Maharashtra · Scholarship 2025

Scholarship 2025 — Std 5 Paper I

Pre-Upper Primary Scholarship Examination held on 9 February 2025. Marathi Medium, Marathi and Mathematics. All 75 questions with the official MSCE answer key and short explanations. Practise online, or print the clean A4 paper.

75Questions

150Marks

90Minutes

मराठीMedium

Paper Paper I Paper II

Medium English मराठी

Jump to answer key Share Prints on A4 — no ads, no menus.

0 marks 0 of 75 attempted

MAK LABS · maklabs.in

पूर्व उच्च प्राथमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (इयत्ता 5 वी), फेब्रुवारी 2025
पेपर I — प्रथम भाषा व गणित

महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे

दिनांक: 9 फेब्रुवारी 2025 वेळ: 11:00 ते 12:30 पेपर कोड: 0101 · Set A माध्यम: मराठी एकूण गुण: 150 कालावधी: 90 मिनिटे

सूचना

या प्रश्नपत्रिकेत दोन विभाग आहेत. विभाग I मध्ये प्रथम भाषा विषयाचे 1 ते 25 प्रश्न आहेत. विभाग II मध्ये गणित विषयाचे 26 ते 75 प्रश्न आहेत. सर्व 75 प्रश्न सोडविणे आवश्यक आहे.
प्रत्येक प्रश्नाला 2 गुण आहेत.
प्रश्नपत्रिका सोडविण्यासाठी 90 मिनिटांचा कालावधी आहे.
प्रत्येक प्रश्नासाठी चार पर्याय दिले आहेत. त्यांपैकी अचूक पर्याय निवडा.
उत्तरसूची प्रश्नपत्रिकेच्या शेवटी दिली आहे.

विभाग I — प्रथम भाषा : मराठी

प्रश्न 1 ते 25

1.खाली दिलेल्या अर्थाचा योग्य वाक्प्रचार पर्यायांतून निवडा:
शरण जाणे -

(1) नाकी नऊ येणे
(2) नाक ठेचणे
(3) नाक उडविणे
(4) नाक घासणे

स्पष्टीकरण: ‘नाक घासणे’ म्हणजे अगदी नम्र होऊन शरण जाणे. ‘नाकी नऊ येणे’ म्हणजे खूप त्रास होणे.

2.खालील अक्षरे जुळवून अर्थपूर्ण शब्द बनवा व त्यातील शेवटचे अक्षर पर्यायांतून निवडा:
ग, वं, ज, त, र

(1) ग
(2) त
(3) र
(4) ज

स्पष्टीकरण: अक्षरे जुळवून ‘गरजवंत’ हा शब्द तयार होतो. त्याचे शेवटचे अक्षर ‘त’ आहे.

3.कविताच्या धावण्याच्या गतीकडे विजेंद्र सिंग यांनी लक्ष पुरवले आणि त्याची प्रचिती म्हणजेच कविताचे यश.
अधोरेखित शब्दासाठी योग्य समानार्थी शब्द पर्यायांतून निवडा:

(1) अनुभव
(2) अभिव्यक्ती
(3) अवधान
(4) अनुकरण

स्पष्टीकरण: ‘प्रचिती’ म्हणजे अनुभव किंवा प्रत्यय.

4.खालील आकृतीतील रिकाम्या जागी कोणत्या पर्यायातील अक्षरे क्रमाने घेतल्यास अर्थपूर्ण शब्द होतील?

आ	आ	आ	आ
......	......	......	......
स	ती	न	भ

(1) प, म, जा, रं
(2) रा, प, स, च
(3) रा, र, स, रं
(4) र, रा, न, ग

स्पष्टीकरण: पर्याय (3) ची अक्षरे घातल्यास आरास, आरती, आसन, आरंभ हे चारही अर्थपूर्ण शब्द तयार होतात.

5.‘काटे केतकीच्या झाडा । आत जन्मला केवडा ।।’
या ओवीची रचना कोणी केली आहे?

(1) संत तुकाराम
(2) संत शेख महमंद
(3) संत चोखामेळा
(4) संत जनाबाई

स्पष्टीकरण: ही रचना संत शेख महमंद यांची आहे. काट्यांच्या झाडातही सुगंधी केवडा जन्मतो, असा तिचा आशय आहे.

6.उत्कृष्ट, उतार, उत्तम, उतरण, उत्तेजन हे शब्द वर्णानुक्रमे लावल्यास मध्यभागी येणाऱ्या शब्दाचा पर्याय निवडा:

(1) उत्तम
(2) उतार
(3) उत्कृष्ट
(4) उतरण

स्पष्टीकरण: वर्णानुक्रमात आधी बाराखडी व नंतर जोडाक्षरे येतात. क्रम : उतरण, उतार, उत्कृष्ट, उत्तम, उत्तेजन. मध्यभागी ‘उत्कृष्ट’ येतो.

7.खालील पर्यायांतील आलंकारिक नसलेला शब्द निवडा:

(1) बहिणाबाई
(2) कंसमामा
(3) अहिल्याबाई
(4) नारदमुनी

स्पष्टीकरण: ‘कंसमामा’ म्हणजे दुष्ट मामा व ‘नारदमुनी’ म्हणजे भांडणे लावणारा. हे आलंकारिक शब्द आहेत. ‘बहिणाबाई’ हे कवयित्रीचे नाव आहे; तो आलंकारिक शब्द नाही.

8.खाली दिलेल्या शब्दसमूहाबद्दल अचूक शब्द पर्यायांतून निवडा:
‘तोंडातोंडी चालत आलेली गोष्ट’

(1) भाकडकथा
(2) हृदयद्रावक
(3) बिनबोभाट
(4) दंतकथा

स्पष्टीकरण: तोंडातोंडी चालत आलेल्या गोष्टीला ‘दंतकथा’ म्हणतात.

9.प्राणी व त्यांचा निवारा यांच्या जोडीतील चुकीचा पर्याय निवडा:

(1) घोड्याचा - तबेला
(2) हत्तीचा - पिलखाना
(3) सिंहाची - जाळी
(4) पोपटाची - ढोली

स्पष्टीकरण: सिंहाच्या निवाऱ्याला ‘गुहा’ म्हणतात. म्हणून ‘सिंहाची - जाळी’ ही जोडी चुकीची आहे.

10.खाली दिलेल्या पर्यायांतील चुकीची जोडी ओळखा.

(1) वेब - आंतरजाल
(2) युझर - वापरकर्ता
(3) डिस्क - तबकडी
(4) थ्रीडी - त्रिमिती

स्पष्टीकरण: ‘आंतरजाल’ हा शब्द इंटरनेटसाठी आहे. वेबसाठी ‘महाजाल’ हा शब्द आहे. म्हणून पहिली जोडी चुकीची.

प्रश्न क्र. 11 ते 13 साठी सूचना - खालील उतारा काळजीपूर्वक वाचा व त्यावर आधारित त्याखाली विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे पर्यायांतून निवडा:

सौंदर्य तर विविध प्रकारचे असते. काहींचे रूप सुंदर असते, काही अलंकारांमुळे सुंदर दिसतात, काहींची वस्त्रे सुंदर असतात. प्रत्येकजण आपापल्या परीने सुंदर दिसण्याचा प्रयत्न करतो. वस्त्रे व मूल्यवान अलंकार ही साधने माणसाचे बाह्य सौंदर्य वाढवतात. शरीर शृंगारणे हे सोपे असते, त्यासाठी फार परिश्रम करण्याची आवश्यकता नसते. ज्यांना खरे दागिने मिळतात, ते खऱ्या दागिन्यांनी देह शृंगारतात. स्वस्त आणि दिखाऊ दागिन्यांनीसुद्धा देह शृंगारता येतो. अनेक लोक मिळेल त्या साधनांचा उपयोग करून आपले बाह्य रूप देखणे करण्याचा प्रयत्न करतात. देह सजवला, की आपण सुंदर झालो, अशी त्यांची कल्पना असते.

11.माणसांचे बाह्य सौंदर्य कशाने वाढत नाही?

(1) उंची वस्त्राने
(2) विचाराने
(3) मूल्यवान दागिन्याने
(4) दिखाऊ दागिन्याने

स्पष्टीकरण: वस्त्रे व दागिने बाह्य सौंदर्य वाढवतात. विचाराने बाह्य सौंदर्य वाढत नाही.

12.वरील उताऱ्याशी विसंगत असणारे विधान पुढीलपैकी कोणते?

(1) शरीर शृंगारण्यासाठी फार परिश्रम करावे लागतात.
(2) खऱ्या दागिन्यांनी देह सुंदर करता येतो.
(3) काया सजवली की आपण देखणे दिसतो.
(4) सुंदर अलंकारामुळे आपले रूप सुंदर दिसते.

स्पष्टीकरण: उताऱ्यात शरीर शृंगारण्यासाठी फार परिश्रम लागत नाहीत, असे म्हटले आहे. म्हणून विधान (1) विसंगत आहे.

13.‘मेहनत करणे’ या अर्थाने कोणता वाक्प्रचार उताऱ्यात आलेला आहे?

(1) अलंकृत करणे
(2) कल्पना करणे
(3) शृंगार करणे
(4) परिश्रम करणे

स्पष्टीकरण: परिश्रम म्हणजे मेहनत. उताऱ्यात ‘परिश्रम करण्याची आवश्यकता नसते’ असे आले आहे.

प्रश्न क्र. 14 ते 16 साठी सूचना - खालील कविता काळजीपूर्वक वाचून त्यावर आधारित विचारलेल्या प्रश्नांची योग्य उत्तरे पर्यायांतून निवडा:

कधी आठवण लपलेली असते
हृदयाच्या बंद कप्प्यात,
कधी आठवण लपलेली असते
वसंतातल्या गुलमोहरात.
कधी ती लपलेली असते
सागराच्या अथांग निळाईत,
तर कधी ती लपलेली असते
बहरलेल्या चैत्रपालवीत.
या साऱ्यांभोवती फिरत असतो
श्वास आपला मंद धुंद,
आणि यातूनच मग दरवळतो
तो आठवणीचा बकुळगंध.

14.आठवण कुठे लपलेली नसते?

(1) चैत्रपालवीत
(2) हृदयाच्या कप्प्यात
(3) सागराच्या निळाईत
(4) वसंतातल्या मोहरात

स्पष्टीकरण: कवितेत ‘वसंतातल्या गुलमोहरात’ असे आहे. ‘मोहर’ म्हणजे आंब्याचा मोहर; तो कवितेत नाही.

15.पुढीलपैकी कोणत्या शब्दाचा समानार्थी शब्द कवितेत आला आहे?

(1) तन्मय
(2) उथळ
(3) विसर
(4) सरिता

स्पष्टीकरण: ‘तन्मय’ म्हणजे धुंद. कवितेत ‘मंद धुंद’ असे आले आहे. उथळ (अथांग) व विसर (आठवण) हे विरुद्धार्थी आहेत.

16.आठवणींचा बकुळगंध असे का म्हटले असावे?

(1) खूप आठवणी असतात.
(2) त्या दीर्घकाळ स्मरणात राहतात.
(3) त्या वारंवार विसरतात.
(4) त्यांच्यामुळे श्वास मंदावतो.

स्पष्टीकरण: बकुळीचे फूल सुकले तरी त्याचा सुगंध खूप दिवस टिकतो. तशाच आठवणी दीर्घकाळ स्मरणात राहतात.

17.खाली दिलेल्या ओळीतील क्रियापद ओळखा:
‘गाणे गाऊन मला उठविसी मित्र जिवाचा खरा.’

(1) उठविसी
(2) गाऊन
(3) खरा
(4) गाणे

स्पष्टीकरण: ‘उठविसी’ या शब्दाने वाक्याचा अर्थ पूर्ण होतो. म्हणून ते क्रियापद आहे. ‘गाऊन’ हे धातुसाधित आहे.

18.खाली दिलेल्या पर्यायांतून पुल्लिंगी शब्द ओळखा:

(1) पोळी
(2) थाळी
(3) माळी
(4) चाळी

स्पष्टीकरण: ‘तो माळी’ असे म्हणतो. म्हणून ‘माळी’ पुल्लिंगी आहे. पोळी, थाळी हे स्त्रीलिंगी शब्द आहेत.

19.खाली दिलेल्या पर्यायांतून वचनप्रकारानुसार वेगळा शब्द ओळखा:

(1) लिंबू
(2) संत्रे
(3) मूल
(4) देव

स्पष्टीकरण: लिंबू - लिंबे, संत्रे - संत्री, मूल - मुले असे अनेकवचनात रूप बदलते. ‘देव’ या शब्दाचे अनेकवचनी रूप ‘देव’ असेच राहते.

20.खाली दिलेल्या वाक्यातील उद्देश्य भाग ओळखा:
‘खो-खोच्या आजच्या सामन्यात मानसीचा धाकटा मुलगा चांगला खेळला.’

(1) खो-खोच्या आजच्या सामन्यात
(2) मानसीचा धाकटा मुलगा
(3) खेळला
(4) चांगला खेळला

स्पष्टीकरण: कोण खेळला? मानसीचा धाकटा मुलगा. वाक्यात ज्याच्याविषयी सांगितले आहे तो भाग म्हणजे उद्देश्य.

21.पुढे दिलेल्या शब्दांमध्ये एकूण किती अशुद्ध शब्द आलेले आहेत?
(प्रशिक्षक, क्रिडामहोत्सव, निरिक्षण, वाहतूक, दुरचित्रवाणी, मानवनिर्मीत, शीर्षक, ग्रामगिता, खंजिरी)

(1) पाच
(2) चार
(3) दोन
(4) तीन

स्पष्टीकरण: अशुद्ध शब्द : क्रिडामहोत्सव (क्रीडामहोत्सव), निरिक्षण (निरीक्षण), दुरचित्रवाणी (दूरचित्रवाणी), मानवनिर्मीत (मानवनिर्मित), ग्रामगिता (ग्रामगीता). एकूण पाच.

प्रश्न क्र. 22 ते 24 साठी सूचना - पुढील सुसंगत वाक्यांचा परिच्छेद अर्थपूर्ण होण्यासाठी योग्य पर्यायांची निवड करा.

22.जत्रेसाठी गावोगावचे नामवंत ............ आले होते.

(1) कवी
(2) नर्तक
(3) कलाकार
(4) मल्ल

स्पष्टीकरण: पुढील वाक्यांत ‘द्वंद्व’ व ‘पिळदार शरीरयष्टी’ असे शब्द येतात. म्हणून जत्रेसाठी मल्ल आले होते.

23.त्यांचे ............ पाहण्यासाठी लोकांनी तोबा गर्दी केली होती.

(1) नृत्य
(2) सादरीकरण
(3) द्वंद्व
(4) कलाविष्कार

स्पष्टीकरण: मल्लांची कुस्ती म्हणजे द्वंद्व. लोक ते पाहण्यासाठी आले होते.

24.प्रत्येकाची पिळदार ............ प्रेक्षकांचे लक्ष वेधून घेत होती.

(1) शैली
(2) शरीरयष्टी
(3) कला
(4) कविता

स्पष्टीकरण: ‘पिळदार’ हे विशेषण शरीरयष्टीसाठी वापरतात. मल्लांची पिळदार शरीरयष्टी लक्ष वेधून घेते.

25.खाली दिलेल्या शब्दांत एक अर्थपूर्ण म्हण आहे. ती शोधून तिच्या योग्य अर्थाचा पर्याय निवडा:
‘खाव्या अंदिली धार’

(1) शहाण्याला शब्दांचा मार.
(2) भपका मोठा, पण प्रत्यक्षात वागणूक शून्य.
(3) मोठ्या माणसात देखील दोष आढळतात.
(4) गरज एकीकडे मदत दुसरीकडे.

स्पष्टीकरण: अक्षरे जुळवून ‘दिव्याखाली अंधार’ ही म्हण तयार होते. तिचा अर्थ : मोठ्या माणसात देखील दोष आढळतात.

विभाग II — गणित

प्रश्न 26 ते 75

26.23 किग्रॅ 500 ग्रॅम + 21 किग्रॅ 750 ग्रॅम = किती?

(1) 45 किग्रॅ 250 ग्रॅम
(2) 45 किग्रॅ 750 ग्रॅम
(3) 44 किग्रॅ 250 ग्रॅम
(4) 44 किग्रॅ 750 ग्रॅम

स्पष्टीकरण: 500 ग्रॅम + 750 ग्रॅम = 1250 ग्रॅम = 1 किग्रॅ 250 ग्रॅम. 23 + 21 + 1 = 45 किग्रॅ. उत्तर : 45 किग्रॅ 250 ग्रॅम.

27.899999 + 1001 = किती?

(1) 890990
(2) 900990
(3) 901000
(4) 891000

स्पष्टीकरण: 899999 + 1 = 900000. नंतर 900000 + 1000 = 901000.

28.34, 14, 74, 54, 94 या अपूर्णांकांची उतरत्या क्रमाने मांडणी केल्यास पहिला अपूर्णांक व मधला अपूर्णांक यांची बेरीज किती?

(1) 32
(2) 72
(3) 4
(4) 52

स्पष्टीकरण: छेद समान आहेत. म्हणून मोठा अंश असलेला अपूर्णांक मोठा. उतरता क्रम : 9/4, 7/4, 5/4, 3/4, 1/4. पहिला 9/4 व मधला 5/4. बेरीज = 14/4 = 7/2.

29.शेखरने बाजारातून 45 रुपये प्रति किलोग्रॅम दराने अर्धा किलोग्रॅम टोमॅटो, 30 रुपये प्रति किलोग्रॅम दराने दीड किलोग्रॅम कांदे व 56 रुपये प्रति किलोग्रॅम दराने सव्वा किलोग्रॅम भेंडी खरेदी केली तर त्याने बाजारात एकूण किती रुपये खर्च केले?

(1) 137 रुपये
(2) 67.5 रुपये
(3) 131 रुपये
(4) 137.5 रुपये

स्पष्टीकरण: टोमॅटो : 45 ÷ 2 = 22.50 रुपये. कांदे : 30 + 15 = 45 रुपये. भेंडी : 56 + 14 = 70 रुपये. एकूण = 22.50 + 45 + 70 = 137.50 रुपये.

30.शाळेला सोमवार दिनांक 2 मे 2022 पासून 32 दिवसांची सुट्टी लागली तर सुट्टीनंतर शाळा कोणत्या वारी सुरू होईल?

(1) बुधवार
(2) गुरुवार
(3) शुक्रवार
(4) शनिवार

स्पष्टीकरण: 2 मे ते 2 जून असे 32 दिवस सुट्टी. शाळा 33 व्या दिवशी, म्हणजे सोमवारनंतर 32 दिवसांनी सुरू होईल. 32 = 4 आठवडे + 4 दिवस. सोमवार + 4 दिवस = शुक्रवार.

31.राहुलने 58500 रुपयांना घेतलेली मोटारसायकल 64250 रुपयांना विकली तर त्याला या व्यवहारात किती रुपये नफा अथवा तोटा झाला?

(1) 5750 रुपये तोटा
(2) 5750 रुपये नफा
(3) 6250 रुपये नफा
(4) 6250 रुपये तोटा

स्पष्टीकरण: विक्री किंमत खरेदी किमतीपेक्षा जास्त आहे. म्हणून नफा. नफा = 64250 − 58500 = 5750 रुपये.

32.इष्टिकाचितीला अनुक्रमे किती पृष्ठे व कडा असतात?

(1) 6, 12
(2) 6, 8
(3) 8, 12
(4) 8, 6

स्पष्टीकरण: इष्टिकाचितीला 6 पृष्ठे, 12 कडा व 8 शिरोबिंदू असतात.

33.सोबतच्या आकृतीत किती त्रिकोण तयार झाले आहेत? $त्रिकोणाची आकृती$

(1) 9
(2) 10
(3) 11
(4) 13

स्पष्टीकरण: क्रमाने मोजा. आत एकही रेषा नसलेले लहान त्रिकोण : 4. दोन किंवा अधिक भाग मिळून बनलेले त्रिकोण : 9 (मोठा त्रिकोण, शिरोबिंदूतून काढलेल्या रेषेच्या दोन बाजूंचे त्रिकोण, तिरक्या रेषेवरील त्रिकोण इत्यादी). एकूण = 4 + 9 = 13.

34.द.सा.द.शे. 8 दराने 3500 रुपयांचे 2 वर्षांचे सरळव्याज किती?

(1) 280 रुपये
(2) 560 रुपये
(3) 480 रुपये
(4) 260 रुपये

स्पष्टीकरण: 1 वर्षाचे व्याज = 3500 × 8 ÷ 100 = 280 रुपये. 2 वर्षांचे व्याज = 280 × 2 = 560 रुपये.

प्रश्न क्र. 35 व 36 साठी सूचना - एका पक्षी अभयारण्यातील विविध प्रकारच्या पक्ष्यांची संख्या चित्ररूप माहितीच्या स्वरूपात दिली आहे. दिलेल्या माहितीच्या आधारे प्रश्नांची उत्तरे द्या.

पक्ष्यांची नावे	पक्ष्यांची संख्या
पोपट	△ △ △ △ △ △ △
मोर	△ △ △ △
घार	△ △ △ △ △ △
सुतारपक्षी	△ △ △

प्रमाण : 1 △ = 4 पक्षी

35.पोपटांची संख्या सुतारपक्ष्यांच्या संख्येपेक्षा कितीने जास्त आहे?

(1) 4 ने जास्त
(2) 12 ने जास्त
(3) 16 ने जास्त
(4) 28 ने जास्त

स्पष्टीकरण: पोपट = 7 × 4 = 28. सुतारपक्षी = 3 × 4 = 12. फरक = 28 − 12 = 16.

36.मोरांची संख्या एकूण पक्ष्यांच्या शेकडा किती आहे?

(1) 4%
(2) 20%
(3) 15%
(4) 30%

स्पष्टीकरण: एकूण चित्रे = 7 + 4 + 6 + 3 = 20. मोरांची चित्रे = 4. 20 पैकी 4 = 4/20 = 20/100 = 20%.

37.एका आयताची परिमिती 38 सेमी असून लांबी 12 सेमी आहे तर त्या आयताचे क्षेत्रफळ किती?

(1) 456 चौ.सेमी.
(2) 100 चौ.सेमी.
(3) 312 चौ.सेमी.
(4) 84 चौ.सेमी.

स्पष्टीकरण: लांबी + रुंदी = 38 ÷ 2 = 19 सेमी. रुंदी = 19 − 12 = 7 सेमी. क्षेत्रफळ = 12 × 7 = 84 चौ.सेमी.

38.जर M = 4 व N = 2 तर M × N + M ÷ N = किती?

(1) 12
(2) 10
(3) 6
(4) 8

स्पष्टीकरण: आधी गुणाकार व भागाकार करा. 4 × 2 = 8 व 4 ÷ 2 = 2. नंतर 8 + 2 = 10.

39.जॉनने 2 रीम कागदांपैकी 40 डझन कागद पुस्तक छपाईसाठी वापरले व आणखी 2 दस्ते कागद छपाई करताना खराब झाले तर किती कागद शिल्लक राहिले?

(1) 38 डझन
(2) 39 डझन
(3) 20 दस्ते
(4) 3 ग्रोस

स्पष्टीकरण: 1 दस्ता = 24 कागद. 1 रीम = 20 दस्ते = 480 कागद. 2 रीम = 960 कागद. वापरले 40 डझन = 480. खराब 2 दस्ते = 48. शिल्लक = 960 − 480 − 48 = 432. 1 ग्रोस = 144. म्हणून 432 = 3 ग्रोस.

40.40 दशक × 10 दशक = किती?

(1) 400 दशक
(2) 4000 दशक
(3) 400 हजार
(4) 40 शतक

स्पष्टीकरण: 40 दशक = 400 व 10 दशक = 100. 400 × 100 = 40000. 40000 = 4000 दशक.

41.खालीलपैकी कोणता अपूर्णांक आकृतीत रेखांकित केलेल्या भागाचा सममूल्य अपूर्णांक दर्शवितो? $9 समान भाग असलेला चौरस. त्यातील 3 भाग रेखांकित.$

(1) 38
(2) 58
(3) 13
(4) 59

स्पष्टीकरण: एकूण 9 समान भाग व त्यांपैकी 3 भाग रेखांकित. 3/9 = 1/3.

42.खाली दिलेल्या पदावलीत चौकटीत अनुक्रमे कोणती चिन्हे येतील?
15 6 8 65 5 = 50

(1) ×, +, –, ÷
(2) +, –, ×, ÷
(3) –, +, ×, ÷
(4) +, ×, –, ÷

स्पष्टीकरण: पर्याय (4) तपासा : 15 + 6 × 8 − 65 ÷ 5 = 15 + 48 − 13 = 50.

43.6, 3, 0, 7 व 4 हे अंक प्रत्येकी एकदाच वापरून तयार होणाऱ्या पाच अंकी लहानात लहान सम संख्येची निमपट किती?

(1) 1738
(2) 30476
(3) 15337
(4) 15238

स्पष्टीकरण: संख्या 0 ने सुरू होत नाही. म्हणून सुरुवात 3 ने, नंतर 0. शेवटी सम अंक हवा. अशी लहानात लहान संख्या = 30476. तिची निमपट = 15238.

44.आयुषने पावणेचार लाख रुपयांचा ट्रॅक्टर व सव्वापासष्ट हजार रुपयांचे मळणीयंत्र खरेदी केले, तर त्याने एकूण किती रुपये खर्च केले?

(1) 490250 रुपये
(2) 440250 रुपये
(3) 439175 रुपये
(4) 540250 रुपये

स्पष्टीकरण: पावणेचार लाख = 375000. सव्वापासष्ट हजार = 65250. एकूण = 375000 + 65250 = 440250 रुपये.

45.717 – = 251 तर च्या जागी कोणता अपूर्णांक येईल?

(1) 1951
(2) 551
(3) 517
(4) 1917

स्पष्टीकरण: चौकट = 7/17 − 2/51. छेद समान करा : 7/17 = 21/51. 21/51 − 2/51 = 19/51.

46.सई दररोज सकाळी 112 मीटर बाजू असलेल्या चौरसाकृती बागेला 5 फेऱ्या मारते तर सई दररोज किती अंतर चालते?

(1) 448 मी
(2) 560 मी
(3) 2 किमी 240 मी
(4) 1 किमी 792 मी

स्पष्टीकरण: एक फेरी = परिमिती = 4 × 112 = 448 मी. 5 फेऱ्या = 448 × 5 = 2240 मी = 2 किमी 240 मी.

47.सांगलीहून एक रेल्वे सोमवारी सकाळी 10 वा. 20 मिनिटांनी निघाली व दुसऱ्या दिवशी मंगळवारी दुपारी 2 वा. 15 मिनिटांनी अमरावतीला पोहचली तर त्या रेल्वेला अमरावतीला पोहचण्यास किती वेळ लागला?

(1) 27 तास 55 मि.
(2) 28 तास 5 मि.
(3) 3 तास 55 मि.
(4) 28 तास 55 मि.

स्पष्टीकरण: सोमवार सकाळी 10.20 ते मंगळवार सकाळी 10.20 = 24 तास. मंगळवार सकाळी 10.20 ते दुपारी 2.15 = 3 तास 55 मि. एकूण = 27 तास 55 मि.

48.(प + 4) ही एक विषम संख्या आहे तर त्या संख्येनंतर क्रमाने येणारी सातवी सम संख्या कोणती?

(1) (प + 11)
(2) (प + 18)
(3) (प + 17)
(4) (प + 10)

स्पष्टीकरण: विषम संख्येनंतरची पहिली सम संख्या प + 5. सम संख्या 2 च्या अंतराने येतात. म्हणून सातवी सम संख्या = प + 5 + 6 × 2 = प + 17.

49.एक कपाट 5650 रुपयांना विकल्यास जेवढा तोटा होतो तेवढाच नफा ते कपाट 8350 रुपयांस विकल्यास होतो, तर कपाटाची खरेदी किंमत किती?

(1) 7100 रुपये
(2) 7050 रुपये
(3) 6950 रुपये
(4) 7000 रुपये

स्पष्टीकरण: तोटा व नफा समान आहेत. म्हणून खरेदी किंमत दोन्हींच्या मध्यभागी. खरेदी किंमत = (5650 + 8350) ÷ 2 = 7000 रुपये.

50.200 रुपयांच्या 40 नोटा देऊन 500 रुपयांच्या किती नोटा येतील?

(1) 16
(2) 18
(3) 14
(4) 160

स्पष्टीकरण: 40 × 200 = 8000 रुपये. 8000 ÷ 500 = 16 नोटा.

51.खालीलपैकी कोणती संख्या 17 ने विभाज्य नाही?

(1) 217
(2) 272
(3) 153
(4) 459

स्पष्टीकरण: 272 = 17 × 16, 153 = 17 × 9, 459 = 17 × 27. पण 17 × 12 = 204 व 17 × 13 = 221. म्हणून 217 ला 17 ने भाग जात नाही.

52.शामरावांनी दुकानातून 1485 रुपयांचा किराणा घेतला. त्यांनी दुकानदाराला 5 रु., 10 रु., 50 रु. व 100 रुपयांच्या प्रत्येकी समान नोटा देऊन बिलाची नेमकी रक्कम दिली तर शामरावांनी दुकानदाराला एकूण किती नोटा दिल्या?

(1) 9
(2) 28
(3) 36
(4) 32

स्पष्टीकरण: प्रत्येकी एक नोट = 5 + 10 + 50 + 100 = 165 रुपये. 1485 ÷ 165 = 9. म्हणजे प्रत्येक प्रकारच्या 9 नोटा. एकूण = 9 × 4 = 36 नोटा.

53.एका संख्येला 25 ने भागल्यास भागाकार 26 येतो व बाकी 2 उरते. जर त्याच संख्येला 30 ने भागल्यास भागाकार व बाकी अनुक्रमे किती असेल?

(1) 25, 7
(2) 25, 4
(3) 21, 22
(4) 22, 8

स्पष्टीकरण: संख्या = 25 × 26 + 2 = 652. 652 ÷ 30 : 30 × 21 = 630, बाकी 22. भागाकार 21 व बाकी 22.

54.खालीलपैकी कोणत्या अपूर्णांकाचे पूर्णांकयुक्त अपूर्णांकात रूपांतर 357 होईल?

(1) 357
(2) 375
(3) 227
(4) 267

स्पष्टीकरण: 3 5/7 = (3 × 7 + 5)/7 = 26/7.

55.एका बागेत निलगिरीची 36% झाडे आहेत. बागेत एकूण 450 झाडे असल्यास निलगिरीची झाडे किती?

(1) 126
(2) 144
(3) 162
(4) 180

स्पष्टीकरण: 450 चे 36% = 450 × 36 ÷ 100 = 162.

56.वर्तुळाच्या सर्वात मोठ्या जीवेची लांबी 15 सेंटीमीटर असल्यास त्या वर्तुळाच्या त्रिज्येची लांबी किती?

(1) 30 सेमी
(2) 7.5 सेमी
(3) 15 सेमी
(4) 8.5 सेमी

स्पष्टीकरण: सर्वात मोठी जीवा म्हणजे व्यास. त्रिज्या = 15 ÷ 2 = 7.5 सेमी.

57.60 या संख्येचे एकूण विभाजक हे 75 या संख्येच्या एकूण विभाजकांपेक्षा कितीने जास्त अथवा कमी आहेत?

(1) 6 ने कमी
(2) 6 ने जास्त
(3) 4 ने जास्त
(4) 4 ने कमी

स्पष्टीकरण: 60 चे विभाजक : 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30, 60 = 12. 75 चे विभाजक : 1, 3, 5, 15, 25, 75 = 6. 12 − 6 = 6 ने जास्त.

58.खाली दिलेल्या संख्यांच्या जोड्यांपैकी सहमूळ संख्यांच्या जोड्या किती?
(15, 51); (16, 61); (21, 22); (17, 19)

(1) 3
(2) 4
(3) 1
(4) 2

स्पष्टीकरण: सहमूळ संख्यांचा सामाईक विभाजक फक्त 1 असतो. 15 व 51 यांचा 3 हा सामाईक विभाजक आहे. उरलेल्या तीन जोड्या सहमूळ आहेत. म्हणून 3 जोड्या.

59.5.487 या दशांश अपूर्णांकातील अधोरेखित अंकांच्या स्थानिक किमतींचा गुणाकार किती?

(1) 28
(2) 0.28
(3) 0.028
(4) 0.0028

स्पष्टीकरण: 4 ची स्थानिक किंमत = 0.4. 7 ची स्थानिक किंमत = 0.007. 0.4 × 0.007 = 0.0028.

60.56 मीटर लांबीच्या दोरीचे 8 मीटरचा एक याप्रमाणे समान लांबीचे तुकडे करण्यासाठी दोरी किती ठिकाणी कापावी लागेल?

(1) 7
(2) 8
(3) 6
(4) 4

स्पष्टीकरण: 56 ÷ 8 = 7 तुकडे. 7 तुकड्यांसाठी एक कमी म्हणजे 6 ठिकाणी कापावे लागते.

61.120 चे 15% = चे 12% तर = किती?

(1) 200
(2) 140
(3) 250
(4) 150

स्पष्टीकरण: 120 चे 15% = 18. म्हणजे संख्येचे 12% = 18. संख्या = 18 × 100 ÷ 12 = 150.

62.सोबतच्या आकृतीत लघुकोनांची संख्या ही विशालकोनांपेक्षा कितीने जास्त आहे? $एकाच बिंदूतून निघालेले पाच किरण.$

(1) 7
(2) 8
(3) 6
(4) 9

स्पष्टीकरण: एका बिंदूतून निघालेले 5 किरण एकूण 10 कोन तयार करतात. डावा किरण व तळाचा किरण यांमधील कोनच 90° पेक्षा मोठा आहे. म्हणून 1 विशालकोन. उरलेले 9 लघुकोन. 9 − 1 = 8.

63.‘पावणे तेरा हजार’ ही संख्या आंतरराष्ट्रीय संख्या चिन्हात कशी लिहाल?

(1) १२७५०
(2) 13750
(3) 12750
(4) १३७५०

स्पष्टीकरण: पावणे तेरा हजार म्हणजे तेरा हजारांपेक्षा पाव हजार कमी = 12750. आंतरराष्ट्रीय संख्या चिन्हे 0 ते 9 अशी असतात. म्हणून उत्तर 12750.

64.76100 हा अपूर्णांक दशांश अपूर्णांकाच्या स्वरूपात कसा लिहाल?

(1) 7.06
(2) 7.6
(3) 6.07
(4) 7.006

स्पष्टीकरण: 6/100 = 0.06. म्हणून 7 6/100 = 7.06.

65.खालीलपैकी असत्य विधान कोणते?

(1) त्रिमितीय वस्तूंची लांबी, रुंदी व उंची ही तीनही मापे मोजता येतात.
(2) त्रिमितीय वस्तूचा द्विमितीय आराखडा म्हणजे त्या वस्तूची घडण होय.
(3) सर्व त्रिमितीय वस्तू सर्व बाजूंनी सारख्या दिसतात.
(4) घनाची पृष्ठे चौरसाकृती असतात.

स्पष्टीकरण: शंकू किंवा वृत्तचिती वरून व बाजूने वेगवेगळी दिसते. म्हणून विधान (3) असत्य आहे.

66.पाच अंकी मोठ्यात मोठ्या संख्येतून कोणती संख्या वजा केल्यास चार अंकी सर्वात लहान विषम संख्या मिळेल?

(1) 98998
(2) 98999
(3) 98888
(4) 101000

स्पष्टीकरण: पाच अंकी मोठ्यात मोठी संख्या = 99999. चार अंकी लहानात लहान विषम संख्या = 1001. 99999 − 1001 = 98998.

67.एक घड्याळ 4560 रुपयांस विकले तर व्यवहारात 470 रुपये नफा होतो तर घड्याळाची खरेदी किंमत किती?

(1) 4110 रुपये
(2) 5030 रुपये
(3) 4090 रुपये
(4) 4070 रुपये

स्पष्टीकरण: खरेदी किंमत = विक्री किंमत − नफा = 4560 − 470 = 4090 रुपये.

68.1 तास 22 मिनिटे 15 सेकंद = किती सेकंद?

(1) 3637 सेकंद
(2) 4935 सेकंद
(3) 3622 सेकंद
(4) 4920 सेकंद

स्पष्टीकरण: 1 तास = 3600 सेकंद. 22 मिनिटे = 22 × 60 = 1320 सेकंद. एकूण = 3600 + 1320 + 15 = 4935 सेकंद.

69.58721 मधील दशकस्थानच्या अंकाची स्थानिक किंमत हजारस्थानच्या अंकाच्या स्थानिक किंमतीच्या किती पट आहे?

(1) 400
(2) 1400
(3) 4000
(4) 14000

स्पष्टीकरण: दशकस्थानचा अंक 2, त्याची स्थानिक किंमत 20. हजारस्थानचा अंक 8, त्याची स्थानिक किंमत 8000. 20 ÷ 8000 = 1/400.

70.54718 मधील अधोरेखित अंकांच्या दर्शनी किंमतीचा गुणाकार किती?

(1) 5
(2) 500000
(3) 50000
(4) 50

स्पष्टीकरण: दर्शनी किंमत म्हणजे तो अंकच. 5 व 1 या दर्शनी किमती. 5 × 1 = 5.

71.खालीलपैकी कोणते परस्पर रूपांतर चुकीचे आहे?

(1) 537 मीटर = 5.37 हेक्टोमीटर
(2) 23.5 डेसिमीटर = 235 सेंटीमीटर
(3) 35 डेकामीटर = 0.35 किलोमीटर
(4) 5725 सेंटीमीटर = 57.25 डेकामीटर

स्पष्टीकरण: 5725 सेंटीमीटर = 57.25 मीटर. 1 डेकामीटर = 10 मीटर. म्हणून 57.25 मीटर = 5.725 डेकामीटर. पर्याय (4) चुकीचा.

72.5, 0, 4, 8 व 6 हे अंक प्रत्येकी एकदाच वापरून 8 ने निःशेष भाग जाणारी पाच अंकी मोठ्यात मोठी संख्या कोणती?

(1) 86540
(2) 80456
(3) 86504
(4) 65408

स्पष्टीकरण: शेवटच्या तीन अंकांनी बनलेल्या संख्येला 8 ने भाग गेल्यास संपूर्ण संख्येला 8 ने भाग जातो. 86540 : 540 ला भाग जात नाही. 86504 : 504 ÷ 8 = 63. 86504 ही 80456 व 65408 पेक्षा मोठी. उत्तर 86504.

73.रशिदने 37 रुपये प्रति किलोग्रॅम दराने 27 किलोग्रॅम साखर खरेदी केली. त्याने सर्व साखर 940 रुपयांस विकली तर त्याला किती रुपये नफा अथवा तोटा झाला?

(1) 49 रुपये नफा
(2) 49 रुपये तोटा
(3) 59 रुपये नफा
(4) 59 रुपये तोटा

स्पष्टीकरण: खरेदी किंमत = 27 × 37 = 999 रुपये. विक्री किंमत 940 रुपये कमी आहे. तोटा = 999 − 940 = 59 रुपये.

74.द.सा.द.शे. 12½ दराने 6000 रुपयांचे सरळव्याज 3750 रुपये होण्यासाठी किती कालावधी लागेल?

(1) 4 वर्षे
(2) 3 वर्षे
(3) 6 वर्षे
(4) 5 वर्षे

स्पष्टीकरण: 1 वर्षाचे व्याज = 6000 × 12.5 ÷ 100 = 750 रुपये. कालावधी = 3750 ÷ 750 = 5 वर्षे.

75.आरोहीने दुकानातून 17 रुपयांचे दही, 72 रुपयांचे दूध व पावणेछप्पन्न रुपयांचे पनीर घेतले व दुकानदाराला दोनशे रुपयांची नोट दिली तर दुकानदार आरोहीला किती रुपये परत करेल?

(1) ₹ 144.75
(2) ₹ 55.75
(3) ₹ 55.25
(4) ₹ 53.5

स्पष्टीकरण: पनीर = 55.75 रुपये (पावणेछप्पन्न). एकूण = 17 + 72 + 55.75 = 144.75 रुपये. परत = 200 − 144.75 = 55.25 रुपये.

उत्तरसूची

महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे यांच्या अंतिम उत्तरसूचीनुसार. प्रश्न क्रमांक, नंतर अचूक पर्याय.

1 · 4

2 · 2

3 · 1

4 · 3

5 · 2

6 · 3

7 · 1

8 · 4

9 · 3

10 · 1

11 · 2

12 · 1

13 · 4

14 · 4

15 · 1

16 · 2

17 · 1

18 · 3

19 · 4

20 · 2

21 · 1

22 · 4

23 · 3

24 · 2

25 · 3

26 · 1

27 · 3

28 · 2

29 · 4

30 · 3

31 · 2

32 · 1

33 · 4

34 · 2

35 · 3

36 · 2

37 · 4

38 · 2

39 · 4

40 · 2

41 · 3

42 · 4

43 · 4

44 · 2

45 · 1

46 · 3

47 · 1

48 · 3

49 · 4

50 · 1

51 · 1

52 · 3

53 · 3

54 · 4

55 · 3

56 · 2

57 · 2

58 · 1

59 · 4

60 · 3

61 · 4

62 · 2

63 · 3

64 · 1

65 · 3

66 · 1

67 · 3

68 · 2

69 · 2

70 · 1

71 · 4

72 · 3

73 · 4

74 · 4

75 · 3