकले माणिक म्हणजे बाहेरून साधा दिसणारा पण गुणी मनुष्य.

47.पुढीलपैकी शुद्ध शब्द ओळखा :

(1) वायूपुत्र
(2) वायुपुत्र
(3) वायुपूत्र
(4) वायूपूत्र

स्पष्टीकरण: वायु (ऱ्हस्व उ) + पुत्र (ऱ्हस्व उ) = वायुपुत्र. सामासिक शब्दात पहिल्या पदाचा ऱ्हस्व उकार तसाच राहतो.

48.पुढीलपैकी वचननियमाच्या दृष्टीने गटात न बसणारा शब्द कोणता ?

(1) फुले
(2) नाले
(3) पेले
(4) भाले

स्पष्टीकरण: नाला-नाले, पेला-पेले, भाला-भाले हे आकारान्त पुल्लिंगी शब्दांचे अनेकवचन आहे. ‘फूल-फुले’ हे नपुंसकलिंगी शब्दाचे अनेकवचन आहे.

49.वाक्यातील क्रियापद जेव्हा कर्माप्रमाणे बदलते तेव्हा …………… प्रयोग होतो.

(1) कर्तरी
(2) सकर्मक कर्तरी
(3) कर्मणी
(4) भावे

स्पष्टीकरण: क्रियापद कर्माच्या लिंग-वचनाप्रमाणे बदलते, तो कर्मणी प्रयोग.

50.‘तुला हे पुस्तक आवडले का ……………’ या वाक्यात गाळलेल्या जागी कोणते विरामचिन्ह येईल ?

(1) पूर्णविराम
(2) प्रश्नचिन्ह
(3) उद्गारवाचक चिन्ह
(4) स्वल्पविराम

स्पष्टीकरण: वाक्य प्रश्न विचारते, म्हणून शेवटी प्रश्नचिन्ह येते.

51.खालीलपैकी संत तुकारामांनी लिहिलेला ग्रंथ कोणता ?

(1) दासबोध
(2) एकनाथी भागवत
(3) अभंग गाथा
(4) भावार्थ दीपिका

स्पष्टीकरण: अभंग गाथा — संत तुकाराम. दासबोध — समर्थ रामदास, एकनाथी भागवत — संत एकनाथ, भावार्थदीपिका — संत ज्ञानेश्वर.

52.‘शाळा मातेसमान आहे’ या वाक्यात ‘शाळा’ हे काय आहे ?

(1) उपमेय
(2) उपमान
(3) साधारण धर्म
(4) अलंकार

स्पष्टीकरण: शाळेची तुलना मातेशी केली आहे. म्हणून शाळा हे उपमेय आणि माता हे उपमान.

53.‘कडाकडा फोड नभ, उडव उडु मक्षिका :
खडबडवि दिग्गजा, तुडव रवि मालिका’ यात कोणता रस आहे ?

(1) रौद्र
(2) भयानक
(3) बीभत्स
(4) करुण

स्पष्टीकरण: आकाश फोडणे, दिग्गजांना हादरवणे — या ओळींत क्रोधाचा आवेश आहे. क्रोध हा रौद्र रसाचा स्थायीभाव आहे.

54.‘तुला काय पाहिजे ?’ या वाक्यातील ‘काय’ शब्द कोणत्या प्रकारचे सर्वनाम आहे ?

(1) पुरुषवाचक
(2) अनिश्चित
(3) प्रश्नार्थक
(4) दर्शक

स्पष्टीकरण: ‘काय’ येथे प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले आहे, म्हणून ते प्रश्नार्थक सर्वनाम.

55.‘माधुरी माझ्या वहिणींची मुलगी आहे’ या वाक्यात किती नामे आली आहेत ?

(1) एक
(2) दोन
(3) तीन
(4) चार

स्पष्टीकरण: माधुरी, वहिनी, मुलगी — तीन नामे. ‘माझ्या’ हे सर्वनामाचे रूप आहे.

56.‘विनिताने लाडू खाल्ला.’ या वाक्याचे अपूर्ण भविष्यकाळी रूप कोणते ?

(1) विनिता लाडू खाते
(2) विनिता लाडू खात असेल
(3) विनिता लाडू खात होती
(4) विनिता लाडू खात आहे

स्पष्टीकरण: अपूर्ण भविष्यकाळात क्रिया भविष्यात चालू असेल असे दाखवतात — ‘खात असेल’.

57.स्वभाव + उक्ती याचा योग्य संधिशब्द कोणता ?

(1) स्वभावक्ती
(2) स्वभाव उक्ती
(3) स्वभावोक्ती
(4) स्वभावुक्ती

स्पष्टीकरण: अ + उ = ओ. म्हणून स्वभाव + उक्ती = स्वभावोक्ती (गुणादेश संधी).

58.‘हरिहर’ हे कोणत्या समास प्रकाराचे उदाहरण आहे ?

(1) इतरेतर द्वंद्व
(2) समाहार द्वंद्व
(3) वैकल्पिक द्वंद्व
(4) कर्मधारय

स्पष्टीकरण: हरिहर = हरी आणि हर. दोन्ही पदे प्रधान व ‘आणि’ ने जोडलेली, म्हणून इतरेतर द्वंद्व.

59.पुढीलपैकी ‘वर’ शब्दाचा समानार्थी नसलेला शब्द कोणता ?

(1) श्रेष्ठ
(2) जरा
(3) आशीर्वाद
(4) नवरमुलगा

स्पष्टीकरण: ‘वर’ म्हणजे श्रेष्ठ, आशीर्वाद (वरदान) किंवा नवरदेव. ‘जरा’ हा त्याचा अर्थ नाही.

60.पुढीलपैकी विरुद्धार्थाची योग्य जोडी कोणती ?

(1) भाऊ × भ्राता
(2) मित्र × दोस्त
(3) सुत × पुत्र
(4) उत्कर्ष × अपकर्ष

स्पष्टीकरण: उत्कर्ष (प्रगती) × अपकर्ष (अधोगती). बाकीच्या जोड्या समानार्थी आहेत.

61.जीवन जगत असताना जे वैयक्तिक व सामाजिक अनुभव येतात त्यावरून विचार करून अनुमान काढायचे, जे शास्त्रशुद्ध असतीलच असे नाही, हे खालीलपैकी कोणत्या पद्धतीने घडून येते ?

(1) तर्क पद्धती
(2) सांख्यिकी पद्धती
(3) प्रायोगिक पद्धती
(4) वैकासिक पद्धती

स्पष्टीकरण: स्वतःच्या अनुभवांवरून केवळ विचार करून काढलेले अनुमान हे तर्क (आरामखुर्ची) पद्धतीचे असते. ते प्रयोगाने तपासलेले नसते.

62.अवबोध ही गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे. ही प्रक्रिया घडत असताना संवेदनांचे गट काही तत्त्वानुसार पडतात. पुढील उदाहरणामध्ये खालीलपैकी कोणत्या तत्त्वाचा वापर करता येईल. उदाहरण-आकाशातील नक्षत्रांचा अभ्यास करताना सप्तर्षी, मृगशीर्ष इ. च्या तारकासमूहाचे निरीक्षण केले जाते.

(1) समीपता
(2) सादृश्य
(3) अखंडत्व
(4) समावेश

स्पष्टीकरण: [KEY] MSCE च्या अंतिम उत्तरसूचीत पर्याय 4 (समावेश) ग्राह्य धरला आहे. सप्तर्षी, मृगशीर्ष पाहताना आपण विखुरलेले तारे एकाच आकृतीत सामावून पाहतो.

63.खालीलपैकी कोणत्या ग्रंथीतून जीवनरसायनाचा स्राव होऊन हृदयाचे स्पंदन, रक्तदाब, रक्तवाहिन्या यावर परिणाम होऊन भावनिक उद्रेकाच्या अवस्थेत या ग्रंथीचे कार्य जोमाने होते ?

(1) कंठस्थ ग्रंथी
(2) मस्तिष्क ग्रंथी
(3) वृक्कस्थ ग्रंथी
(4) लैंगिक ग्रंथी

स्पष्टीकरण: वृक्कस्थ (ॲड्रिनल) ग्रंथीतून ॲड्रिनलिन स्रवते. भीती किंवा राग आल्यावर हृदयाचे ठोके व रक्तदाब वाढवणारे हे संप्रेरक आहे.

64.समस्या सोडविण्याच्या क्षमतेच्या विकासाबाबत मत मांडतांना कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने समस्येचे व्यावहारिक समस्या व बौद्धिक समस्या असे प्रकार पडतात हे सांगून व्यावहारिक समस्येत एखादी गोष्ट प्राप्त करून घेणे व बौद्धिक समस्येत एखादी गोष्ट समजून घेणे आवश्यक असते ? असे मत मांडले.

(1) लेव्ह व्हायगॉट्स्की
(2) बी.एफ. स्किनर
(3) सिग्मुंड फ्राईड
(4) रॉबर्ट स्टर्नबर्ग

स्पष्टीकरण: स्टर्नबर्ग यांनी व्यावहारिक व बौद्धिक (विश्लेषणात्मक) क्षमतेत फरक केला. व्यावहारिक समस्या आणि बौद्धिक समस्या हा भेद त्यांच्या मांडणीशी जुळतो.

65.खाली दिलेल्या विधानांमध्ये कोणते विधान शैशवावस्थेतील वैशिष्ट्य दर्शवत नाही ?

(1) या अवस्थेत मूल परावलंबी असते
(2) या अवस्थेत मूल पराकोटीचे स्वार्थी व स्वकेंद्रित असते
(3) या अवस्थेत कोणत्याही सहजप्रवृत्तींचा उदय होत नाही
(4) या अवस्थेत सांघिक खेळांतूनच सामाजिक वर्तन प्रकारांचा पाया घातला जातो

स्पष्टीकरण: शैशवावस्थेत मुलाचे वर्तन मुख्यतः सहजप्रवृत्तींवर आधारित असते. ‘सहजप्रवृत्तींचा उदय होत नाही’ हे विधान चुकीचे आहे.

66.मॅकडुगल या मानसशास्त्रज्ञांनी केलेल्या सहजप्रवृत्तींच्या वर्गीकरणामध्ये आत्मनिष्ठ या घटकामध्ये खालीलपैकी कोणत्या प्रवृत्तीचा समावेश होतो ?

(1) आत्मप्रतिष्ठा
(2) आत्मदीनता
(3) कुतूहल
(4) संघ

स्पष्टीकरण: मॅकडुगल यांच्या यादीत प्रत्येक सहजप्रवृत्तीशी एक भावना जोडलेली असते. आत्मप्रतिष्ठा व आत्मदीनता या भावना आहेत, प्रवृत्ती नाहीत. कुतूहल ही आत्मनिष्ठ (वैयक्तिक) गटातील सहजप्रवृत्ती आहे.

67.शिक्षण म्हणजे प्राण्यांचे कोणत्याही प्रकारे विकास घडवून आणणारी व त्याचे अनुभव आणि परिस्थिती यांचे स्वरूप पूर्वीपेक्षा निराळे करणारी क्रिया होय. शिक्षणाची अशी व्याख्या खालीलपैकी कोणत्या मानसशास्त्रज्ञाने केली आहे ?

(1) गिलफर्ड
(2) वुडवर्थ
(3) मर्फी
(4) मेंडेल

स्पष्टीकरण: व्यक्तीचा विकास घडवून तिचे वर्तन व अनुभव पूर्वीपेक्षा वेगळे करणारी क्रिया म्हणजे अध्ययन — ही वुडवर्थ यांची व्याख्या आहे.

68.विस्मरणाची अनेक कारणे आहेत; मूळचा अनुभव व नवा अनुभव यांच्यात एकमेकांवर परिणाम होऊन ते एकमेकांना बाधक ठरतात. अध्ययनार्थी मराठी भाषेत वाक्याची रचना शिकल्यानंतर इंग्रजीतील वाक्यरचना शिकू लागतो तेव्हा मूळचा अनुभव नवीन येणाऱ्या अनुभवास अडथळा करतो. यालाच …………… असे म्हणतात.

(1) पुरोगामी निरोधन
(2) प्रतिगामी निरोधन
(3) दमन
(4) अनुपयोग

स्पष्टीकरण: आधीचे अध्ययन नव्या अध्ययनात अडथळा आणते, तेव्हा ते पुरोगामी (प्रोॲक्टिव्ह) निरोधन असते.

69.खाली दिलेल्या अध्ययनविषयक उपपत्ती आणि मानसशास्त्रज्ञ यांच्या जोड्यांचा योग्य क्रम ओळखा :

उपपत्तीTheory	मानसशास्त्रज्ञPsychologist
(A) संयोजनवादी उपपत्तीConnectionism	(a) स्किनरSkinner
(B) अभिजात अभिसंधान उपपत्तीClassical conditioning	(b) पाव्हलॉव्हPavlov
(C) साधक अभिसंधान उपपत्तीOperant conditioning	(c) कोहलरKohler
(D) मर्मदृष्टी उपपत्तीInsightful learning	(d) थॉर्नडाइकThorndike

(1) (A)-(d), (B)-(b), (C)-(a), (D)-(c)
(2) (A)-(a), (B)-(b), (C)-(c), (D)-(d)
(3) (A)-(b), (B)-(c), (C)-(d), (D)-(a)
(4) (A)-(c), (B)-(d), (C)-(a), (D)-(b)

स्पष्टीकरण: संयोजनवाद – थॉर्नडाइक, अभिजात अभिसंधान – पाव्हलॉव्ह, साधक अभिसंधान – स्किनर, मर्मदृष्टी – कोहलर.

70.विद्यार्थी नियमांचा अर्थ सांगतो, विद्यार्थी सूत्र स्पष्ट करतो, विद्यार्थी नवीन संकल्पना स्पष्ट करतो या सर्व क्रिया खालीलपैकी कोणत्या उद्दिष्टांमध्ये अंतर्भूत आहे ?

(1) ज्ञान
(2) आकलन
(3) उपयोजन
(4) अभिरुची

स्पष्टीकरण: अर्थ सांगणे व स्पष्ट करणे या आकलन उद्दिष्टाच्या स्पष्टीकरणाच्या क्रिया आहेत.

71.विद्यार्थ्यांची संपादणूक मोजून त्या संपादनाची तुलना इतर विद्यार्थ्यांच्या गुणांशी व संदर्भ गटातील विद्यार्थ्यांच्या संपादनाशी करण्याच्या दृष्टीने …………… ही कसोटी तयार केलेली असते ?

(1) प्रमाणक कसोटी
(2) निकष संदर्भीय कसोटी
(3) नैदानिक कसोटी
(4) प्रविण्य कसोटी

स्पष्टीकरण: प्रमाणित (प्रमाणक) कसोटीत विद्यार्थ्याच्या गुणांची तुलना संदर्भ गटाच्या मानकांशी केली जाते.

72.अध्ययन उपपत्तीत केवळ चेतक आणि प्रतिसाद यांचा स्वतंत्रपणे विचार न करता प्रामुख्याने परिसर विचारात घेऊन भिन्न-भिन्न परिसरात एकच चेतक कार्यान्वित असला तरी तो वेगवेगळे प्रतिसाद मिळवितो. असे खालीलपैकी कोणत्या उपपत्तीमध्ये मांडले आहे ?

(1) प्रभुत्व संपादन
(2) सामाजिक निरीक्षणात्मक
(3) ज्ञानात्मक अध्ययन
(4) साधक अभिसंधान

स्पष्टीकरण: ज्ञानात्मक (क्षेत्रीय) उपपत्ती चेतक-प्रतिसाद वेगळे न पाहता संपूर्ण परिसर लक्षात घेते. म्हणून एकाच चेतकाला वेगवेगळ्या परिसरात वेगळा प्रतिसाद मिळतो.

73.रुब्रिक म्हणजे कोणत्याही बाबीचे मूल्यमापन करण्यासाठी तयार केलेला निकष आराखडा होय. खाली दिलेल्या रुब्रिकच्या वैशिष्ट्यांपैकी कोणते वैशिष्ट्य असत्य आहे ?

(1) हे विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे दिशादर्शक साधन असून त्याद्वारे प्रक्रिया व कामगिरी दोन्हींचे मूल्यमापन होते.
(2) रुब्रिकमधून मिळणाऱ्या गुणांना अर्थ लावता येतो.
(3) रुब्रिकमधील निकषांची व्याख्या ही स्थळ, काळ व परिस्थितीचा विचार न करता स्थिर असते.
(4) रुब्रिक म्हणजे केवळ विद्यार्थ्यांच्या संपादनाचे मापन करण्याचे साधन नसून विद्यार्थ्यांनी विशिष्ट क्षेत्रात प्रगतीचे सर्वोत्तम टोक गाठण्याविषयी मार्गदर्शन करणारी यंत्रणा आहे.

स्पष्टीकरण: रुब्रिकचे निकष कार्य, संदर्भ व परिस्थितीनुसार ठरवले व बदलले जातात. ते सर्वत्र स्थिर नसतात.

74.बुद्धिमत्ता ही प्रत्येक व्यक्तीच्या मज्जातंतूवर व त्यांच्या परस्परांशी असलेल्या संघटनावर अवलंबून असते. कोणतेही बौद्धिक कार्य होण्यासाठी त्यांचे संघटन होणे आवश्यक असते हे खालीलपैकी कोणत्या उपपत्तीमध्ये अंतर्भूत आहे ?

(1) थॉर्नडाईकची संख्यात्मक उपपत्ती
(2) गिलफर्डची बहुआयामी उपपत्ती
(3) थर्स्टनची अनेक घटक उपपत्ती
(4) स्पिअरमनची द्वि-घटक उपपत्ती

स्पष्टीकरण: थॉर्नडाईकच्या संख्यात्मक उपपत्तीनुसार बुद्धिमत्ता मज्जातंतूंच्या जोडण्यांच्या संख्येवर व संघटनावर अवलंबून असते.

75.शारीरिक दोषांमुळे मतिमंदत्वाचे विविध प्रकार पडतात. खालीलपैकी कोणत्या प्रकारचे मतिमंदत्व हे शरीरातील हार्मोन्सच्या अनियमित स्रावामुळे निर्माण होते ?

(1) गॅलॅक्टोसिमिया
(2) मंगोलिझम
(3) मायक्रोसिफॅली
(4) हैड्रोसिफॅलस

स्पष्टीकरण: [KEY] MSCE च्या अंतिम उत्तरसूचीत पर्याय 1 (गॅलॅक्टोसिमिया) ग्राह्य धरला आहे. गॅलॅक्टोसिमियात शरीरातील रासायनिक (चयापचय) प्रक्रिया बिघडते. मंगोलिझम (डाऊन सिंड्रोम) गुणसूत्रांच्या दोषामुळे होतो. (पेपर I मधील प्र. 73 हाच प्रश्न आहे.)

76.खालीलपैकी कोणत्या शैक्षणिक साधनांचा उपयोग कर्णबधिर विद्यार्थ्यांसाठी होतो ?

(1) रबरमॅट
(2) स्मृती पाट्या
(3) ॲबॅकस पाटी
(4) टेलर फ्रेम

स्पष्टीकरण: रबरमॅट, ॲबॅकस पाटी व टेलर फ्रेम ही अंध विद्यार्थ्यांची साधने आहेत. स्मृती पाट्या कर्णबधिर विद्यार्थ्यांसाठी दृश्य साधन म्हणून वापरतात.

77.विद्यार्थ्यांनी विशिष्ट संबोध शिकणे व संबोधाकार घेण्यामागील विचार प्रक्रिया विकसित करणे हे कोणत्या अध्यापन प्रतिमानाचा अध्यापनीय परिणाम आहे ?

(1) उद्गमन विचार प्रक्रिया
(2) पृच्छा प्रशिक्षण प्रतिमान
(3) अग्रत संघटक प्रतिमान
(4) संबोध साध्यता प्रतिमान

स्पष्टीकरण: हिल्डा टाबा यांच्या उद्गमन विचार प्रतिमानाचा पहिला टप्पा संकल्पना निर्मिती आहे. विशिष्ट संबोध शिकणे व संबोध तयार करण्याची विचारप्रक्रिया विकसित होणे, हा त्याचा अध्यापनीय परिणाम आहे.

78.दोन वस्तू अथवा अनुभवाच्या गुणधर्मातील साहचर्य संबंध प्रस्थापित होतो. एका वस्तूची आठवण झाली की दुसरीची आठवण होते. हा साहचर्याचा खालीलपैकी कोणता नियम आहे ?

(1) सान्निध्याचा नियम
(2) सादृश्याचा नियम
(3) प्राथमिकतेचा नियम
(4) नवीनतेचा नियम

स्पष्टीकरण: दोन वस्तूंच्या गुणधर्मांत साम्य असल्याने एकीच्या आठवणीने दुसरीची आठवण होते. हा सादृश्याचा नियम आहे. एकाच वेळी/ठिकाणी अनुभवलेल्या गोष्टी सान्निध्याच्या नियमात येतात.

79.सॅलोव्ही आणि मेयर यांनी मांडलेल्या भावनिक बुद्धिमत्तेच्या पाच सक्षमतांमधील सामाजिक कौशल्य या सक्षमतेमध्ये खालीलपैकी कोणत्या घटकाचा समावेश होत नाही ?

(1) राजकीय भान
(2) संघर्ष व्यवस्थापन
(3) नेतृत्व
(4) संप्रेषण

स्पष्टीकरण: सामाजिक कौशल्यात संप्रेषण, नेतृत्व, संघर्ष व्यवस्थापन यांसारखे घटक येतात. राजकीय (संघटनात्मक) भान हे सामाजिक जाणिवेचा भाग आहे.

80.एखादा विद्यार्थी परीक्षेत नापास होतो पण तो क्रिकेटमध्ये नेत्रदीपक यश मिळवतो हे उदाहरण खालीलपैकी कोणत्या मानसिक संरक्षण यंत्रणेचे आहे ?

(1) प्रक्षेपण
(2) प्रतिपूरण
(3) तादात्म्य
(4) नकारात्मकता

स्पष्टीकरण: एका क्षेत्रातील अपयश दुसऱ्या क्षेत्रातील यशाने भरून काढणे म्हणजे प्रतिपूरण.

81.रॉबर्ट गॅने यांनी अध्ययनविषयक मानसशास्त्रातील तत्त्वे प्रस्थापित करताना अध्ययनाचे आठ प्रकार मांडून त्यांचे स्तर निश्चित केले. एका स्तराचे अध्ययन झाल्याशिवाय वरच्या स्तराच्या अध्ययनाकडे जाता येत नाही. त्यानुसार संकेत अध्ययनानंतर खालीलपैकी कोणता स्तर येतो ?

(1) शृंखला अध्ययन
(2) शब्द साहचर्य अध्ययन
(3) उद्दीपक प्रतिसाद अध्ययन
(4) गुणित भेदाभेदन अध्ययन

स्पष्टीकरण: गॅने यांचा क्रम : संकेत अध्ययन, उद्दीपक-प्रतिसाद, शृंखला, शब्द साहचर्य, गुणित भेदाभेदन, संबोध, नियम, समस्या निराकरण.

82.विद्यार्थ्याने अभ्यास करताना विश्लेषण करणे, तत्त्व शोधून काढणे, त्याचे उपयोजन करणे यावर भर असेल तरच अध्ययन संक्रमण होते. हे कोणत्या अध्ययन संक्रमणाच्या उपपत्तीमध्ये मांडले आहे ?

(1) सामान्यीकरण उपपत्ती
(2) समान घटक उपपत्ती
(3) शक्तिवादी उपपत्ती
(4) बॅग्लेची उपपत्ती

स्पष्टीकरण: जड्ड यांच्या सामान्यीकरण उपपत्तीनुसार तत्त्व समजून घेऊन ते वापरले तरच संक्रमण होते.

83.मुलांच्या बोधात्मक विकासाच्या बाबतीत मुलांच्या विकासातील विचार व भाषा यावर आधारित सिद्धांत …………… यांनी मांडून बोधात्मक विकासात सामाजिक आंतरक्रियांचा मोठा वाटा असून आंतरक्रिया जशा कृतीतून तशा संभाषणातून ही घडतात असे मत मांडले.

(1) पियाजे
(2) आसुबेल
(3) ब्रूनर
(4) व्हायगोटस्की

स्पष्टीकरण: व्हायगोटस्की यांच्या सामाजिक-सांस्कृतिक सिद्धांतात विचार व भाषा आणि सामाजिक आंतरक्रिया यांना मध्यवर्ती स्थान आहे.

84.कोणत्याही विषयाचा जो भाग शिकवायचा आहे त्याचे पृथक्करण करून, ज्ञानाचे लहान लहान पायऱ्यांमध्ये विभाजन करून प्रश्न-उत्तरे विचारणे हे खालीलपैकी कोणत्या अध्यापन पद्धतीत येते ?

(1) क्रमन्वित
(2) सामूहिक
(3) समवाय
(4) चर्चा

स्पष्टीकरण: क्रमन्वित अध्ययनात आशय लहान पायऱ्यांत (चौकटींत) विभागून प्रत्येक पायरीवर प्रश्न विचारले जातात.

85.शाळेतील वर्गामध्ये श्रेष्ठ पुरुषांची चित्रे, उद्बोधक, सुभाषिते व संतवचने लावून त्यांच्या कथा विद्यार्थ्यांना सांगणे इ. गोष्टी खालीलपैकी कोणत्या पाठात अंतर्भूत आहे ?

(1) भावग्रहण
(2) कौशल्य
(3) नीती
(4) माहितीपर

स्पष्टीकरण: थोर व्यक्तींची चित्रे, सुभाषिते, संतवचने व त्यांच्या कथा यांतून मूल्ये रुजवणे हे नीती पाठाचे काम आहे.

86.खाली अध्यापन तंत्रातील शिक्षक व्यक्तिमत्त्वासंदर्भात काही विधाने दिली आहेत. त्यांपैकी कोणते विधान असत्य आहे ?

(1) शिक्षकाचा व्यासंग, अध्यापन पद्धतीवरील प्रभुत्व, अध्यापन प्रक्रियेचे सर्वांगीण ज्ञान, नवनवीन विचार प्रवाहांची व तंत्रांची ओळख या सर्व घटकांचा विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणावर मोठा परिणाम होतो.
(2) विद्यार्थ्यांच्या मनात विषयाबद्दल आवश्यक त्या अभिवृत्ती व अभिरुची निर्माण करण्याचे कार्य शिक्षक करतात
(3) विद्यार्थ्यांमध्ये शिक्षणासंबंधी उत्साह व आवड निर्माण होण्यासाठी शिक्षकाचा स्वतःचा उत्साह गौण ठरतो
(4) अध्यापनात शिक्षकाचे स्थान अनन्यसाधारण आहे

स्पष्टीकरण: विद्यार्थ्यांचा उत्साह शिक्षकाच्या उत्साहातूनच निर्माण होतो. म्हणून ‘शिक्षकाचा उत्साह गौण ठरतो’ हे विधान असत्य आहे.

87.अवबोधातून सामान्य बोधाकडे, पृथक अनुभवातून सर्वसामान्य स्वरूपाकडे, विशिष्ट उदाहरणांकडून सिद्धांताकडे जाणारी ज्ञानप्रक्रियेवर आधारलेल्या हर्बार्टच्या पाठपद्धतीला …………… विचार पद्धती असेही संबोधले जाते.

(1) उद्गामी
(2) अवगामी
(3) अनुगामी
(4) पुरोगामी

स्पष्टीकरण: विशिष्ट उदाहरणांकडून सामान्य नियमाकडे जाणे म्हणजे उद्गामी (आगमन) विचार पद्धती.

88.ब्लूम यांनी मांडलेल्या उद्दिष्टांच्या क्रियात्मक पातळीवरील कोणतेही कौशल्य संपादन करण्याची सर्वात पहिली पायरी म्हणजे …………… होय.

(1) पुनरावृत्ती
(2) निश्चितपणा
(3) अनुकरण
(4) आत्मीकरण

स्पष्टीकरण: क्रियात्मक क्षेत्राच्या पायऱ्या : अनुकरण, हस्तकौशल्य, अचूकता, समन्वय, आत्मीकरण. पहिली पायरी अनुकरण.

89.कथा वाचत असताना त्या कथेतील पात्रांच्या सुखदुःखाशी पूर्णपणे समरस होऊन, कथेतील नायकाला भोगावे लागणारे दुःखद अनुभव आपल्या मनचक्षूपुढे उभे राहतात. अशा कल्पनांना …………… कल्पना म्हणतात.

(1) अनुकरणात्मक
(2) व्यावहारिक
(3) सौंदर्यनिष्ठ
(4) नियमबद्ध

स्पष्टीकरण: वाचलेल्या कथेतील प्रसंग मनचक्षूपुढे पुन्हा उभे करणे म्हणजे अनुकरणात्मक (पुनरुत्पादक) कल्पना. येथे वाचक नवीन काही निर्माण करत नाही. तो वाचलेले अनुभव मनात पुन्हा जगतो.

90.एकावेळी किती उद्दीपकांकडे आपल्याला अवधान देता येते किंवा अवधानाच्या एका झोतात किती वस्तू सामावतात याला अवधान कक्षा म्हणतात. खालीलपैकी कोणते विधान अवधान कक्षेशी सुसंगत नाही ते ओळखा :

(1) सर्वांची अवधान कक्षा समान किंवा एकच असत नाही
(2) व्यक्ती व्यक्तींनुसार अवधान कक्षा बदलते
(3) अध्ययन-अध्यापनाच्या वेळी विद्यार्थ्यांची अवधान कक्षा विचारात घ्यावी लागते
(4) छोट्या मुलांची अवधान कक्षा जास्त असते व वयाबरोबर ती कमी होते

स्पष्टीकरण: लहान मुलांची अवधान कक्षा कमी असते आणि वयाबरोबर ती वाढते. म्हणून विधान 4 चुकीचे आहे.

91.हडप्पा संस्कृतीच्या उत्खननात आढळणाऱ्या मुद्रा …………… नावाच्या दगडापासून बनविल्या जात.

(1) बेसॉल्ट
(2) ग्रॅनाईट
(3) स्टिएटाईट
(4) लाईमस्टोन

स्पष्टीकरण: हडप्पाकालीन बहुतेक मुद्रा स्टिएटाईट (शंखजिरे) या मऊ दगडापासून बनवलेल्या आहेत.

92.पुढीलपैकी अचूक साखळी ओळखा :

(1) सम्राट अलेक्झांडर – तक्षशिला – कलिंगचे युद्ध
(2) सम्राट चंद्रगुप्त मौर्य – जुनागढ जवळ – सुदर्शन तलाव
(3) सम्राट अशोक – मगध सम्राट – इंडिका या ग्रंथाचे लेखन
(4) सेल्यूकस निकेटर – सिकंदरचा सेनापती – धनानंदाचा पराभव

स्पष्टीकरण: चंद्रगुप्त मौर्याच्या काळात जुनागढजवळ सुदर्शन तलाव बांधला गेला. कलिंग युद्ध अशोकाने केले, ‘इंडिका’ मेगॅस्थिनीसने लिहिली आणि धनानंदाचा पराभव चंद्रगुप्ताने केला.

93.पुढीलपैकी चुकीची जोडी ओळखा :

(1) भारवी – कुमारसंभव
(2) माघ – शिशुपालवध
(3) कालिदास – रघुवंश
(4) पाणिनी – अष्टाध्यायी

स्पष्टीकरण: ‘कुमारसंभव’ कालिदासाचे आहे. भारवीचे काव्य ‘किरातार्जुनीय’.

94.योग्य जोड्या जुळवा :

गट ‘अ’Group ‘A’	गट ‘ब’Group ‘B’
(अA) मंत्रीMantri	(i) राज्याचा जमाखर्च पाहणेKeeping accounts of the state
(बB) अमात्यAmatya	(ii) परराज्याशी संबंध ठेवणेForeign relations
(कC) सुमंतSumant	(iii) पत्रव्यवहार सांभाळणेCorrespondence

(1) (अ)-(iii), (ब)-(i), (क)-(ii)
(2) (अ)-(ii), (ब)-(iii), (क)-(i)
(3) (अ)-(i), (ब)-(iii), (क)-(ii)
(4) (अ)-(ii), (ब)-(i), (क)-(iii)

स्पष्टीकरण: अष्टप्रधान मंडळात अमात्य जमाखर्च पाहत, सुमंत परराज्यांशी संबंध सांभाळत आणि मंत्री (वाकनीस) दैनंदिन नोंदी व पत्रव्यवहार पाहत.

95.दत्ताजी व जनकोजी शिंदे यांना उत्तरेत पाठविण्यात आले कारण :

(1) अब्दालीचे पारिपत्य करण्यासाठी
(2) चौथाई व सरदेशमुखी वसूल करण्याच्या सनदा मिळविण्यासाठी
(3) पंजाबवरील पकड घट्ट करण्यासाठी व नजीबखानाचे पारिपत्य करण्यासाठी
(4) दिल्लीवर आक्रमण करण्यासाठी

स्पष्टीकरण: पंजाबचा बंदोबस्त करण्यासाठी व नजीबखानाला वठणीवर आणण्यासाठी पेशव्यांनी दत्ताजी व जनकोजी शिंदे यांना उत्तरेत पाठवले.

96.छत्रपती संभाजी महाराजांनी …………… या ग्रंथाची रचना केली.

(1) बुधभूषणम्
(2) आज्ञापत्र
(3) शिवभारत
(4) राज्यव्यवहारकोश

स्पष्टीकरण: संभाजी महाराजांनी संस्कृतमध्ये ‘बुधभूषणम्’ हा ग्रंथ लिहिला.

97.जगाचा कारखाना असे वर्णन …………… या देशाचे केले जात असे.

(1) फ्रान्स
(2) इंग्लंड
(3) अमेरिका
(4) स्पेन

स्पष्टीकरण: औद्योगिक क्रांतीनंतर इंग्लंडला ‘जगाचा कारखाना’ म्हणत.

98.भारतीय समाजसुधारक व त्यांनी स्थापन केलेल्या संस्था या संदर्भातील चुकीची जोडी ओळखा.

(1) ब्राह्मो समाज – राजा राममोहन रॉय
(2) परमहंस सभा – दादोबा पांडुरंग तर्खडकर
(3) रामकृष्ण मिशन – स्वामी दयानंद सरस्वती
(4) शारदाश्रम – पंडिता रमाबाई

स्पष्टीकरण: रामकृष्ण मिशनची स्थापना स्वामी विवेकानंदांनी केली. स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी आर्य समाज स्थापन केला.

99.पुढील घटनांपैकी कोणती घटना कालानुक्रमे सर्वात पहिली घडली होती ?

(1) बंगालची फाळणी रद्द करण्यात आली
(2) कोलकाता येथे ब्रिटिशांनी एशियाटिक सोसायटीची स्थापना केली
(3) भारत सेवक समाजाची स्थापना करण्यात आली
(4) मुंबईतील गोकूळदास तेजपाल संस्कृत पाठशाळा येथे भारतीय राष्ट्रीय सभेचे पहिले अधिवेशन भरवण्यात आले

स्पष्टीकरण: एशियाटिक सोसायटी 1784, राष्ट्रीय सभेचे पहिले अधिवेशन 1885, भारत सेवक समाज 1905, फाळणी रद्द 1911.

100.पुढील शैक्षणिक संस्थांच्या स्थापनेच्या वर्षानुसार योग्य क्रम लावा.
(अ) महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ
(ब) महाराष्ट्र कला संचालनालय
(क) महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद
(ड) महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळ

(1) (ड) (अ) (ब) (क)
(2) (अ) (ब) (ड) (क)
(3) (क) (ब) (ड) (अ)
(4) (क) (ब) (अ) (ड)

स्पष्टीकरण: MSCE च्या अंतिम उत्तरसूचीनुसार योग्य क्रम (क) (ब) (अ) (ड). शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेची मूळ संस्था (राज्य शिक्षण संस्था) 1964 मध्ये सुरू झाली. त्यानंतर कला संचालनालय, शिक्षण मंडळ (1966) व बालभारती (1967).

101.स्वदेशी बनावटीचा पहिला संगणक तयार करण्यात कोणत्या संस्थेचे योगदान आहे ?

(1) इंडियन स्टॅटिस्टिकल इन्स्टिट्यूट
(2) इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी
(3) सेंटर फॉर डेव्हलपमेंट ऑफ ॲडव्हान्स कम्प्युटिंग
(4) नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाईन

स्पष्टीकरण: इंडियन स्टॅटिस्टिकल इन्स्टिट्यूट व जादवपूर विद्यापीठ यांनी 1966 मध्ये ISIJU हा पहिला स्वदेशी संगणक बनवला.

102.विधान (अ) : भारत हा “एकत्र कुटुंबपद्धतीचा” देश म्हणून जगभर ओळखला जातो.
विधान (ब) : जागतिकीकरणाच्या लाटेने एकत्र कुटुंब पद्धतीला चालना मिळाली.
वरील विधानांच्या संदर्भात योग्य पर्याय ओळखा :

(1) विधान (अ) बरोबर, विधान (ब) चूक
(2) विधान (अ) चूक, विधान (ब) बरोबर
(3) दोन्ही विधाने बरोबर
(4) दोन्ही विधाने चूक

स्पष्टीकरण: जागतिकीकरणामुळे विभक्त कुटुंबे वाढली, एकत्र कुटुंबपद्धतीला चालना मिळाली नाही. म्हणून (ब) चूक.

103.रियासतकार या नावाने कोणाला ओळखले जाते ?

(1) जदूनाथ सरकार
(2) गोविंद स. सरदेसाई
(3) सुरेंद्रनाथ सेन
(4) त्र्यंबक शंकर शेजवलकर

स्पष्टीकरण: गो. स. सरदेसाई यांनी ‘मराठी रियासत’ लिहिली, म्हणून त्यांना रियासतकार म्हणतात.

104.योग्य जोड्या जुळवा :

गट ‘अ’Group ‘A’	गट ‘ब’Group ‘B’
(अA) महाराष्ट्रMaharashtra	(i) कुचिपुडीKuchipudi
(बB) आंध्रप्रदेशAndhra Pradesh	(ii) भरतनाट्यमBharatnatyam
(कC) केरळKerala	(iii) लावणीLavni
(डD) तमिळनाडूTamil Nadu	(iv) मोहिनीअट्टमMohiniattam

(1) (अ)-(ii), (ब)-(iii), (क)-(iv), (ड)-(i)
(2) (अ)-(iii), (ब)-(i), (क)-(iv), (ड)-(ii)
(3) (अ)-(iii), (ब)-(ii), (क)-(i), (ड)-(iv)
(4) (अ)-(iv), (ब)-(i), (क)-(ii), (ड)-(iii)

स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र – लावणी, आंध्रप्रदेश – कुचिपुडी, केरळ – मोहिनीअट्टम, तमिळनाडू – भरतनाट्यम.

105.खालील विधाने अभ्यासा :
(i) या युगात प्राण्यांचा उपयोग सामानाच्या ने-आणीसाठी होऊ लागला
(ii) या युगात व्यापार व दळणवळण या गोष्टी विकसित झाल्या
(iii) या युगात मातीची भांडी चाकावर घडवायला सुरुवात झाली
हे कोणत्या युगाचे वर्णन आहे ?

(1) पुराश्म
(2) मध्याश्म
(3) नवाश्म
(4) महापाषाण

स्पष्टीकरण: नवाश्मयुगात शेती, पशुपालन सुरू झाले. सामान वाहण्यासाठी प्राणी वापरले जाऊ लागले आणि चाकावर मडकी घडवली जाऊ लागली.

106.गटात न बसणारा शब्द ओळखा :
वय्य, चर्मन्ना, कार्मार, नाव्य

(1) वय्य
(2) चर्मन्ना
(3) कार्मार
(4) नाव्य

स्पष्टीकरण: वय्य (विणकर), चर्मन्ना (चर्मकार), कार्मार (लोहार) हे वैदिक काळातील व्यवसाय आहेत. ‘नाव्य’ हा व्यवसाय नाही.

107.योग्य जोड्या जुळवा :

हडप्पा संस्कृतीचे ठिकाणHarappan Sites	वर्तमान राज्यPresent State
(अA) दायमाबादDaimabad	(i) हरयाणाHaryana
(बB) राखीगढीRakhigadhi	(ii) गुजरातGujrat
(कC) लोथलLothal	(iii) राजस्थानRajasthan
(डD) कालीबंगनKalibangan	(iv) महाराष्ट्रMaharashtra

(1) (अ)-(iv), (ब)-(i), (क)-(ii), (ड)-(iii)
(2) (अ)-(iv), (ब)-(iii), (क)-(ii), (ड)-(i)
(3) (अ)-(i), (ब)-(ii), (क)-(iii), (ड)-(iv)
(4) (अ)-(ii), (ब)-(i), (क)-(iii), (ड)-(iv)

स्पष्टीकरण: दायमाबाद – महाराष्ट्र, राखीगढी – हरयाणा, लोथल – गुजरात, कालीबंगन – राजस्थान.

108.1857 च्या स्वातंत्र्यलढ्याशी संबंधित घटना योग्य कालानुक्रमे मांडा.
(i) तात्या टोपे यांना फाशी देण्यात आले.
(ii) दिल्ली परत मिळवण्याच्या उद्देशाने ब्रिटिश सैन्य दिल्लीत आले.
(iii) बराकपूर छावणीत मंगल पांडे यांनी असंतोषाला तोंड फोडले.
(iv) हिंदी शिपायांचे दिल्लीवर पूर्ण वर्चस्व प्रस्थापित झाले.

(1) (iii) (iv) (ii) (i)
(2) (iii) (ii) (i) (iv)
(3) (iii) (i) (ii) (iv)
(4) (iii) (iv) (i) (ii)

स्पष्टीकरण: मंगल पांडे (मार्च 1857) → शिपायांनी दिल्ली ताब्यात घेतली (मे 1857) → ब्रिटिशांनी दिल्ली परत घेतली (सप्टेंबर 1857) → तात्या टोपे यांना फाशी (1859).

109.एबेल जझून तस्मान व कॅप्टन जेम्स कुक यांनी …………… या प्रदेशाच्या सागरी मोहिमा काढल्या.

(1) आफ्रिका खंड
(2) कॅनडा व अमेरिका
(3) ऑस्ट्रेलिया व न्यूझीलंड
(4) आशिया खंड

स्पष्टीकरण: तस्मान व कुक यांच्या सागरी मोहिमा ऑस्ट्रेलिया व न्यूझीलंडच्या शोधाशी जोडलेल्या आहेत.

110.प्रश्नपत्रिकेत दिलेले चिन्ह …………… या कराराचे बोधचिन्ह आहे.

बोधचिन्हाचे चित्र येथे दिलेले नाही. ते मूळ प्रश्नपत्रिकेत पाहा.The emblem is not reproduced here. See it in the official question paper.

(1) नाटो
(2) सीएटो
(3) सेंटो
(4) ॲन्झुस

स्पष्टीकरण: प्रश्नपत्रिकेत दिलेले बोधचिन्ह सीएटो (आग्नेय आशिया करार संघटना) चे आहे.

111.महाराष्ट्रातील जिल्हा परिषदांच्या संदर्भात गटात न बसणारा जिल्हा ओळखा.

(1) मुंबई उपनगर
(2) पुणे
(3) नाशिक
(4) सिंधुदुर्ग

स्पष्टीकरण: मुंबई शहर व मुंबई उपनगर हे जिल्हे पूर्ण शहरी आहेत. तेथे जिल्हा परिषद नाही.

112.नगरपरिषद : मुख्याधिकारी : : महानगरपालिका : ?

(1) मुख्य कार्यकारी अधिकारी
(2) आयुक्त
(3) अध्यक्ष
(4) महापौर

स्पष्टीकरण: नगरपरिषदेचा प्रशासकीय प्रमुख मुख्याधिकारी, तर महानगरपालिकेचा प्रशासकीय प्रमुख आयुक्त असतो.

113.वरील विधाने अभ्यासा :
(i) हे संविधान इ. स. 1789 मध्ये अंमलात आले.
(ii) या संविधानात केवळ 7 कलमांचा समावेश आहे.
(iii) हे संविधान लिखित स्वरूपाचे आहे.
वरील विधाने कोणत्या देशाच्या संविधानाच्या संदर्भात आहेत ?

(1) अमेरिका
(2) इंग्लंड
(3) भारत
(4) जर्मनी

स्पष्टीकरण: अमेरिकेचे लिखित संविधान 1789 मध्ये अंमलात आले. त्यात मूळ 7 कलमे आहेत.

114.‘आम्ही भारताचे लोक’ या शब्दांनी संविधानाच्या …………… सुरुवात होते.

(1) कलमांची
(2) सूचीची
(3) उद्देशिकेची
(4) परिशिष्टांची

स्पष्टीकरण: संविधानाची उद्देशिका ‘आम्ही भारताचे लोक’ या शब्दांनी सुरू होते.

115.व्यक्तीच्या मूलभूत हक्कांचा भंग झाल्यास न्यायालयाकडे दाद मागता येते. हे …………… याचे उदाहरण आहे.

(1) संविधानात्मक उपाययोजनेचा हक्क
(2) धार्मिक स्वातंत्र्याचा हक्क
(3) सांस्कृतिक व शैक्षणिक हक्क
(4) समानतेचा हक्क

स्पष्टीकरण: मूलभूत हक्कांच्या रक्षणासाठी न्यायालयात जाण्याचा अधिकार म्हणजे संविधानात्मक उपाययोजनेचा हक्क (कलम 32).

116.महाराष्ट्र विधान परिषदेसंदर्भात पुढीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?

(1) विधान परिषद पूर्णतः बरखास्त होत नाही
(2) विधान परिषद हे विधिमंडळाचे दुसरे सभागृह आहे
(3) विधान परिषदेतील ठराविक सदस्य दर दोन वर्षांनी निवृत्त होतात, व तेवढेच पुन्हा नव्याने निवडले जातात
(4) अँग्लो-इंडियन समाजास पुरेसे प्रतिनिधित्व नसल्यास त्या समाजाचा एक प्रतिनिधी राज्यपाल विधान परिषदेवर नेमतात

स्पष्टीकरण: अँग्लो-इंडियन प्रतिनिधीची नेमणूक विधानसभेवर होत असे, विधान परिषदेवर नाही. (ही तरतूद 2020 पासून बंद आहे.)

117.पुढील विधाने वाचा :
विधान (अ) : 1914 ते 1918 या कालावधीत पहिले महायुद्ध झाले.
विधान (ब) : पहिल्या महायुद्धात ब्रिटन, फ्रान्स, रशिया, इटली व अमेरिका हा मित्रराष्ट्रांचा गट होता.
विधान (क) : पहिल्या महायुद्धात जर्मनी, ऑस्ट्रिया-हंगेरी, तुर्कस्तान व बल्गेरिया हा मध्यवर्ती राष्ट्रांचा गट होता.
वरील विधानांच्या संदर्भात योग्य पर्याय निवडा :

(1) विधाने (अ), (ब), (क) बरोबर
(2) फक्त विधाने (अ) व (ब) बरोबर, (क) चूक
(3) फक्त विधाने (अ) व (क) बरोबर, (ब) चूक
(4) फक्त विधाने (ब) व (क) बरोबर, (अ) चूक

स्पष्टीकरण: तिन्ही विधाने बरोबर आहेत. (अमेरिका 1917 मध्ये मित्रराष्ट्रांत सामील झाली.)

118.भारताच्या संविधानातील मार्गदर्शक तत्त्वांमधील कलम …………… नुसार परराष्ट्र धोरणाची व्यापक चौकट स्पष्ट करण्यात आली आहे.

(1) 50
(2) 51
(3) 21
(4) 39

स्पष्टीकरण: कलम 51 आंतरराष्ट्रीय शांतता व सुरक्षिततेला चालना देण्याविषयी आहे — परराष्ट्र धोरणाची चौकट.

119.मॅकमोहन रेषा …………… या दोन देशांमधील आंतरराष्ट्रीय सीमेशी संबंधित आहे.

(1) भारत व पाकिस्तान
(2) भारत व नेपाळ
(3) भारत व चीन
(4) भारत व अफगाणिस्तान

स्पष्टीकरण: मॅकमोहन रेषा ही भारत (अरुणाचल प्रदेश) व चीन (तिबेट) यांच्यातील सीमा आहे.

120.भारतीय संविधानाच्या कलम 324 नुसार …………… या स्वायत्त यंत्रणेची निर्मिती केली आहे.

(1) सर्वोच्च न्यायालय
(2) निवडणूक आयोग
(3) भारतीय अणुऊर्जा आयोग
(4) इस्रो

स्पष्टीकरण: कलम 324 अन्वये निवडणूक आयोगाची स्थापना झाली आहे.

121.खालीलपैकी कोणत्या खंडात नद्या कालव्याने जोडून मार्ग तयार झाले आहेत ?

(1) युरोप
(2) उत्तर अमेरिका
(3) ऑस्ट्रेलिया
(4) आशिया

स्पष्टीकरण: युरोपात ऱ्हाईन, डॅन्यूब यांसारख्या नद्या कालव्यांनी जोडून अंतर्गत जलमार्ग तयार केले आहेत.

122.‘नॉटस्’ हे परिमाण …………… वेग किलोमीटरमध्ये मोजण्यासाठी वापरले जाते.

(1) समुद्राच्या लाटांचा
(2) वाऱ्याचा
(3) पावसाचा
(4) चक्रीवादळाचा

स्पष्टीकरण: वाऱ्याचा (तसेच जहाजांचा) वेग नॉटमध्ये मोजतात. 1 नॉट ≈ 1.85 किमी प्रतितास.

123.बंगळूरु शहराच्या कोणत्या दिशेस मुंबई शहर स्थित आहे ?

(1) वायव्य
(2) उत्तर
(3) ईशान्य
(4) आग्नेय

स्पष्टीकरण: मुंबई बंगळूरुच्या उत्तरेला व पश्चिमेला आहे, म्हणजे वायव्येस.

124.‘बारखाण’ हे भूरूप …………… चे संचयन कार्य आहे.

(1) सागरी लाटा
(2) वारा
(3) नदी
(4) हिमनदी

स्पष्टीकरण: बारखाण ही वाळवंटातील अर्धचंद्राकृती वाळूची टेकडी. ती वाऱ्याच्या संचयनाने तयार होते.

125.आफ्रिकेतील कांगो नदीच्या खोऱ्यात …………… प्रकारचा पर्जन्य पडतो.

(1) आवर्त
(2) आरोह
(3) प्रतिरोध
(4) हिमवर्षाव

स्पष्टीकरण: विषुववृत्तीय कांगो खोऱ्यात रोज दुपारी उष्णतेमुळे हवा वर जाऊन आरोह पाऊस पडतो.

126.‘रांची’ हे पर्यटन शहर कोणत्या राज्यात स्थित आहे ?

(1) बिहार
(2) झारखंड
(3) छत्तीसगड
(4) ओरिसा

स्पष्टीकरण: रांची ही झारखंडची राजधानी आहे.

127.भारतात एक प्रमाणवेळ निश्चित केली असून ब्राझीलमध्ये …………… प्रमाणवेळा निश्चित आहेत.

(1) पाच
(2) दोन
(3) तीन
(4) चार

स्पष्टीकरण: ब्राझीलचा पूर्व-पश्चिम विस्तार मोठा असल्याने तेथे चार प्रमाणवेळा आहेत.

128.खालीलपैकी कोणता उद्योग स्थानमुक्त उद्योग नाही ते ओळखा.

(1) वस्त्र उद्योग
(2) हिरे तासणे
(3) घड्याळे तयार करणे
(4) भ्रमणध्वनी संच निर्माण

स्पष्टीकरण: वस्त्र उद्योग कच्च्या मालाजवळ (कापूस) उभारला जातो. बाकीचे उद्योग कुठेही उभारता येतात — स्थानमुक्त.

129.समान वैशिष्ट्यांचा कोणता अचूक गट आहे ते ओळखा.

(1) थरचे वाळवंट, सुदान वाळवंट, गोबीचे वाळवंट, अरब वाळवंट
(2) मराठवाडा, नागपूर, कोकण, खान्देश
(3) पुणे, म्युनिच, न्यूयॉर्क, शांघाय
(4) पश्चिम घाट, रॉकी, उरल, तिबेट

स्पष्टीकरण: चारही शहरे आहेत, म्हणून गट 3 अचूक. गट 1 मध्ये सुदान (गवताळ प्रदेश), गट 2 मध्ये नागपूर (शहर) आणि गट 4 मध्ये तिबेट (पठार) गटात बसत नाहीत.

130.भू-स्थलनिर्देशक नकाशात नद्यांचे मार्ग कोणत्या रंगाने निर्देशित केले जातात ?

(1) हिरवा
(2) निळा
(3) पांढरा
(4) लाल

स्पष्टीकरण: स्थलनिर्देशक नकाशात पाण्याचे सर्व घटक (नद्या, तलाव) निळ्या रंगाने दाखवतात.

131.…………… ही नदी पश्चिमवाहिनी नदी म्हणून ओळखली जाते.

(1) महानदी
(2) गोदावरी
(3) नर्मदा
(4) कावेरी

स्पष्टीकरण: नर्मदा पश्चिमेकडे वाहत अरबी समुद्राला मिळते. बाकीच्या नद्या बंगालच्या उपसागराला मिळतात.

132.भारतातील जागृत ज्वालामुखी …………… येथे पहावयास मिळते.

(1) दख्खन पठार
(2) हिमालय पर्वत
(3) अंदमान बेट
(4) निलगिरी पर्वत

स्पष्टीकरण: अंदमानमधील बॅरन बेटावर भारतातील एकमेव जागृत ज्वालामुखी आहे.

133.हवा कोरडी व उष्ण असल्यास बाष्पीभवनाचा वेग ……………

(1) मंदावतो
(2) वाढतो
(3) स्थिर राहतो
(4) शून्य होतो

स्पष्टीकरण: कोरडी हवा अधिक बाष्प सामावू शकते आणि उष्णतेमुळे पाण्याचे लवकर बाष्प होते. म्हणून बाष्पीभवनाचा वेग वाढतो.

134.आफ्रिका खंडातील तीन पर्वतीय शिखरे विषुववृत्तावर असून बर्फाच्छादित असतात, कारण ……………

(1) या शिखरावर तापमान कमी होत जाते
(2) ही शिखरे हिमरेषेपेक्षा जास्त उंचीवर आहेत
(3) पर्वतीय शिखरांवर सामान्यतः बर्फाचे आच्छादन असते
(4) ही शिखरे जगात सर्वात उंच आहेत

स्पष्टीकरण: किलिमांजारो, केनिया, रुवेन्झोरी ही शिखरे हिमरेषेच्या वर आहेत. त्यामुळे विषुववृत्तावर असूनही तेथे बर्फ टिकते.

135.बोरियल वने हा …………… वन प्रकारात येतो.

(1) उष्णकटिबंधीय वने
(2) विषुववृत्तीय वने
(3) भूमध्य सामुद्रिक वने
(4) समशीतोष्ण कटिबंधीय वने

स्पष्टीकरण: बोरियल (तैगा) वने उत्तर गोलार्धातील थंड समशीतोष्ण पट्ट्यात आढळतात.

136.तापमान बदलास संवेदनशील द्रव्यघटक अल्कोहोल, तापमापीत …………… इतका गोठणबिंदू दर्शवतो.

(1) − 103°C
(2) − 130°C
(3) − 39°C
(4) − 140°C

स्पष्टीकरण: भूगोलाच्या पुस्तकात किमान तापमापीतील अल्कोहोल सुमारे −130°C पर्यंत गोठत नाही, असे दिले आहे. (−39°C हा पाऱ्याचा गोठणबिंदू आहे.)

137.दूरसंचार सेवेच्या विकासामुळे देशाचा आर्थिक विकास होऊ शकतो, कारण ……………

(1) त्वरित व अधिक क्षेत्रात संपर्क साधता येतो
(2) भ्रमणध्वनी सर्वांकडे असल्याने लोक सधन असतात
(3) तंत्रज्ञान व साक्षरता उद्योगात उपयुक्त असते
(4) दूरसंचार सेवाजाळे देशात सर्वत्र उपलब्ध केले जाते

स्पष्टीकरण: [KEY] MSCE च्या अंतिम उत्तरसूचीत पर्याय 3 ग्राह्य धरला आहे. दूरसंचारामुळे तंत्रज्ञान व माहिती उद्योगांपर्यंत पोहोचते. तंत्रज्ञान व साक्षरता उद्योगांच्या वाढीला उपयोगी पडतात आणि त्यातून आर्थिक विकास होतो.

138.भूगोलात नकाशाशास्त्र तंत्राचा अभ्यास करण्यासाठी …………… या विषयाचे आकलन आवश्यक असते.

(1) भू-माहितीशास्त्र
(2) संख्याशास्त्र
(3) अभियांत्रिकीशास्त्र
(4) संगणकशास्त्र

स्पष्टीकरण: नकाशाशास्त्राची आधुनिक तंत्रे (GIS, दूरसंवेदन, GPS) भू-माहितीशास्त्रावर आधारित आहेत. म्हणून नकाशाशास्त्र तंत्र समजण्यासाठी भू-माहितीशास्त्राचे आकलन आवश्यक असते.

139.पनामा कालवा पुढीलपैकी कोणत्या दोन महासागरांना जोडतो, ते शोधा.

(1) अटलांटिक महासागर व पॅसिफिक महासागर
(2) अटलांटिक महासागर व हिंदी महासागर
(3) हिंदी महासागर व पॅसिफिक महासागर
(4) अटलांटिक महासागर व दक्षिण महासागर

स्पष्टीकरण: पनामा कालवा अटलांटिक व पॅसिफिक महासागरांना जोडतो.

140.कॅरिबियन समुद्रात निर्माण होणारी चक्रीवादळे …………… नावाने ओळखली जातात.

(1) टायफून
(2) हरिकेन्स
(3) चिनूक
(4) तुफान

स्पष्टीकरण: कॅरिबियन व अटलांटिक भागातील चक्रीवादळांना हरिकेन म्हणतात. पॅसिफिकमध्ये त्यांना टायफून म्हणतात.

141.वाळूचा दांडा हे भूरूप …………… या बाह्य कारकामुळे तयार होते.

(1) सागरी लाटा
(2) वारा
(3) हिमनदी
(4) नदी

स्पष्टीकरण: वाळूचा दांडा सागरी लाटांनी वाळू साचवल्याने तयार होतो.

142.खालीलपैकी कोणता प्रदेश साखर कारखाने स्थापन करण्यास अधिक योग्य आहे ?

(1) बाजारपेठेलगत
(2) ऊस उत्पादक क्षेत्राजवळ
(3) रेल्वे वाहतुकीच्या लगत
(4) पाण्याच्या मुबलकतेजवळ

स्पष्टीकरण: ऊस तोडल्यानंतर लवकर गाळावा लागतो, नाहीतर साखरेचे प्रमाण घटते. म्हणून कारखाने ऊस उत्पादक क्षेत्राजवळ असतात.

143.सागरी निक्षेपात पुढील घटकांचा समावेश असतो ……………

(1) सागरी वनस्पती व प्राण्यांचे जीवाश्म
(2) अतिसूक्ष्म रेतीचे संचयन
(3) ज्वालामुखीय लाव्हा व राख
(4) अतिसूक्ष्म माती, सागरी वनस्पती व प्राण्यांचे जीवाश्म

स्पष्टीकरण: सागरतळावरील निक्षेपात अतिसूक्ष्म माती (गाळ) आणि सागरी वनस्पती व प्राण्यांचे अवशेष दोन्ही असतात. पर्याय 4 संपूर्ण आहे.

144.किती वाजले असतील ते सांगा :

	पासूनFrom	पर्यंतTo
रेखावृत्तLongitude	15° पूर्वE	90° पूर्वE
वेळTime	दुपारचे 1212 Noon	……

(1) सा. 5.00
(2) दु. 3.00
(3) सा. 6.00
(4) स. 5.00

स्पष्टीकरण: रेखावृत्तांतील फरक 75°. 1° = 4 मिनिटे, म्हणून 75 × 4 = 300 मिनिटे = 5 तास. 90° पूर्व हे पूर्वेला, म्हणून वेळ 5 तास पुढे — सायंकाळी 5.00.

145.22 जून रोजी उत्तर ध्रुवावर …………… तासांचा दिवस असतो.

(1) शून्य तास
(2) 12 तास
(3) 18 तास
(4) 24 तास

स्पष्टीकरण: 22 जूनला उत्तर ध्रुव सूर्याकडे कललेला असतो. तेथे 24 तास सूर्यप्रकाश असतो.

146.हिमरस्ते याचा अर्थ पुढीलपैकी ……………

(1) हिवाळ्यात गोठलेल्या जलमार्गावर तयार करतात
(2) हिवाळ्यात गोठलेल्या रस्त्यांवर हिम काढून तयार केलेला
(3) बर्फाच्छादित प्रदेशात पर्वतीय भागातील रस्ते
(4) सदैव हिमाने आच्छादलेले असतात

स्पष्टीकरण: हिवाळ्यात नद्या-सरोवरे गोठली की त्यांवरून तात्पुरते रस्ते तयार करतात. त्यांना हिमरस्ते म्हणतात.

147.लोकसंख्येचे वितरण काही प्रदेशात दाट असते, कारण ……………

(1) मैदानी प्रदेश असतो
(2) प्राचीन काळापासून प्रदेशात लोकसंख्या स्थित असते
(3) शेती व उद्योगधंद्याचा विकास अधिक असतो
(4) शासकीयदृष्ट्या अशा प्रदेशाला महत्त्व अधिक असते

स्पष्टीकरण: शेती व उद्योगांमुळे रोजगार मिळतो. त्यामुळे अशा प्रदेशात लोकसंख्या दाट होते.

148.‘साओ पावलो’ येथे मानवी वस्ती दाट आढळते, कारण ……………

(1) समुद्रकिनारी क्षेत्रात आहे
(2) शेती योग्य मुबलक जमीन आहे
(3) कॉफी उत्पादनासाठी प्रदेश प्रसिद्ध आहे
(4) हवामान, खनिजे, शेती सर्व पूरक आहे

स्पष्टीकरण: साओ पावलो परिसरात अनुकूल हवामान, खनिजे व शेतीयोग्य जमीन हे सर्व घटक एकत्र आहेत. म्हणून तेथे दाट वस्ती आहे.

149.कमाल व किमान चलातील फरकाच्या मूल्यास त्याची …………… असे संबोधले जाते.

(1) विचलन
(2) कक्षा
(3) तफावत
(4) घट

स्पष्टीकरण: कमाल व किमान मूल्यांमधील फरक म्हणजे कक्षा (व्याप्ती).

150.मळ्याच्या शेतीची वैशिष्ट्ये स्पष्ट होणारा अचूक गट ओळखा.

(1) डोंगर उतारावर, अन्नधान्य उत्पादन नसलेली, तंत्रज्ञानाचा वापर कमी, भांडवल गुंतवणूक मोठी
(2) शेतीचा आकार लहान, अन्नधान्य उत्पादन कमी, शास्त्रशुद्ध प्रयोगाद्वारे, मनुष्यबळाचा वापर जास्त
(3) शेतीचा आकार लहान, निसर्गावर आधारित, डोंगराळ भागात, शास्त्रशुद्ध व तंत्रांचा अभाव
(4) शेतीचा आकार मर्यादित, फळफुलांची शेती, आधुनिक पद्धतीचा वापर, नफा जास्त

स्पष्टीकरण: मळ्याची शेती डोंगर उतारावर, मोठ्या क्षेत्रावर व मोठ्या भांडवलाने केली जाते. चहा, कॉफी, रबर अशी अन्नधान्य नसलेली पिके घेतात. पर्याय 2 व 3 लहान शेतीचे, तर 4 फलोत्पादनाचे वर्णन करतात.

MAHA TET 2025 — Paper II (Social Science)

प्रश्न कोणत्या भाषेत पाहायचे? · Show questions in

Maharashtra Teacher Eligibility Test — 2025
Paper II (Social Science)

Section 1 — English

विभाग 2 — मराठी

विभाग 3 — बालमानसशास्त्र व अध्यापनशास्त्र Child Development and Pedagogy

विभाग 4 — सामाजिक शास्त्रे Social Science

Answer Key · उत्तरसूची