४. आपण सारे एक
प्रभा बैकर — संपूर्ण स्वाध्याय, प्रश्नांची उत्तरे आणि व्याकरण. महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (बालभारती).
शेअर कराAdvertisement
लेखिका परिचय : प्रभा बैकर (१९४८) — प्रसिद्ध लेखिका. शरीररूपी राज्यातील सर्वच इंद्रिये परस्परांना पूरक व महत्त्वाची असतात. सर्वांनी एकोप्याने राहून परस्परांची काळजी घेतली तर आरोग्य उत्तम राहते, हे या नाटिकेतून सहज सोप्या शब्दांतून लेखिकेने पटवून दिले आहे.
स्वाध्याय
- (अ) माणसाच्या सौंदर्यात भर घालणारे — नयनकुमार (डोळे)
- (आ) माणसाच्या जीवनव्यवहारात मदत करणारी — कर्णिका (कान)
- (इ) वास घेण्याचे जास्तीचे काम करणारी — नासिका (नाक)
- (ई) जिव्हाताईने ज्यांना संपात सामील करून घेतले ते — दंतराज (दात)
- (उ) सर्वांनी ज्यांच्याकडे तक्रार केली ते — मेंदूराजे
- (ऊ) अजिबात काम न करण्याचा आरोप ज्यांच्यावर झाला ते — पोटोबा
(अ) जिव्हाताईची कामे :
- १. गोड बोलणे.
- २. नाना तऱ्हेच्या पदार्थांची चव चाखणे.
(आ) पदकुमार आणि हस्तराजांचा निश्चय :
- पदकुमार : मी स्वयंपाकघरापर्यंत जाणार नाही.
- हस्तकराज : मी घास उचलणार नाही.
(इ) जिव्हाताईची तक्रार :
- पोटोबा खवय्ये काहीच काम करत नाहीत. ते नुसते आयते बसून खातात.
- त्यांच्यामुळेच सर्वांची फरफट होते आणि सगळा मान-सन्मान पोटोबालाच मिळतो.
Advertisement
(अ) जिव्हाताई गप्प आहे, कारण...
तिला पोटोबा खवय्येची मोठी चीड यायला लागली होती.
(आ) पोटोबा अधूनमधून गुरगुरतो, कारण...
ती त्याची सवय आहे.
(अ) 'आपण सगळे शरीररूपी राज्याचे सेवक आहोत' या विधानाबाबत तुमचे मत.
आपले शरीर हे एका राज्यासारखे आहे. ज्याप्रमाणे राज्याचा कारभार सुरळीत चालण्यासाठी सर्व मंत्र्यांनी आणि सेवकांनी एकजुटीने काम करणे आवश्यक असते, तसेच शरीराचेही आहे. डोळे, नाक, कान, जीभ, हात, पाय आणि पोट हे सर्व शरीराचे सेवक आहेत. कोणत्याही एका अवयवाने काम करणे थांबवले तर त्याचा परिणाम संपूर्ण शरीरावर होतो. पोटोबाने अन्न ग्रहण केले नाही, तर शरीराला जीवनरस मिळत नाही आणि सर्व अवयव गळून जातात. म्हणून, सर्वांची कामे एकमेकांवर अवलंबून आहेत व आपण सगळे शरीररूपी राज्याचे सेवक आहोत हे मेंदूराजेसाहेबांचे विधान अगदी योग्य आहे.
(आ) पोटोबाबद्दलची तक्रार सांगून सर्व इंद्रियांनी ती तक्रार करण्याची कारणे.
सर्व इंद्रियांनी पोटोबाविरुद्ध अशी तक्रार केली की, पोटोबा अजिबात काम करत नाही आणि नुसता आयते बसून खातो. डोळे, नाक, कान, जीभ, हात व पाय हे सर्व रात्रंदिवस शरीरासाठी राबराब राबतात, मात्र 'कशासाठी? पोटासाठी!' असे म्हणून सर्वजण पोटोबाचाच उदोउदो करतात. मान-सन्मान सगळा पोटोबालाच मिळतो, तो आपल्यावर सक्ती करतो आणि वेळप्रसंगी गुरगुरतो. पोटोबाच्या या वागणुकीमुळे आपली फरफट होते, या रागातूनच सर्व इंद्रियांनी पोटोबाची तक्रार मेंदूराजेंकडे केली.
खेळूया शब्दांशी
- (अ) तो म्हणेल तेवढंच खायची सक्ती असते माझ्यावर
उत्तर : "तो म्हणेल तेवढंच खायची सक्ती असते माझ्यावर!" - (आ) हो हो आमची तयारी आहे
उत्तर : "हो, हो, आमची तयारी आहे."
| क्रियाविशेषण अव्यय | शब्दयोगी अव्यय | उभयान्वयी अव्यय | केवलप्रयोगी अव्यय |
|---|---|---|---|
| भरभर, सावकाश, सतत, कशासाठी | पोटोबाविरुद्ध, पोटोबामुळे, स्वयंपाकघरापर्यंत, तुमच्याबद्दल | आणि, किंवा, अथवा | बापरे, अबब |
- (अ) कान — कर्णिका
- (आ) नाक — नासिका
- (इ) हात — हस्तकराज
- (ई) पाय — पदकुमार
- (उ) जीभ — जिव्हाताई
(१) 'आधी पोटोबा मग विठोबा' ही म्हण या पाठात आली आहे. याप्रमाणे शरीर अवयवांशी संबंधित असणाऱ्या इतर म्हणी शोधा व लिहा.
उदाहरणे : 'डोळ्यात केर आणि कानात फुंकर', 'हातच्या कांकणाला आरसा कशाला?', 'दात आहेत तर चणे नाहीत', 'नाकापेक्षा मोती जड', 'पोटात एक, ओठात एक'.
(२) या पाठाचे नाट्यीकरण वर्गात सादर करा.
हा गटकार्याचा उपक्रम विद्यार्थ्यांनी वर्गात शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली करावा.