इयत्ता ५ वी · मराठी

१६. मी नदी बोलते...

नदीच्या दृष्टिकोनातून निवेदन — पाठाचा संपूर्ण स्वाध्याय, प्रश्नांची उत्तरे, आणि व्याकरण. महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (बालभारती).

Advertisement

१खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

(अ) नदीचा जन्म कोठे होतो ?
नदीचा जन्म पर्वतावर होतो.

(आ) नदी मोठी कशी होते ?
अनेक छोटे-मोठे ओढे आणि इतर नद्या येऊन मिळाल्यामुळे नदी मोठी होत जाते.

(इ) नदीच्या पाण्याचा उपयोग लोक कशाकशासाठी करतात ?
वीज तयार करण्यासाठी, कारखाने चालवण्यासाठी, शेतातील पंप चालवण्यासाठी आणि पिण्यासाठी लोक नदीच्या पाण्याचा वापर करतात.

(ई) नदीचा वेग कधी कमी होतो ?
पर्वतउतारावरून वाहत येणारी नदी जेव्हा सपाट मैदानी भागात येते, तेव्हा तिचा वेग कमी होतो.

(उ) नदी आपल्याला कोणता संदेश देते?
'थांबला तो संपला' हा मोलाचा संदेश नदी आपल्याला देते.

(ऊ) तुमच्या जिल्ह्यात कोणकोणत्या नद्या आहेत ?
नमुना उत्तर (पुणे जिल्हा) मुळा, मुठा, पवना, इंद्रायणी, भीमा, नीरा, कुकडी इत्यादी नद्या पुणे जिल्ह्यात आहेत.

२पहिल्या दोन उदाहरणांचे निरीक्षण करा. त्यानुसार रिकाम्या जागा भरा.
(अ) चालणेचालतातचालवतात
(आ) पळणेपळतातपळवतात
(इ) भेटणेभेटतातभेटवतात
(ई) करणेकरतातकरवतात
(उ) मिळणेमिळतातमिळवतात
(ऊ) थांबणेथांबतातथांबवतात

Advertisement

३'हिरवेगार' यासारखे रंगछटा दाखवणारे शब्द सांगा.

पांढरेशुभ्र, काळेकुट्ट, लालभडक, पिवळेधमक, निळेभोर, तांबडेलाल, जांभळट.

४'थांबला तो संपला' यासारखी सुवचने सांगा. सुवचनांचा संग्रह करा.
  • प्रयत्नांती परमेश्वर.
  • थेंबे थेंबे तळे साचे.
  • वाचाल तर वाचाल.
  • करावे तसे भरावे.
  • श्रमाविना फळ नाही.
  • अति तेथे माती.
५खालील शब्द वाचा व तसेच लिहा.

पर्वत, सर्व, किर्र, पूर्व, मर्कट, सूर्य, प्रवास, चक्र, चंद्र, क्रमांक, प्रकार, ग्रह.

★उपक्रम : 'पाणी वाचवणे' या संदर्भातील आणखी घोषवाक्ये मिळवा व संग्रह करा.

पाठात दिलेली घोषवाक्ये: पाणी अडवा, पाणी जिरवा. / पाणी हेच जीवन. / थेंब थेंब पाण्याचा, अनमोल ठेवा निसर्गाचा.

आणखी घोषवाक्ये:

  • पाणी वाचवा, जीवन वाचवा.
  • पाण्याचा गैरवापर टाळा, भविष्यातील धोका ओळखा.
  • जल हेच जीवन.
  • पाणी हेच अमृत आहे, त्याचा थेंब न् थेंब जपा.