इयत्ता १० वी · मराठी · भाग ३

११. जंगल डायरी

लेखक — अतुल धामनकर | पाठाचा संपूर्ण स्वाध्याय व स्वमत. महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (बालभारती).

Advertisement

स्वाध्याय (कृती)

१लेखकाने बिबळ्याची ताजी पावलं पाहिल्यानंतरच्या कृतींचा घटनाक्रम लिहा.
(१) जंगलाच्या कोपऱ्यात हालचाल जाणवली.
(२) लेखकाने सगळ्यांना हातानेच थांबायची खूण केली.
(३) दुर्बीण डोळ्यांना लावल्यावर ती हालचाल स्पष्ट झाली.
(४) तिथं तेंदूच्या झाडाखाली बांबूमध्ये बिबळ्या बसला होता.
(५) बिबळ्याची शेपूट हलल्यामुळे तो लेखकाला दिसला.
(६) बिबळ्याची पाठ लेखकाकडे होती, त्यामुळे त्याने अद्याप त्यांना पाहिले नव्हते.
(७) वनरक्षकाचा पाय काटकीवर पडला.
२कारणे लिहा.

(अ) वाघिणीने मंदपणे गुरगुरून नापसंती व्यक्त केली, कारण...

एका पिल्लाने वाघिणीच्या पाठीवर उडी घेतली. तिथून घसरून ते धपकन पाण्यात पडले. त्यामुळे वाघिणीच्या तोंडावर पाणी उडाले.

(आ) वाघीण पिल्लांच्या सुरक्षेबद्दल दक्ष होती, कारण...

त्या परिसरात दुसरे नर वाघ, बिबळा, रानकुत्री असे पिल्लांचे संभाव्य शत्रू होते. वाघांच्या लहान पिल्लांना इतर भक्षकांपासून खूपच धोका असतो.

३विशेष्य आणि विशेषण यांच्या जोड्या लावा.
विशेषणविशेष्य
वाळक्याकाटक्या
दाटजंगल
खेळकरपिल्लं
तिखटकान
अनामिकदडपण

Advertisement

४स्वमत.

(अ) 'लेखकाला वाघिणीतील आईची झलक जाणवली', हे विधान पाठाच्या आधारे स्पष्ट करा.

वाघीण रात्री पिल्लांना जांभळीच्या दाट झुडपात लपवून शिकारीला गेली होती. पिल्लांना शत्रूंपासून धोका होता, म्हणून तिने ही खबरदारी घेतली. रात्रभर फिरून ती थकली होती. तरीही ती पिल्लांजवळ परत आली. 'ऑऽ वऽ' असा आवाज करून तिने पिल्लांना बोलावले.

पिल्लांनी तिच्याभोवती दंगामस्ती केली, तरी तिने ती सहन केली. मध्येच ती पिल्लांना मायेने चाटत होती. शिकार जड असल्याने ती पिल्लांनाच शिकारीकडे घेऊन गेली. जंगलात शिरण्याआधी पिल्लं मागे येत आहेत की नाही, हे तिने वळून पाहिले. या प्रसंगातून लेखकाला वाघिणीतील प्रेमळ आणि काळजी घेणाऱ्या आईची झलक जाणवली.

(आ) वाघीण आणि तिच्या पिल्लांची भेट हा प्रसंग शब्दबद्ध करा.

नाल्याच्या पलीकडून 'ऑऽ वऽ' असा बारीक आवाज आला. हा वाघिणीने पिल्लांना बोलावण्यासाठी दिलेला आवाज होता. आईची हाक ऐकताच जांभळीच्या झुडपात दडलेले एक पिल्लू थेट पाण्यात उडी घेऊन आले. त्याच्या पाठोपाठ उरलेली तीनही पिल्लं धपाधप पाण्यात उतरली.

थोड्याच वेळात वाघीण बांबूंमधून आली आणि पाण्यात बसली. आईला पाहताच पिल्लांच्या उत्साहाला उधाण आले. एका पिल्लाने तर तिच्या पाठीवरच उडी घेतली. पिल्लांनी एकमेकांचा पाठलाग केला, मारामारी केली, पाण्यात उड्या घेतल्या. वाघीणही मध्येच पिल्लांना मायेने चाटत होती. आई आणि पिल्लांची ही भेट अतिशय आनंददायी होती.

(इ) डायरी लिहिणे हा छंद प्रत्येकाने जोपासावा, याविषयी तुमचे मत लिहा.

डायरी लिहिणे हा एक चांगला छंद आहे. डायरीत आपण रोजचे अनुभव, घटना आणि विचार लिहून ठेवतो. त्यामुळे महत्त्वाच्या आठवणी कायम जपल्या जातात. काही वर्षांनी डायरी वाचताना त्या आठवणी पुन्हा ताज्या होतात.

डायरी लिहिल्याने आपले निरीक्षण वाढते. आपले लेखन सुधारते. मनातील भावना मोकळेपणाने व्यक्त करता येतात. आपल्या चुका आणि प्रगती आपल्याला समजते. म्हणून डायरी लिहिणे हा छंद प्रत्येकाने जोपासावा, असे मला वाटते.

५उपक्रम.