४. जी. आय. पी. रेल्वे

रेल्वेचा शोध हा खऱ्या अर्थाने क्रांती घडवणारा ठरला. रेल्वेमुळे मालवाहतूक आणि प्रवासी वाहतूक जलद व सोपी झाली. देशाच्या एका भागातून दुसऱ्या भागात कच्चा माल आणि पक्का माल पोहोचवणे सोयीचे झाले, ज्यामुळे उद्योगधंद्यांना मोठी चालना मिळाली.

या व्यतिरिक्त, देशांतर्गत बाजारपेठा एकमेकांशी जोडल्या गेल्या व व्यापाराचा विस्तार झाला. विविध प्रदेशांतील व्यापार वाढल्यामुळे रोजगाराच्या नवीन संधी निर्माण झाल्या. या सर्व गोष्टींमुळे देशाच्या आर्थिक विकासाला प्रचंड मोठी गती मिळाली, हे निश्चित.

स्वातंत्र्यपूर्वकाळात भारतीय समाजात शिक्षणाचा खूप अभाव होता. त्यामुळे लोकांमध्ये अंधश्रद्धा व अज्ञान मोठ्या प्रमाणावर होते. एखादी नवीन गोष्ट किंवा तंत्रज्ञान आले, की लोक त्याला भुताटकी किंवा वाईट शक्ती मानत असत.

प्रस्तुत पाठातही वाफेवर चालणाऱ्या आगगाडीला लोकांनी 'इंग्रजांची विलायती भुताटकी' मानले होते, तसेच 'पुलांच्या पायात जिवंत गाडण्यासाठी माणसे नेली जात आहेत' अशी अफवा पसरली होती. यावरून दिसून येते की अज्ञानामुळे लोक विज्ञानावर विश्वास ठेवण्याऐवजी अफवांवर आणि अंधश्रद्धांवर लवकर विश्वास ठेवत असत.

फायदे : रेल्वेमुळे लांबचा प्रवास कमी वेळात, सुरक्षित आणि सुखकर होतो. इतर वाहतुकीच्या साधनांच्या तुलनेत रेल्वेचा प्रवास स्वस्त असतो. एकाच वेळी हजारो प्रवासी आणि टनावारी माल वाहून नेण्याची क्षमता रेल्वेमध्ये असते. रेल्वेत स्वच्छतागृहे, झोपण्याची सोय असल्यामुळे लहान मुले व वृद्धांसाठी हा प्रवास आरामदायी ठरतो.

तोटे : रेल्वे वेळेवर धावतीलच याची खात्री नसते, कधीकधी खूप उशीर होतो. सणासुदीच्या काळात तिकीट मिळवणे खूप कठीण जाते आणि डब्यांमध्ये प्रचंड गर्दी असते. तसेच, रेल्वेचे मार्ग ठराविक असल्याने आपल्याला अगदी घरापर्यंत पोहोचता येत नाही; स्टेशनवरून पुढे जाण्यासाठी इतर वाहनांचा आधार घ्यावा लागतो.