१३. अदलाबदल

1. दोघांची एकमेकांशी खूप घट्ट मैत्री होती.
2. दोघांचे कपडे, रंग, आकार व कापड सर्व दृष्टींनी अगदी सारखे होते.
3. दोघेही एकाच शाळेत आणि एकाच वर्गात होते.
4. दोघांची घरेही रस्त्याच्या कोपऱ्यावर अगदी समोरासमोर होती.

(वाक्ये : एका व्रात्य मुलाला एक खोडकर कल्पना सुचली / अमृत व इसाबने शर्टाची अदलाबदल केली / गावातली काही मुले निंबाच्या झाडाखाली जमली होती / अमृत व इसाबच्या परस्परांवरील प्रेमाची गोष्ट ऐकून सर्वजण हेलावून गेले / हसनभाई काय सांगत आहेत ते ऐकायला शेजारपाजारच्या बायकाही तिथे जमल्या.)

(कंसातील वाक्प्रचार : गळ घातली, भुरळ घातली, पारा चढला, कौतुक वाटले, पोटात कावळे ओरडले, पोटात गोळा आला, हेलावून गेली, हबकून गेली)

1. (अ) घरी आलेल्या पाहुण्यांना बाबांनी राहण्यासाठी गळ घातली.
2. (आ) बाळू नवीन छत्री कोठेतरी विसरून आला, हे पाहून आईचा पारा चढला.
3. (इ) रस्त्यावर भांडणाऱ्या कुत्र्यांच्या आवाजाने नीताच्या पोटात गोळा आला.
4. (ई) त्याची करुण कहाणी ऐकून सर्वांची मने हेलावून गेली.

• (अ) व्रात्य, वात्र्य, वार्त्य, व्रार्त्य → व्रात्य
• (आ) कप्लना, कल्पना, कलपना, कल्प्ना → कल्पना
• (इ) गोष्ट, गोश्ट, गोशट, गोषट → गोष्ट

'वान' प्रत्यय : धनवान, गुणवान, रूपवान, बलवान.

'करी' प्रत्यय लावून तयार होणारे शब्द :

1. (१) तुमच्या मित्राने/मैत्रिणीने आज डबा आणला नाही :
   मी माझा डबा त्याच्यासोबत वाटून खाईन, जेणेकरून तो उपाशी राहणार नाही.
2. (२) शाळेत पिण्याच्या पाण्याचा नळ कोणीतरी विनाकारण सुरू ठेवला :
   मी लगेच जाऊन तो नळ बंद करेन, कारण पाण्याची बचत करणे हे आपले कर्तव्य आहे.
3. (३) वर्गातील एका विद्यार्थ्याने वर्गात कचरा केला आहे व ते तुम्ही पाहिले :
   मी त्याला तो कचरा उचलून कचराकुंडीत टाकायला सांगेन आणि वर्ग स्वच्छ ठेवण्याचे महत्त्व समजावून सांगेन.
4. (४) सहलीत तुमचा मित्र किल्ल्याच्या भिंतीवर नावे लिहीत आहे :
   मी त्याला तसे करण्यापासून थांबवेन आणि ऐतिहासिक वास्तूंचे रक्षण करणे किती गरजेचे आहे, हे त्याला पटवून देईन.

खालील शब्द वाचा : किडा, मेहुणा, पादुका, बाहुली, महिना, पहिली, सगुणा, तालुका, भिडू, पिसू, मनुका.

वरील शब्दांतील शेवटच्या अक्षराला काना, मात्रा, वेलांटी किंवा उकार यांपैकी कोणते ना कोणते तरी एक चिन्ह आहे (म्हणजेच ते दीर्घ स्वरान्त आहेत) आणि शेवटून दुसऱ्या अक्षरातील (उपान्त्य अक्षरातील) इकार किंवा उकार ऱ्हस्व आहेत (उदा. किडा, महिना, बाहुली).

अपवाद (तत्सम शब्द) : संस्कृतमधून मराठीत जसेच्या तसे आलेले 'तत्सम' शब्द या नियमाला अपवाद आहेत. तत्सम शब्दांतील उपान्त्य अक्षरे दीर्घ असतील, तर ती संस्कृतमधील मूळ शब्दांप्रमाणेच दीर्घ लिहावीत. (उदा. क्रीडा, परीक्षा, लीला, संगीता, पूर्व, भीती).