Maharashtra · Scholarship 2025
Scholarship 2025 — Std 8 Paper II
Pre-Secondary Scholarship Examination held on 9 February 2025. Marathi Medium, English and Intelligence Test. All 75 questions with the official MSCE answer key and short explanations. Practise online, or print the clean A4 paper.
75Questions
150Marks
90Minutes
मराठीMedium
0 marks
0 of 75 attempted
MAK LABS · maklabs.in
पूर्व माध्यमिक शिष्यवृत्ती परीक्षा (इयत्ता 8 वी), फेब्रुवारी 2025
पेपर II — तृतीय भाषा व बुद्धिमत्ता चाचणी
महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे
सूचना
- या प्रश्नपत्रिकेत दोन विभाग आहेत. विभाग I मध्ये तृतीय भाषा विषयाचे 1 ते 25 प्रश्न आहेत. विभाग II मध्ये बुद्धिमत्ता चाचणी विषयाचे 26 ते 75 प्रश्न आहेत. सर्व 75 प्रश्न सोडविणे आवश्यक आहे.
- प्रत्येक प्रश्नाला 2 गुण आहेत.
- प्रश्नपत्रिका सोडविण्यासाठी 90 मिनिटांचा कालावधी आहे.
- प्रत्येक प्रश्नासाठी चार पर्याय दिले आहेत. त्यांपैकी अचूक पर्याय निवडा.
- ‘दोन अचूक पर्याय निवडा’ अशी सूचना असलेल्या प्रश्नांत दोन्ही अचूक पर्याय निवडणे आवश्यक आहे. तरच गुण मिळतात.
- उत्तरसूची प्रश्नपत्रिकेच्या शेवटी दिली आहे.
विभाग I — तृतीय भाषा : इंग्रजी
प्रश्न 1 ते 251.Choose correct alternative to fill in the blank and complete the sentence.
Sujata is not as __________ as Kavita.
Sujata is not as __________ as Kavita.
- (1) fast
- (2) faster
- (3) more fast
- (4) the fastest
स्पष्टीकरण: With ‘as ... as’ we use the simple form of the adjective: not as fast as.
2.Find out two correct alternative colours from the grid.
दोन अचूक पर्याय
| I | W | N | G | R | L | Y |
| N | H | H | E | E | A | E |
| D | P | U | I | D | V | L |
| I | S | R | P | T | E | L |
| G | R | E | Y | E | E | O |
| O | R | A | N | G | E | W |
| S | P | I | N | K | R | S |
- (1) GREEN
- (2) INDIGO
- (3) BROWN
- (4) WHITE
स्पष्टीकरण: INDIGO reads down the first column. WHITE reads along a slant from the W in the first row. GREEN and BROWN are not in the grid.
3.Read the conversation between passenger and driver. Choose one correct alternative.
Taxi driver - Good Morning. Where do you want to go?
Passenger - To the train station, please.
Taxi driver - Are you in a hurry?
Passenger - Yes, I’m a bit late.
Taxi driver - We can take the __________ .
Passenger - Okay, thanks.
Taxi driver - Good Morning. Where do you want to go?
Passenger - To the train station, please.
Taxi driver - Are you in a hurry?
Passenger - Yes, I’m a bit late.
Taxi driver - We can take the __________ .
Passenger - Okay, thanks.
- (1) road
- (2) safe road
- (3) express way
- (4) narrow lane
स्पष्टीकरण: The passenger is late. An express way is the fastest road.
4.Given below is the note of grandmother to her grandson. Complete the note with correct option.
Dear Bittu,
You know my medical treatment is going on. So please send some __________ as these are not available here. I have sent you needed list. I am taking good care of myself. May God bless you.
Your grandma
Dear Bittu,
You know my medical treatment is going on. So please send some __________ as these are not available here. I have sent you needed list. I am taking good care of myself. May God bless you.
Your grandma
- (1) clothes
- (2) food
- (3) shelter
- (4) medicines
स्पष्टीकरण: Her medical treatment is going on, so she needs medicines.
5.Find the correct alternative of sms of underlined word.
Aniket sent a message to her mother, ‘Let’s talk tomorrow.’
Aniket sent a message to her mother, ‘Let’s talk tomorrow.’
- (1) 2 mo
- (2) 2 moro
- (3) tomorrow
- (4) 2 mro
स्पष्टीकरण: In an SMS, ‘tomorrow’ is written as ‘2moro’.
6.Complete the following slogan. Choosing correct alternative.
Respect the national flag and anthem. It __________ the Nation.
Respect the national flag and anthem. It __________ the Nation.
- (1) strengthens
- (2) weakens
- (3) rich
- (4) modify
स्पष्टीकरण: Respect for the flag and anthem makes the nation strong. So ‘strengthens’.
Instructions for Question No. 07 to 09 : Read the passage carefully and choose correct alternative.
Assam Friends! I am Assam, also known as Ahom. You will find my land between the beautiful valleys of the Brahmaputra and Barak rivers. They call me the gateway to the seven sisters.
My people are very hospitable. If you come here you can enjoy the cuisine which has its own distinctive aromas and flavours. I am known for my artistic heritage, exotic dance forms and elegant temples.
The rivers ensure that my territory is lush and fertile, with wetlands, orchards, tea estates, and scenic forests and parks. Kaziranga National Park and Manas National Park are World Heritage Sites. My picturesque landscape of golden-green rice fields and landscaped tea estates is awesome to behold! And you know, Assam tea is world famous!
My people are very hospitable. If you come here you can enjoy the cuisine which has its own distinctive aromas and flavours. I am known for my artistic heritage, exotic dance forms and elegant temples.
The rivers ensure that my territory is lush and fertile, with wetlands, orchards, tea estates, and scenic forests and parks. Kaziranga National Park and Manas National Park are World Heritage Sites. My picturesque landscape of golden-green rice fields and landscaped tea estates is awesome to behold! And you know, Assam tea is world famous!
7.What is world famous in Assam?
- (1) Cuisine
- (2) Landscape
- (3) Assam tea
- (4) Orchard
स्पष्टीकरण: The passage ends with ‘Assam tea is world famous!’
8.Assam is land between the beautiful valleys of the __________ and __________ rivers.
- (1) Brahmaputra and Yamuna
- (2) Brahmaputra and Barak
- (3) Ganga and Brahmaputra
- (4) Barak and Godavari
स्पष्टीकरण: The passage says the land is between the valleys of the Brahmaputra and Barak rivers.
9.Find out alternative which is not mentioned in the passage.
My territory is lush and fertile with wet lands, orchards, tea estate and scenic forests and parks.
My territory is lush and fertile with wet lands, orchards, tea estate and scenic forests and parks.
- (1) dry lands
- (2) orchards
- (3) tea estate
- (4) scenic forests
स्पष्टीकरण: The passage mentions wetlands, not dry lands.
Instructions for Question No. 10 and 11 : Read the passage carefully and choose correct alternative.
(William Lyon Phelps, American educator and author, broadcast the following radio address on April 6, 1933).
The habit of reading is one of the greatest resources of mankind; and we enjoy reading books that belong to us much more than if they are borrowed. A borrowed book is like a guest in the house; it must be treated with punctiliousness, with a certain considerate formality. You must see that it sustains no damage; it must not suffer while under your roof. You cannot leave it carelessly, you cannot mark it, you cannot turn down the pages, you cannot use it familiarly. And then some day, although this is seldom done, you really ought to return it.
The habit of reading is one of the greatest resources of mankind; and we enjoy reading books that belong to us much more than if they are borrowed. A borrowed book is like a guest in the house; it must be treated with punctiliousness, with a certain considerate formality. You must see that it sustains no damage; it must not suffer while under your roof. You cannot leave it carelessly, you cannot mark it, you cannot turn down the pages, you cannot use it familiarly. And then some day, although this is seldom done, you really ought to return it.
10.Choose correct alternative.
A borrowed book is like a __________ in the house.
A borrowed book is like a __________ in the house.
- (1) relatives
- (2) friends
- (3) host
- (4) guest
स्पष्टीकरण: The passage says, ‘A borrowed book is like a guest in the house.’
11.Complete the web.
| Can not leave it carelessly | ? |
| Things which you can not do with borrowed books | |
| Can not turn down pages | Can not use it familiarly |
- (1) can not buy it.
- (2) can not mark it.
- (3) can not enjoy it.
- (4) can not keep on the table.
स्पष्टीकरण: The passage says, ‘you cannot mark it’.
12.Choose two correct alternative of passive voice.
Hrishikesh gave his brother a nice gift. दोन अचूक पर्याय
Hrishikesh gave his brother a nice gift. दोन अचूक पर्याय
- (1) Hrishikesh was given his brother a nice gift.
- (2) His brother was given a nice gift by Hrishikesh.
- (3) A nice gift was given his brother by Hrishikesh.
- (4) A nice gift is given his brother by Hrishikesh.
स्पष्टीकरण: The sentence has two objects (his brother, a nice gift), so either can become the subject. The tense stays simple past: ‘was given’.
13.The duration of examination is - 1 hour 40 minutes. The examination begins at 11 a.m. It end at ________
- (1) 12.40 p.m.
- (2) 12.40 a.m.
- (3) 1.40 a.m.
- (4) 1.40 p.m.
स्पष्टीकरण: 11 a.m. + 1 hour 40 minutes = 12.40 p.m. (after noon).
14.Complete the following chart by adding the proper suffix - tion.
tion → dedication, preparation, completion, ?
tion → dedication, preparation, completion, ?
- (1) enhance
- (2) perform
- (3) comfort
- (4) celebrate
स्पष्टीकरण: celebrate + tion = celebration. The other words do not take ‘-tion’.
15.Read the following pairs of homophones and find out a pair which is not homophone.
- (1) son - sun
- (2) floor - flour
- (3) eat - eight
- (4) tail - tale
स्पष्टीकरण: ‘Eat’ and ‘eight’ do not sound the same. The other pairs sound alike.
16.Choose two correct alternatives of underlined phrase.
In our city, many organisations are dealing with air pollution problem and they are happy with their results. दोन अचूक पर्याय
In our city, many organisations are dealing with air pollution problem and they are happy with their results. दोन अचूक पर्याय
- (1) handling with
- (2) persistence
- (3) no avail
- (4) working with
स्पष्टीकरण: ‘Dealing with’ a problem means handling it or working on it.
17.Guess the meaning of underlined word. Choose correct alternative.
India won cricket match against Srilanka by four runs and one ball. It was miraculous victory.
India won cricket match against Srilanka by four runs and one ball. It was miraculous victory.
- (1) at once
- (2) suddenly
- (3) magical
- (4) confused
स्पष्टीकरण: ‘Miraculous’ means like a miracle, magical.
18.Choose correct alternative to complete the crossword puzzle.
| c | a | t | ||
| e | ||||
| e | ||||
| a | m | p |
- (1) i, e
- (2) h, l
- (3) a, a
- (4) h, o
स्पष्टीकरण: With h the top word is CHAT and the down word begins with h: H, E, E, L = HEEL. With l the bottom word is LAMP. So h, l.
19.Find out wrongly used word.
Does they go to college everyday?
Does they go to college everyday?
- (1) go
- (2) to
- (3) everyday
- (4) does
स्पष्टीकरण: ‘They’ is plural, so we use ‘Do’: Do they go to college every day?
20.Find out odd sentence out. Choose correct option.
- (1) What a wonderful victory it is!
- (2) Go and bring your notebooks.
- (3) Pluck only some of the flowers.
- (4) Fetch a pail of water.
स्पष्टीकरण: Sentences (2), (3) and (4) are orders (imperative). Sentence (1) is exclamatory.
21.Find the number of common nouns in the following sentence.
The emperor asked the man to explain the lion’s strange behaviour.
The emperor asked the man to explain the lion’s strange behaviour.
- (1) Two
- (2) Three
- (3) One
- (4) Four
स्पष्टीकरण: The common nouns are emperor, man and lion. ‘Behaviour’ is an abstract noun. So there are three common nouns.
22.Fill in the blank with proper modal auxiliary showing possibility.
“It is cloudy. It __________ rain today.”
“It is cloudy. It __________ rain today.”
- (1) could
- (2) must
- (3) may
- (4) would
स्पष्टीकरण: ‘May’ shows possibility in the present or future.
23.Choose correct alternative.
- (1) The Earth revolves around the Sun.
- (2) The Earth revolved around the Sun.
- (3) The Earth will revolve around the Sun.
- (4) The Earth should revolve around the Sun.
स्पष्टीकरण: A universal truth is written in the simple present tense.
24.Choose the correct sentence of ‘past perfect tense’.
- (1) The headmaster spoke to students.
- (2) The headmaster will have spoken to students.
- (3) The headmaster will be speaking to students.
- (4) The headmaster had spoken to students.
स्पष्टीकरण: Past perfect = had + past participle: had spoken.
25.Choose correct alternative.
He said to him, “Please wait here till I return.”
He said to him, “Please wait here till I return.”
- (1) He commanded him if to wait there till he return.
- (2) He said him that wait there till he returned.
- (3) He requested him to wait there till he returned.
- (4) He ordered him to wait here till he returned.
स्पष्टीकरण: ‘Please’ shows a request. In indirect speech: He requested him to wait there till he returned.
विभाग II — बुद्धिमत्ता चाचणी
प्रश्न 26 ते 7526.खाली दोन विधाने व दोन अनुमाने दिली आहेत. त्यावरून योग्य पर्याय निवडा.
विधाने - I) फळझाडांसाठी जैविक खते वापरतात. II) जैविक खतांमुळे उत्पादन वाढते.
अनुमाने - A) जैविक खतांमुळे फळधारणा जास्त होते. B) जैविक खतांशिवाय झाडांना फळे येत नाहीत.
विधाने - I) फळझाडांसाठी जैविक खते वापरतात. II) जैविक खतांमुळे उत्पादन वाढते.
अनुमाने - A) जैविक खतांमुळे फळधारणा जास्त होते. B) जैविक खतांशिवाय झाडांना फळे येत नाहीत.
- (1) ‘B’ अनुमान अचूक
- (2) ‘A’ व ‘B’ दोन्ही अनुमाने अचूक
- (3) ‘A’ व ‘B’ दोन्ही अनुमाने चूक
- (4) ‘A’ अनुमान अचूक
स्पष्टीकरण: विधान II नुसार जैविक खतांमुळे उत्पादन वाढते, म्हणून A योग्य. खतांशिवाय फळे येतच नाहीत असे कुठेही म्हटलेले नाही, म्हणून B चूक.
27.दिलेली प्रश्नाकृती पूर्ण करण्यासाठीचा योग्य पर्याय निवडा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: गहाळ तुकड्याने त्याच्या कडांपर्यंत आलेल्या रेषा पुढे न्याव्यात: खालच्या डाव्या कोपऱ्यातील वलयाचे दोन कंस, तिरकी रेषा व वरचा ठिपका. तुकडा (4) त्या पुढे नेतो.
28.पुढील मालिकेतील चुकीचे पद ओळखा.
420, 462, 506, 554, 600, 650, 702
420, 462, 506, 554, 600, 650, 702
- (1) 600
- (2) 554
- (3) 420
- (4) 702
स्पष्टीकरण: प्रत्येक पद n × (n + 1) आहे : 20 × 21, 21 × 22, 22 × 23, 23 × 24 = 552, 24 × 25, ... म्हणून 554 चुकीचे; 552 हवे.
प्र.क्र. 29 ते 33 साठी सूचना : पहिल्या दोन पदांचा सहसंबंध लक्षात घेऊन प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारा पर्याय निवडा.
29.पंडुरोग : लोह : : गलगंड : ?
- (1) निकोटिन
- (2) फॉस्फरस
- (3) कॅल्शिअम
- (4) आयोडिन
स्पष्टीकरण: लोहाच्या कमतरतेमुळे पंडुरोग होतो. आयोडिनच्या कमतरतेमुळे गलगंड होतो.
30.गीतपुष्पांचा फुलोरा : माधव विचारे : : उसाच्या कविता : ?
- (1) डॉ. कैलास दौंड
- (2) ऐश्वर्य पाटेकर
- (3) हनुमंत चांदगुडे
- (4) हर्ष परचुरे
स्पष्टीकरण: कविता व कवी : ‘गीतपुष्पांचा फुलोरा’ माधव विचारे यांची व ‘उसाच्या कविता’ डॉ. कैलास दौंड यांची.
31.प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारी आकृती शोधा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: पहिल्या आकृतीतून दुसरी होताना दोन आकार जागा बदलतात, पण उलटत नाहीत; लहान खूण बाहेरच्या बाजूलाच राहते (त्रिकोण ढगाच्या वरून खाली जातो). तसेच येथे लाट वर व तिच्यावर पट्टी, आणि दिवा खाली सरळ, आत चौकोनी ठिपका. ती आकृती (3).
32.AE : 92 : : FJ : ?
- (1) 72
- (2) 32
- (3) 70
- (4) 82
स्पष्टीकरण: उलट क्रमांक घ्या : A = 26, E = 22. 26 + 3 × 22 = 92. FJ साठी F = 21, J = 17, म्हणून 21 + 3 × 17 = 72. अंतिम उत्तरसूचीत (4) 82 हे उत्तरही ग्राह्य धरले आहे.
33.2543 : 40 : : 3654 : ? (दोन अचूक पर्याय निवडा.) दोन अचूक पर्याय
- (1) 45
- (2) 360
- (3) 120
- (4) 90
स्पष्टीकरण: दोन नियम लागू होतात. पहिल्या तीन अंकांचा गुणाकार : 2 × 5 × 4 = 40, म्हणून 3 × 6 × 5 = 90. सर्व अंकांचा गुणाकार भागिले 3 : 120 ÷ 3 = 40, म्हणून 360 ÷ 3 = 120. दोन्ही उत्तरे अचूक.
34.खाली दिलेल्या तिन्ही आकृत्यांमध्ये एकाच घनठोकळ्याच्या विविध बाजू दाखविल्या आहेत. त्यावर A ते F पर्यंतची अक्षरे आहेत. ठोकळ्यावरील अक्षरांच्या मांडणीचे निरीक्षण करून E या अक्षराच्या पृष्ठाच्या विरुद्ध पृष्ठावर कोणते अक्षर येईल ते ओळखा. 
- (1) C
- (2) F
- (3) D
- (4) A
स्पष्टीकरण: पहिल्या व तिसऱ्या स्थितीत E च्या शेजारी B, C, D व A दिसतात. उरलेले F हे E च्या समोर येते.
35.खालील संख्यांच्या मांडणीतील सूत्र लक्षात घेऊन प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारी संख्या निवडा. 
- (1) 97
- (2) 106
- (3) 21
- (4) 92
स्पष्टीकरण: मधली संख्या = डावी × उजवी + (वरची)². 9 × 1 + 4 = 13, 5 × 3 + 16 = 31. म्हणून 6 × 8 + 49 = 97. अंतिम उत्तरसूचीत (3) 21 हे उत्तरही ग्राह्य धरले आहे.
प्र.क्र. 36 ते 38 साठी सूचना : दिलेल्या लयबद्ध मांडणीतील पदांचा क्रम लक्षात घेऊन प्रश्नचिन्हांच्या जागी येणारे पद पर्यायांतून निवडा.
36.x a y b z c b y a x z a y b x ? ? ?
- (1) x b y
- (2) y a b
- (3) y b a
- (4) b y x
स्पष्टीकरण: महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेच्या अंतिम उत्तरसूचीनुसार प्रश्नचिन्हांच्या जागी y a b ही अक्षरे येतात.
37.प्रश्नचिन्हांच्या जागी येणारी चिन्हे शोधा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: सहा-सहा चिन्हांचे गट करा. प्रत्येक गटात तीच सहा चिन्हे (वर्तुळ, त्रिकोण, उलटा त्रिकोण, चौरस, चांदणी, अर्धवर्तुळ) वेगवेगळ्या ठिकाणापासून क्रमाने येतात. त्यानुसार गाळलेली चिन्हे : चौरस, त्रिकोण, चौरस.
38.8 8 9 6 6 ? 9 9 ? 3 3 6 8 8 9 6 6 3 9 9 8 3 3 ? 8
- (1) 9, 8, 8
- (2) 3, 6, 8
- (3) 8, 6, 3
- (4) 3, 8, 6
स्पष्टीकरण: 8 8 9 6 6 3 9 9 8 3 3 6 हा गट पुन्हा पुन्हा येतो. म्हणून रिकाम्या जागी 3, 8 व 6.
प्र.क्र. 39 व 40 साठी सूचना : एका सांकेतिक भाषेत ‘वानर’ हा शब्द 5784 असा; ‘सागर’ हा शब्द 2467 असा; तर ‘गायन’ हा शब्द 9645 असा लिहितात. यातील अंकांचा क्रम हा अक्षरांच्या क्रमाबरोबर असेलच असे नाही. या माहितीवरून खालील प्रश्न सोडवा.
39.‘कमतरता’ या अर्थाचा शब्द कोणत्या पर्यायातील सांकेतिक अंकांनी तयार होतो?
- (1) 84584
- (2) 548
- (3) 24764
- (4) 567
स्पष्टीकरण: तिन्ही शब्दांत ‘आ’ व तिन्ही संकेतांत 4, म्हणून आ = 4. वानर-सागर मध्ये ‘र’ सामाईक व 7 सामाईक, म्हणून र = 7. वानर-गायन मध्ये ‘न’ व 5, म्हणून न = 5, व = 8. ग = 6, स = 2, य = 9. ‘कमतरता’ = वानवा = व आ न व आ = 84584.
40.पुढीलपैकी कोणत्या सांकेतिक अंकांपासून अर्थपूर्ण शब्द तयार होतो? (दोन अचूक पर्याय निवडा.) दोन अचूक पर्याय
- (1) 679
- (2) 842
- (3) 26
- (4) 648745
स्पष्टीकरण: 842 = व, आ, स : वास. 648745 = ग, आ, व, र, आ, न : गावरान. 679 व 26 पासून अर्थपूर्ण शब्द होत नाही.
41.एका सांकेतिक भाषेत 34 = 19, 16 = 13 तर 92 = 29 असे लिहितात, तर याच सांकेतिक भाषेत 76 = ?
- (1) 55
- (2) 69
- (3) 57
- (4) 53
स्पष्टीकरण: अंकांची बेरीज व गुणाकार मिळवा. 34 : 7 + 12 = 19. 16 : 7 + 6 = 13. 92 : 11 + 18 = 29. 76 : 13 + 42 = 55.
प्र.क्र. 42 ते 45 साठी सूचना : खालील मालिकेतील प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारे पद पर्यायांतून निवडा.
42.99, 98, 97, 95, 92, 88, 81, 75, 64, ?
- (1) 54
- (2) 56
- (3) 52
- (4) 60
स्पष्टीकरण: एकाआड पदे घ्या. 99, 97, 92, 81, 64 मध्ये 2, 5, 11, 17 ने घट. 98, 95, 88, 75 मध्ये 3, 7, 13 ने घट, म्हणून पुढे 19 ने. या क्रमाने येणाऱ्या मूळ संख्या आहेत. 75 − 19 = 56.
43.प्रश्न आकृत्या : पुढील आकृती शोधा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: वलयावरील रेषांचा भाग व दोन काळ्या खुणा प्रत्येक वेळी पाव फेरा घड्याळाच्या दिशेने फिरतात; म्हणून पुढे रेषा डावीकडे. आतील कंसही पाव फेरा सरकतो (डावीकडे, वर, उजवीकडे), म्हणून पुढे खाली. दोन्ही फक्त आकृती (4) मध्ये.
44.YSV, SMP, MGJ, ?
- (1) GAD
- (2) HAD
- (3) GMJ
- (4) FAD
स्पष्टीकरण: प्रत्येक अक्षर 6 स्थाने मागे जाते : Y → S → M → G, S → M → G → A, V → P → J → D. म्हणून GAD.
45.A, C, F, J, O, ?
- (1) V
- (2) T
- (3) U
- (4) Y
स्पष्टीकरण: अंतर एकेकाने वाढते : +2, +3, +4, +5, +6. O (15) + 6 = U (21).
46.सोबतच्या आकृतीला एकूण किती पृष्ठभाग आहेत? 
- (1) 23
- (2) 24
- (3) 22
- (4) 25
स्पष्टीकरण: मागील, तळाचे व आतील लपलेले पृष्ठभाग धरून सर्व सपाट पृष्ठभाग मोजा. एकूण 24 पृष्ठभाग आहेत.
47.खालीलपैकी कोणत्या वेळी घड्याळात तास काटा व मिनिट काटा यांच्यात 155° मापाचा कोन होईल? (दोन अचूक पर्याय निवडा.) दोन अचूक पर्याय
- (1) 4:50 वा.
- (2) 7:10 वा.
- (3) 8:10 वा.
- (4) 5:50 वा.
स्पष्टीकरण: कोन = |30 × तास − 5.5 × मिनिटे|. 4:50 → |120 − 275| = 155°. 7:10 → |210 − 55| = 155°. 8:10 ला 175° व 5:50 ला 125°.
48.दिलेल्या प्रश्नाकृतीत लपलेला भाग पर्यायांतून निवडा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: भाग (3) प्रश्नाकृतीत शोधता येतो. तो त्रिकोणाच्या एका बाजूवरून, त्याच्या उभ्या बाजूने खाली व पुढे वर्तुळ आणि अर्धवर्तुळाच्या कंसावरून जातो. इतर भागांतील वळणे आकृतीत नाहीत.
49.खालील चिन्ह मालिकेचे निरीक्षण करून प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारे पद पर्यायांतून निवडा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: गट सरळ, उलट, सरळ, उलट येतात : दुसरा गट म्हणजे पहिला उलट्या क्रमाने, इत्यादी. त्यानुसार ▶, ■ व दोन वेळा छायांकित त्रिकोण. तो पर्याय (4).
प्र.क्र. 50 व 51 साठी सूचना : प्रश्नाकृतीतील कागदाला घडी घालून छायांकित केलेल्या ठिकाणी कापला व त्यानंतर उघडला, तर त्याचा आकार पर्यायांतील कोणत्या आकृतीसारखा दिसेल?
50.प्रश्न आकृती : 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: प्रत्येक कापलेला भाग चारही भागांत येतो. मध्यभागी पाव वर्तुळाचे पूर्ण वर्तुळ होते. बाजूच्या घडीवरील खाच डाव्या व उजव्या कडेच्या मध्यभागी येते. आयत व त्रिकोण प्रत्येक बाजूला दोनदा येतात. आकृती (2) तशीच आहे.
51.प्रश्न आकृती : 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: मध्यभागी कापल्याने चार टोकांची चांदणी होते, ठिपका चारही भागांत येतो आणि उभ्या घडीवरील आयत फक्त वर व खाली येतो. आकृती (4) अशी आहे.
52.मुलींच्या एका रांगेत मुग्धा डावीकडून 12 वी व श्रेया उजवीकडून 18 व्या स्थानी उभी आहे. त्या दोघींच्या दरम्यान 5 मुली उभ्या असल्यास, त्या रांगेत मध्यभागी असणाऱ्या मुलीचा क्रमांक कितवा? (दोन अचूक पर्याय निवडा.) दोन अचूक पर्याय
- (1) 18
- (2) 15
- (3) 12
- (4) 14
स्पष्टीकरण: प्रकार 1 : श्रेया मुग्धाच्या उजवीकडे. श्रेया डावीकडून 12 + 6 = 18 वी, रांगेत 18 + 17 = 35 मुली, मधली 18 वी. प्रकार 2 : श्रेया डावीकडे. ती डावीकडून 12 − 6 = 6 वी, रांगेत 6 + 17 = 23 मुली, मधली 12 वी.
53.पुढील प्रश्नाकृतीचे जलप्रतिबिंब असणारी आकृती पर्यायांतून निवडा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: जलप्रतिबिंबात वर-खाली बदलते, डावी-उजवी बाजू तशीच राहते. म्हणून तोंड खाली जाते व मासा उजवीकडेच पाहतो. उभ्या रेषा खालच्या पंखावर येतात आणि शेपटीचा काळा भाग खाली जातो. हे सर्व आकृती (3) मध्ये आहे.
प्र.क्र. 54 ते 58 साठी सूचना : गटात न बसणारे पद ओळखा.
54.गटात न बसणारे पद ओळखा.
- (1) सणंग - फाटके वस्त्र
- (2) यच्चयावत - सर्व
- (3) खुमारी - लज्जत
- (4) धादांत - पूर्णपणे
स्पष्टीकरण: ‘सणंग’ म्हणजे नवे, पूर्ण वस्त्र; फाटके वस्त्र नव्हे. बाकीच्या जोड्यांचे अर्थ बरोबर आहेत.
55.गटात न बसणारे पद ओळखा.
- (1) पोलाद
- (2) चांदी
- (3) कांस्य
- (4) पितळ
स्पष्टीकरण: पोलाद, कांस्य व पितळ ही संमिश्रे आहेत. चांदी हा मूलधातू आहे.
56.गटात न बसणारे पद ओळखा.
- (1) 24
- (2) 340
- (3) 1328
- (4) 4
स्पष्टीकरण: 24 = 3³ − 3, 340 = 7³ − 3, 1328 = 11³ − 3. 4 या नियमात बसत नाही. अंतिम उत्तरसूचीत (2) 340 हे उत्तरही ग्राह्य धरले आहे.
57.गटात न बसणारे पद ओळखा.
- (1) NM
- (2) XB
- (3) OK
- (4) SG
स्पष्टीकरण: अक्षरांचे क्रमांक मिळवा : X + B = 24 + 2 = 26, O + K = 15 + 11 = 26, S + G = 19 + 7 = 26, पण N + M = 14 + 13 = 27.
58.गटात न बसणारी आकृती ओळखा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: आठही चिन्हे घड्याळाच्या दिशेने वाचा. (1), (2) व (4) मध्ये क्रम सारखाच आहे; फक्त सुरुवात वेगळी. (3) मध्ये क्रम उलट्या दिशेने आहे.
प्र.क्र. 59 ते 61 साठी सूचना : पुढील मनोऱ्याचे निरीक्षण करून प्रश्नातील पदांमध्ये असणाऱ्या अंक आणि अक्षरांचा क्रम लक्षात घेऊन प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारे पद ओळखा.
59.R – 17 – 13 – 31 – H : 19 – 23 – E – 53 – D : : 11 – P – M – 3 – L : ?
- (1) 53 – E – J – I – 37
- (2) 61 – 59 – 41 – K – L
- (3) 61 – 59 – F – 23 – 19
- (4) 19 – 23 – E – 53 – 61
स्पष्टीकरण: दुसरा गट म्हणजे मनोऱ्याच्या मधल्या रेषेभोवती पहिल्या गटाचे आरशातील प्रतिबिंब (R ↔ 19, 17 ↔ 23, 13 ↔ E, 31 ↔ 53, H ↔ D). 11, P, M, 3, L चे प्रतिबिंब : 61, 59, 41, K, L.
60.5 – N – M – I : 43 – C – 41 – 47 : : R – M – L – J : ?
- (1) 19 – 23 – L – J
- (2) F – 47 – G – 37
- (3) J – 23 – 41 – 19
- (4) 19 – 41 – L – J
स्पष्टीकरण: पुन्हा मधल्या रेषेभोवती प्रतिबिंब : 5 ↔ 43, N ↔ C, M ↔ 41, I ↔ 47. म्हणून R → 19, M → 41, L → L, J → J (L व J मधल्या रेषेवर आहेत).
61.3 – M – Q : K – 41 – F : : 5 – N – P : ? (दोन अचूक पर्याय निवडा.) दोन अचूक पर्याय
- (1) 43 – C – 59
- (2) J – 37 – I
- (3) 41 – 47 – C
- (4) J – 37 – G
स्पष्टीकरण: दोन प्रकारे उत्तर येते. प्रतिबिंब घेतल्यास : 5 → 43, N → C, P → 59. त्याच ओळीत उजवीकडे सरकल्यास : 3 → K व M → 41 दोन स्थाने, Q → F तीन स्थाने; म्हणून 5 → J, N → 37, P → G.
प्र.क्र. 62 व 63 साठी सूचना : प्रश्नाकृतीची आरशातील प्रतिमा असणारी आकृती पर्यायांतून निवडा.
62.प्रश्न आकृती : 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: आरसा उजवीकडे असल्याने डावी-उजवी बाजू बदलते : क्रम 7, 9, 2 होतो, प्रत्येक अंक बाजूने उलटा होतो व चौकटीची खाच डावीकडे जाते. आकृती (1) अशी आहे.
63.प्रश्न आकृती : 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: डावीकडचे सर्व उजवीकडे जाते. प्रश्नाकृतीत टोपीचा काळा भाग, रेषा असलेला कान व काळा पाय डावीकडे आहेत; प्रतिमेत ते उजवीकडे हवेत. हे सर्व फक्त आकृती (4) मध्ये आहे.
प्र.क्र. 64 व 65 साठी सूचना : प्रश्नात दिलेले घटक कोणत्या वेन आकृतीशी अचूक जुळतील तो पर्याय निवडा.
64.गोवा, त्रिपुरा, भारत
- (1) D
- (2) B
- (3) E
- (4) A
स्पष्टीकरण: गोवा व त्रिपुरा ही दोन वेगळी राज्ये असून दोन्ही भारतात आहेत. म्हणून मोठ्या वर्तुळात दोन वेगळी लहान वर्तुळे : B.
65.परपोषी, कवक, शैवाल
- (1) D
- (2) E
- (3) B
- (4) C
स्पष्टीकरण: कवक स्वतःचे अन्न तयार करू शकत नाहीत, म्हणून ते परपोषी वर्तुळात येतात. शैवाल स्वतःचे अन्न तयार करतात, म्हणून ते बाहेर. एक वर्तुळ आत व एक बाहेर : C.
66.अभिषेक घरातून बाहेर निघताना मावळत्या सूर्याची किरणे त्याच्या तोंडावर समोरून पडत होती. तो घरातून सरळ चालत जाऊन 24 मीटर अंतरावर थांबला. तेथून तो त्याच्या उजवीकडे काटकोनात वळून सरळ 21 मीटर अंतर चालत गेला. त्यानंतर त्याच्या डावीकडे एका काटकोनात वळून 20 मीटर गेला. पुन्हा एकदा डावीकडे काटकोनात वळून 21 मीटर अंतरावर थांबल्यास मूळ ठिकाणापासून तो किती अंतरावर असेल?
- (1) 44 मीटर
- (2) 74 मीटर
- (3) 53 मीटर
- (4) 45 मीटर
स्पष्टीकरण: तो पश्चिमेकडे पाहतो : 24 मी पश्चिम, 21 मी उत्तर, 20 मी पश्चिम, 21 मी दक्षिण. उत्तर व दक्षिण अंतरे रद्द होतात. अंतर = 24 + 20 = 44 मी.
67.‘तिसऱ्या दिवशी अण्णांच्या भेटीस गेलो असता मोडक्या टेबलावर तुटक्या खुर्चीत बसून एका दांडीला धागा बांधलेला तुटका चष्मा डोळ्याला लावून अण्णा लिहीत होते’ - या वाक्यात दोन अक्षरी शब्दांपेक्षा तीन अक्षरी शब्दांची संख्या कितीने कमी अथवा जास्त आहे?
- (1) 8 ने कमी
- (2) 8 ने जास्त
- (3) 7 ने जास्त
- (4) 6 ने कमी
स्पष्टीकरण: दोन अक्षरी : गेलो, एका, धागा, चष्मा, अण्णा, होते = 6. तीन अक्षरी : तिसऱ्या, दिवशी, अण्णांच्या, भेटीस, असता, मोडक्या, तुटक्या, खुर्चीत, बसून, दांडीला, तुटका, डोळ्याला, लावून, लिहीत = 14. 14 − 6 = 8 ने जास्त.
68.‘स्वातंत्र्याच्या अमृतमहोत्सवी कार्यक्रमानिमित्त वृषालीच्या नेतृत्त्वाखालील विद्यार्थी पथकाने वृक्षसंवर्धन व पर्यावरण रक्षणाचा निर्धार केला’. या वाक्यात किती जोडाक्षरे आली आहेत?
- (1) 20
- (2) 15
- (3) 18
- (4) 16
स्पष्टीकरण: जोडाक्षरे : स्वातंत्र्याच्या (स्वा, त्र्या, च्या) 3, अमृतमहोत्सवी (त्स) 1, कार्यक्रमानिमित्त (र्य, क्र, त्त) 3, वृषालीच्या (च्या) 1, नेतृत्त्वाखालील (त्त्वा) 1, विद्यार्थी (द्या, र्थी) 2, वृक्षसंवर्धन (क्ष, र्ध) 2, पर्यावरण (र्या) 1, रक्षणाचा (क्ष) 1, निर्धार (र्धा) 1. एकूण 16.
69.प्रश्नाकृतीशी तंतोतंत जुळणारी आकृती पर्यायांतून निवडा. 
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
स्पष्टीकरण: वरच्या आकाराची काळी टोके व खालच्या तुकड्याचे भाग एकेक करून पडताळा. फक्त आकृती (2) सर्व बाबतींत जुळते.
70.एका वर्षी 27 डिसेंबरला सोमवार होता, तर त्याच वर्षीच्या एप्रिल महिन्यात कोणते वार 5 वेळा येतील? (दोन अचूक पर्याय निवडा.) दोन अचूक पर्याय
- (1) बुधवार
- (2) शुक्रवार
- (3) गुरुवार
- (4) मंगळवार
स्पष्टीकरण: 1 एप्रिल ते 27 डिसेंबर 270 दिवस. 270 = 38 आठवडे + 4 दिवस, म्हणून 1 एप्रिल हा सोमवारच्या 4 दिवस आधीचा वार : गुरुवार. एप्रिलमध्ये 30 दिवस, म्हणून पहिले दोन वार गुरुवार व शुक्रवार 5 वेळा येतात.
71.‘ण, ल, र, त, ज’ - या अक्षरांपासून तयार होणाऱ्या अर्थपूर्ण शब्दातील मध्यभागी येणाऱ्या अक्षराच्या डावीकडील लगतचे पहिले अक्षर कोणते?
- (1) ल
- (2) र
- (3) त
- (4) ज
स्पष्टीकरण: शब्द ‘जलतरण’. मधले अक्षर ‘त’; त्याच्या डावीकडचे अक्षर ‘ल’.
प्र.क्र. 72 व 73 साठी सूचना : संख्यांच्या मांडणीतील सूत्र ओळखून प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारा पर्याय निवडा.
72.प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारी संख्या शोधा. 
- (1) 208
- (2) 476
- (3) 125
- (4) 152
स्पष्टीकरण: वरची संख्या = (उजवी)³ − (डावी)². 5³ − 3² = 116, 7³ − 9² = 262. म्हणून 6³ − 8² = 216 − 64 = 152.
73.प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारी संख्या शोधा. 
- (1) 32
- (2) 50
- (3) 22
- (4) 6
स्पष्टीकरण: मधली संख्या = कोपऱ्यांतील संख्यांचा गुणाकार + बेरीज. 8 × 7 × 5 + 20 = 300, 2 × 6 × 3 + 11 = 47. म्हणून 1 × 9 × 4 + 14 = 50.
74.ABCDE FGHIJ KLMNO PQRST UVWXY
वरील अक्षरमाला उलट क्रमाने लिहिल्यास तयार होणाऱ्या नवीन अक्षरमालेत शेवटून 17 व्या स्थानी असणाऱ्या अक्षराच्या लगत उजवीकडे खालीलपैकी कोणते अक्षर येईल?
वरील अक्षरमाला उलट क्रमाने लिहिल्यास तयार होणाऱ्या नवीन अक्षरमालेत शेवटून 17 व्या स्थानी असणाऱ्या अक्षराच्या लगत उजवीकडे खालीलपैकी कोणते अक्षर येईल?
- (1) P
- (2) R
- (3) J
- (4) H
स्पष्टीकरण: उलट मालिकेत (Y X W ... A) शेवटून 17 वे अक्षर म्हणजे मूळ मालिकेतील 17 वे अक्षर Q. उलट मालिकेत त्याच्या उजवीकडे P येते.
75.वरील अक्षरमालेतील पहिल्या, तिसऱ्या व पाचव्या गटातील अक्षरे सलग क्रमाने लिहिल्यास तयार होणाऱ्या नवीन अक्षरमालेत ‘FRIEND’ या शब्दाच्या विरुद्धार्थी शब्दातील अक्षरांच्या अनुक्रमांकांचा पर्याय निवडा.
- (1) 13, 10, 8, 1, 9
- (2) 8, 5, 4, 1, 7
- (3) 5, 9, 5, 8, 15
- (4) 7, 5, 8, 10, 9
स्पष्टीकरण: नवी मालिका : A B C D E K L M N O U V W X Y (1 ते 15). FRIEND चा विरुद्धार्थी ENEMY : E = 5, N = 9, E = 5, M = 8, Y = 15.
उत्तरसूची
महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे यांच्या अंतिम उत्तरसूचीनुसार. प्रश्न क्रमांक, नंतर अचूक पर्याय.
1 · 1
2 · 2 & 4
3 · 3
4 · 4
5 · 2
6 · 1
7 · 3
8 · 2
9 · 1
10 · 4
11 · 2
12 · 2 & 3
13 · 1
14 · 4
15 · 3
16 · 1 & 4
17 · 3
18 · 2
19 · 4
20 · 1
21 · 2
22 · 3
23 · 1
24 · 4
25 · 3
26 · 4
27 · 4
28 · 2
29 · 4
30 · 1
31 · 3
32 · 1 किंवा 4
33 · 3 & 4
34 · 2
35 · 1 किंवा 3
36 · 2
37 · 1
38 · 4
39 · 1
40 · 2 & 4
41 · 1
42 · 2
43 · 4
44 · 1
45 · 3
46 · 2
47 · 1 & 2
48 · 3
49 · 4
50 · 2
51 · 4
52 · 1 & 3
53 · 3
54 · 1
55 · 2
56 · 2 किंवा 4
57 · 1
58 · 3
59 · 2
60 · 4
61 · 1 & 4
62 · 1
63 · 4
64 · 2
65 · 4
66 · 1
67 · 2
68 · 4
69 · 2
70 · 2 & 3
71 · 1
72 · 4
73 · 2
74 · 1
75 · 3
Advertisement