१७. आपली संस्कृती, आपल्या परंपरा

शाळेच्या वार्षिक स्नेहसंमेलनात ‘आपली संस्कृती, आपल्या परंपरा’ हा विविधरंगी कार्यक्रम साजरा झाला. सुरुवातीला शाळेच्या परिसरातून ग्रंथदिंडी काढण्यात आली. नंतर ‘घनश्याम सुंदरा’ या सुश्राव्य भूपाळीने कार्यक्रमाची सुरुवात झाली आणि प्रेक्षकांचे मन प्रसन्न झाले.

त्यानंतर नऊवारी साड्या नेसलेल्या दोन मुलींनी जात्यावर दळताना ओवी म्हटली. पुढे घोळदार अंगरखा, गळ्यात शेला, खांद्यावर झोळी व डोक्यावर मोरपिसांची टोपी अशा वेशात वासुदेव आला. तो टाळ व चिपळ्या वाजवत गात होता.

त्यानंतर कीर्तनकाराच्या वेशात एका विद्यार्थ्याने संत तुकारामांचा अभंग सादर केला. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांवरील वीररसपूर्ण पोवाडा झाला आणि प्रेक्षकांनी उत्स्फूर्तपणे जयजयकार केला. नंतर संत एकनाथांचे ‘विंचू चावला’ हे भारूड सादर होऊन विद्यार्थ्यांनी वाहवा मिळवली. शेवटी गोंधळ हे पारंपरिक लोकनृत्य सादर होऊन संपूर्ण रंगमंच दणाणून गेला.

या कार्यक्रमातून विद्यार्थ्यांना महाराष्ट्रातील विविधरंगी संस्कृतींची व परंपरांची ओळख झाली. अशी समृद्ध लोकपरंपरा असलेल्या महाराष्ट्रात आपण जन्माला आलो, याचा प्रत्येक विद्यार्थ्याला अभिमान वाटत होता.

• (१) ‘जाते फिरते फिरते’ या ओवीने.
• ✔ (२) ‘घनश्याम सुंदरा’ या भूपाळीने.

• (१) संत नामदेव
• ✔ (२) संत तुकाराम

सापडलेली वाद्ये :

उत्तर — वासुदेव

महाराष्ट्रातील काही प्रमुख लोककला :

उदा., हे मेघा, तू सर्वांना जीवन देतोस. — येथे ‘जीवन’ या शब्दाला दोन अर्थ आहेत : (१) पाणी (२) जगण्याची शक्ती. यांपैकी कोणताही अर्थ घेतला तरी वाक्याचा अर्थ परिपूर्ण होतो.

उदा., काय वसंतराव, तुम्हांला सुपारी लागते का? — येथे ‘लागणे’ या शब्दाचे दोन अर्थ होतात : (१) हवी असणे (२) खाल्ल्याने चक्कर येणे.

‘या शंकरासि पूजिले सुमनाने या।’

म्हणजेच — शंकराची पूजा फुलांनी केली, असाही अर्थ होतो आणि निर्मळ मनाने केली, असाही अर्थ होतो.

‘विलोमपद’ म्हणजे अशी वाक्ये, जी सरळ किंवा उलट कशीही वाचली तरी सारखीच राहतात आणि अर्थही सारखाच राहतो.

1. कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला काय काढण्यात आले? — ग्रंथदिंडी.
2. भूपाळी म्हणजे काय? — पहाटे गायले जाणारे मंगलगीत.
3. ओवी कोणत्या वेळी म्हटली जात असे? — जात्यावर दळण दळताना.
4. वासुदेवाच्या डोक्यावर काय होते? — शंकूच्या आकाराची मोरपिसांची टोपी.
5. वासुदेव कोणती वाद्ये वाजवत होता? — उजव्या हाताने टाळ व डाव्या हाताने चिपळ्या.
6. पोवाडा कोणावर आधारित होता? — छत्रपती शिवाजी महाराजांवर.
7. कोणते भारूड सादर करण्यात आले? — संत एकनाथांचे ‘विंचू चावला’.
8. कार्यक्रमाच्या शेवटी कोणते लोकनृत्य सादर झाले? — गोंधळ.