१९. भिकूतात्यांची भंबेरी

प्रल्हाद केशव अत्रे — टोपणनाव ‘केशवकुमार’. मराठी साहित्यातील एक अष्टपैलू व्यक्तिमत्त्व; थोर पत्रकार, नाटककार, कवी व वक्ते. विनोदी लेखक, चित्रपट कथालेखक, निर्माता व संपादक म्हणूनही त्यांची मोठी ख्याती आहे.

ठमाबाई भिकूतात्यांना थोडी वांगी आणायला सांगतात; वांग्याचे भरीत करण्याच्या नुसत्या कल्पनेनेच त्यांच्या तोंडाला पाणी सुटते. भिकूतात्या शेतात जातात, तर तिथे भरपूर वांगी लटकलेली दिसतात; पण शेताचा मालक कुठेच दिसत नाही.

मग भिकूतात्या एक अजब कल्पना काढतात — मालक नाही तर शेतालाच विचारू! ते स्वतःच आवाज बदलून शेताच्या वतीने ‘घ्या की हवी तेवढी’ असे उत्तर देतात आणि वांगी घेऊन घरी येतात. ठमाबाई खूश होऊन दुसऱ्या दिवशी कांदे आणायला सांगतात.

इकडे इतकी वांगी नाहीशी झालेली पाहून पाटलांना शेतात चोरी झाल्याचे कळते आणि ते टपून बसतात. दुसऱ्या दिवशी भिकूतात्या पुन्हा तीच युक्ती करून कांदे घेत असताना पाटील त्यांना पकडतात. भिकूतात्या ‘शेताला विचारले होते’ असे सांगतात, तेव्हा पाटीलही तीच युक्ती वापरून स्वतःच्या हाताला विचारतात आणि ‘द्या की हवे तेवढे’ म्हणत धम्मकलाडू देऊ लागतात. शेवटी भिकूतात्या पाया पडून, पुन्हा असे करणार नाही असे सांगून सुटका करून घेतात आणि पळून जातात.

• (अ) ठमाबाई वांग्याचे काय करणार होती? — ठमाबाई वांग्याचे भरीत करणार होती.
• (आ) भिकूतात्याने कोणाला विचारून वांगी घेतली? — भिकूतात्याने शेताला विचारून वांगी घेतली.
• (इ) पाटलांना शेतात चोरी झाले हे कसे कळले? — शेतातील इतकी सारी वांगी नाहीशी झालेली पाहून पाटलांना चोरी झाल्याचे कळले.
• (ई) भिकूतात्या पाटलांच्या पाया का पडले? — पाटलांनी चोरी करताना पकडून धम्मकलाडू द्यायला सुरुवात केल्यावर सुटका व्हावी म्हणून भिकूतात्या त्यांच्या पाया पडले.

• वांगे — पातेलेभर भरीत
• कांदा — कुरकुरीत भजी

विनोद म्हणजे आनंद देणारी गोष्ट. तो मनाला हलके करतो व ताण कमी करतो. हसल्याने मन प्रसन्न होते आणि शरीरालाही ऊर्जा मिळते. शब्दांतील खेळ, प्रसंगातील गंमत किंवा एखाद्याची निरागस चूक — असे विनोदाचे अनेक प्रकार आहेत.

महाराष्ट्रातील विनोदी साहित्यिक :

वाचनासाठी काही पुस्तके : पु. ल. देशपांडे — ‘व्यक्ती आणि वल्ली’, ‘बटाट्याची चाळ’, ‘असा मी असामी’ · चिं. वि. जोशी — ‘चिमणरावांचे चऱ्हाट’ · द. मा. मिरासदार — ‘माझ्या बापाची पेंड’ · शंकर पाटील — ‘वळीव’ · प्र. के. अत्रे — ‘झेंडूची फुले’.

म्हणी म्हणजे लोकांच्या अनुभवावर आधारित मोजका अर्थ व्यक्त करणारी, नेमक्या शब्दांची वाक्यरचना. अशा वाक्यात कमीत कमी शब्दांत जास्तीत जास्त अर्थ सामावलेला असतो.

मृण्मयी व सतीश यांनी लिहिलेले नमुने वाचून तुम्हीही तुमचा एखादा अनुभव लिहा. खाली नमुना दिला आहे.

1. ‘भिकूतात्यांची भंबेरी’ या पाठाचे लेखक कोण? — प्र. के. अत्रे.
2. अत्रे यांचे टोपणनाव काय? — केशवकुमार.
3. ‘भंबेरी’ म्हणजे काय? — फजिती.
4. भिकूतात्यांच्या पत्नीचे नाव काय? — ठमाबाई.
5. ठमाबाईंच्या तोंडाला पाणी का सुटले? — वांग्याच्या भरिताचे नाव काढताच.
6. भिकूतात्या शेतात दुसऱ्या दिवशी काय घ्यायला गेले? — कांदे.
7. पाटलांनी कोणाला विचारून धम्मकलाडू दिले? — स्वतःच्या हाताला विचारून.
8. पाठाचा शेवट कसा होतो? — पाटील भिकूतात्यांना सोडून देतात आणि भिकूतात्या पळून जातात.