१३. अनुभव – १
महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (बालभारती) इयत्ता ५ वी मराठी पाठ १३ — संपूर्ण स्वाध्याय, व्याकरणावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे व शब्दार्थ.
शेअर कराAdvertisement
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| धाड्धाड् आपटणे | जोरजोरात आदळणे |
| पाऊस धो धो कोसळणे | खूप जोराचा पाऊस पडणे |
| गुणगुणणे | हळू आवाजात गाणे |
| पानांआड | पानांमागे |
| बिलगणे | प्रेमाने मिठी मारणे |
स्वाध्याय
(अ) मारियाच्या घराला कुलूप का होते?
मारियाचे आईबाबा लग्नाला गेले होते, म्हणून तिच्या घराला कुलूप होते.
(आ) मारियाने दारे, खिडक्या का बंद केल्या?
अचानक जोराचा वारा सुटला आणि धो-धो पाऊस कोसळू लागला, म्हणून मारियाने दारे, खिडक्या बंद केल्या.
(इ) पानांआड लपलेले पक्षी केव्हा बाहेर आले ?
पाऊस थांबल्यावर पानांआड लपलेले पक्षी बाहेर आले.
(ई) मारिया आईला का बिलगली ?
पावसामुळे कंटाळलेली मारिया आईची वाट पाहत होती, त्यामुळे आई घरी आल्यावर ती आनंदाने तिला बिलगली.
| 'अ' गट | 'ब' गट |
|---|---|
| (१) ढगांचा | (इ) गडगडाट |
| (२) विजांचा | (ई) कडकडाट |
| (३) पाण्याचा | (अ) खळखळाट |
| (४) पंखांचा | (आ) फडफडाट |
(अ) शब्दांची पुनरावृत्ती झालेले शब्द. उदा., धाड्धाड्.
पाठात आलेले पुनरावृत्ती झालेले शब्द : सूं सूं, धो धो, पटापट, हळूहळू, रिमझिम रिमझिम, टपटप, पळत पळत.
(आ) नादमय शब्द. उदा., कडकडाट, गडगडाट. यांसारखे तुम्हांला माहीत असलेले शब्द सांगा.
आणखी काही नादमय शब्द : खळखळाट, फडफडाट, सळसळाट, धडधडाट, खडखडाट.
Advertisement
(अ) घड्याळ (आ) खिडक्या (इ) हळूहळू (ई) गुणगुणू (उ) रिमझिम (ऊ) खळखळाट.
विद्यार्थ्यांनी हे शब्द आपल्या वहीत सुवाच्य अक्षरात लिहून काढावेत.
(अ) पाऊस सुरू झाला. पाऊस ........
पाऊस सुरू झाला. पाऊस थांबला.
(आ) मारिया सावकाश दाराकडे गेली. मारिया ........
मारिया सावकाश दाराकडे गेली. मारिया भरभर दाराकडे गेली.
- (अ) चढणे × उतरणे
- (आ) आठवणे × विसरणे
- (इ) उंच × ठेंगणे / बुटके
- (ई) बाहेर × आत
- (उ) स्वच्छ × अस्वच्छ / घाणेरडे
- (ऊ) थांबणे × सुरू होणे / चालणे
एकदा मी शाळेतून घरी येत असताना अचानक जोराचा पाऊस सुरू झाला. माझ्याकडे छत्री नव्हती, त्यामुळे मी पूर्णपणे भिजलो. रस्त्यावर सगळीकडे पाणी साचले होते आणि झाडे वाऱ्याने जोरजोरात हलत होती. मी एका दुकानाच्या आडोशाला थांबलो. थोड्या वेळाने पाऊस कमी झाला आणि आकाशात छान इंद्रधनुष्य दिसले. हा अनुभव मला खूप आवडला.
पावसाळ्यात आजार पसरण्याची शक्यता जास्त असते, म्हणून आम्ही खालील काळजी घेऊ :
- पाणी नेहमी उकळून आणि गाळून पिऊ.
- बाहेरचे उघड्यावरचे अन्न खाणार नाही.
- पावसात भिजल्यास घरी आल्यावर लगेच स्वच्छ अंघोळ करू.
- घराच्या आजूबाजूला पाणी साचू देणार नाही, जेणेकरून डासांची पैदास होणार नाही.
व्याकरण : क्रियापद
वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला 'क्रियापद' म्हणतात.
उदा. 'मारियाने कुलूप उघडले.' या वाक्यात 'उघडले' या शब्दावरून कोणती क्रिया झाली हे समजते, म्हणून 'उघडले' हे क्रियापद आहे.
मराठीत 'र' हे अक्षर वेगवेगळ्या प्रकारे जोडाक्षरात वापरले जाते (उदा. रफार, काकपद इ.) :
पावसाबरोबर आलेले शब्द वाचा. त्या शब्दांचा उपयोग करून वाक्ये सांगा. (उदा., पावसाची बुरबुर सुरू झाली.)
- टपटपणारा पाऊस : पानांवरून टपटपणारा पाऊस बघायला खूप छान वाटते.
- मुसळधार पाऊस : काल रात्री पुण्यात मुसळधार पाऊस पडला.
- जोरदार पाऊस : अचानक जोरदार पाऊस आल्यामुळे सर्वजण आडोशाला पळाले.
- दमदार पाऊस : यावर्षी शेतकऱ्यांना अपेक्षित असा दमदार पाऊस झाला आहे.
- रिमझिम पाऊस : बाहेर रिमझिम पाऊस पडत असल्याने हवेत चांगलाच गारवा आला होता.