इयत्ता ५ वी · मराठी

१. नाच रे मोरा (गाणे)

कवी — ग. दि. माडगूळकर | कवितेचा भावार्थ आणि शब्दार्थ — महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (बालभारती).

टीप : या पाठात कोणताही लेखी स्वाध्याय दिलेला नाही; हे केवळ तालासुरात म्हणण्याचे एक आनंददायी गाणे आहे, त्यामुळे येथे कवितेचा मूळ अर्थ आणि शब्दार्थ स्पष्ट करण्यात आले आहेत.

★कवी परिचय

या प्रसिद्ध कवितेचे कवी ग. दि. माडगूळकर हे आहेत. ते महाराष्ट्रातील एक अत्यंत लोकप्रिय आणि थोर कवी, गीतकार व लेखक होते. लहान मुलांसाठी त्यांनी अनेक सुंदर आणि नादमधुर कविता रचल्या आहेत.

★कवितेचा भावार्थ

या कवितेत एका लहान मुलीने पावसात भिजताना मोराला नाचण्याची घातलेली साद अतिशय सुंदर शब्दांत मांडली आहे.

कडवे १ : आकाशात काळेभोर ढग जमा झाले आहेत आणि वाऱ्याची त्यांच्याशी झुंज सुरू आहे. आकाशात जणू काळा कापूस पिंजल्यासारखा दिसत आहे. आता वीज कडाडेल आणि तुझी नाचण्याची पाळी येईल, म्हणून तू तुझा सुंदर पिसारा फुलवून नाचायला सुरुवात कर.

कडवे २ : पावसाच्या धारा झरझर कोसळत आहेत आणि त्यामुळे झाडांची पाने, तसेच पावसापासून संरक्षण करण्यासाठी वापरलेली इरली भिजून गेली आहेत. या छान पावसात आपण मनसोक्त न्हाऊया आणि आनंदाने काहीतरी गाऊया, अशी विनंती ती मुलगी मोराला करत आहे.

कडवे ३ : पावसाचे थेंब तळ्यात पडून जणू नाचत आहेत आणि पानांवर त्यांचा 'टपटप' असा मंजूळ आवाज येत आहे. या पावसाच्या रिमझिम धारांमध्ये आपण दोघे निळे सवंगडी (मित्र) मिळून आनंदाने खेळ खेळूया.

कडवे ४ : पावसाची रिमझिम थांबल्यावर आकाशात सप्तरंगी इंद्रधनुष्य (कमान) उमटेल. त्या सुंदर सात रंगांच्या कमानीखाली तुझी आणि माझी छान जोडी जमेल आणि आपण एकत्र मिळून नाचू, असे ती मुलगी मोराला सांगत आहे.

★नवीन शब्द शिकू या — शब्दार्थ

शब्द	अर्थ
वन	जंगल / रान
झुंजणे	लढणे / सामना करणे
पाळी	वेळ / संधी
इरली	पावसापासून रक्षण करण्यासाठी वापरले जाणारे बांबू आणि पानांचे साधन
पुकारा करणे	साद घालणे / मोठ्याने आवाज देणे
सवंगडी	मित्र / सोबती
कमान	अर्धवर्तुळाकार आकार; येथे सात रंगांची कमान म्हणजे इंद्रधनुष्य

२. हत्तीचे चातुर्य (चित्रकथा) →