१६. मायबोली

सुप्रसिद्ध कवी व गझलकार. त्यांनी ‘गझल’ या रचनाबंधाचा निष्ठापूर्वक स्वीकार व प्रसार केला. त्यांच्यामुळेच ‘गझल’ हा प्रकार मराठीत अत्यंत लोकप्रिय झाला; म्हणूनच त्यांना ‘गझलसम्राट’ असेही म्हटले जाते.

• (अ) कवीच्या मते आपल्याला कोणते भाग्य लाभले आहे? — मराठी बोलता येण्याचे भाग्य आपल्याला लाभले आहे.
• (आ) कवीला फुलाफुलांत मराठी भाषेचे कोणते रूप दिसते? — फुलाफुलांत कवीला मराठीचे हसणारे रूप दिसते.
• (इ) मराठी भाषा कोणत्या बाबतीत एकता जपते? — मराठी भाषा धर्म, पंथ व जात या बाबतीत एकता जपते.
• (ई) जगामध्ये मराठी भाषा काय म्हणून मिरवते? — एवढ्या मोठ्या जगात मराठी भाषा ‘माय’ म्हणून मिरवते.

‘आमुच्या नसानसांत नाचते मराठी / आमुच्या रगारगांत रंगते मराठी’

उत्तर — अनुप्रास अलंकार

पहिल्या ओळीत ‘न’ (नसानसांत, नाचते) व दुसऱ्या ओळीत ‘र’ (रगारगांत, रंगते) या अक्षरांची पुनरावृत्ती झाली आहे. त्यामुळे नादमाधुर्य निर्माण झाले आहे.

• घरात, शाळेत व मित्रांशी अभिमानाने व शुद्ध मराठी बोलावे.
• मराठी पुस्तके, कथा, कविता व वर्तमानपत्रे नियमित वाचावीत.
• शुद्धलेखनाची काळजी घ्यावी.
• इंग्रजी शब्दांऐवजी शक्य तिथे मराठी शब्द वापरावेत.

• आमुच्या मनामनांत दंगते मराठी
• आमुच्या रगारगांत रंगते मराठी
• आमुच्या उराउरांत स्पंदते मराठी.
• आमुच्या नसानसांत नाचते मराठी.

नामाला किंवा सर्वनामाला विभक्ती प्रत्यय (उदा. ला, त, ने) तसेच शब्दयोगी अव्यय (उदा. वर, खाली) जोडण्यापूर्वी त्यांच्या मूळ रूपात जो बदल होतो, त्याला सामान्यरूप म्हणतात.

1. ‘मायबोली’ या कवितेचे कवी कोण? — सुरेश भट.
2. ही कविता कोणत्या काव्यसंग्रहातून घेतली आहे? — ‘रूपगंधा’.
3. सुरेश भट कोणत्या काव्यप्रकारासाठी प्रसिद्ध आहेत? — गझल.
4. मराठी नद्यांमधून काय करते? — वाहते.
5. मराठी नभामधून काय करते? — वर्षते (बरसते).
6. ‘नग’ या शब्दाचा अर्थ काय? — पर्वत.
7. मराठीला कोणता दर्जा मिळाला आहे? — अभिजात भाषेचा.
8. मराठी भाषा गौरव दिन केव्हा साजरा होतो? — २७ फेब्रुवारी.