इयत्ता ८ वी · मराठी

७. नातवंडांस पत्र

लेखक — नंदू नाटेकर | संपूर्ण स्वाध्याय, पत्रलेखन आणि व्याकरण — महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (बालभारती).

Advertisement

★लेखक परिचय आणि शब्दार्थ

नंदू नाटेकर (१९३३–२०२१) : भारताचे माजी बॅडमिंटन राष्ट्रीय विजेते. त्यांनी १५ वर्षांच्या कारकिर्दीत १०० पेक्षा अधिक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार मिळवले आहेत. १९६१ मध्ये त्यांना 'अर्जुन पुरस्काराने' सन्मानित करण्यात आले आहे. प्रस्तुत पाठातून लेखकाने निसर्ग सान्निध्यात गेलेले समृद्ध बालपण, बॅडमिंटनची आवड, सातत्यपूर्ण परिश्रम आणि यातून संपादित केलेले उज्ज्वल यश याविषयीचा संवाद पत्ररूपाने आपल्या नातवंडांशी साधला आहे.

शब्दअर्थ
गिरिस्थानपर्वतावरील ठिकाण (Hill station)
नजराणामौल्यवान भेट
सबबकारण
सहस्रकएक हजार वर्षांचा काळ
स्वावलंबीस्वतःची कामे स्वतः करणारा
१आकृत्या पूर्ण करा.
(अ) लेखकाने शाळेच्या बागेत मनसोक्त केलेली मजा :
  • १. मनसोक्त खेळायचो
  • २. हुंदडायचो
  • ३. झाडांवर चढायचो
  • ४. पाऊस आला की त्यात चिंब भिजायचो
(आ) तिसऱ्या सहस्रकातील परस्परसंबंध वाढवणारी व माहिती देणारी माध्यमे :
  • १. ई-मेल
  • २. इंटरनेट
(इ) लेखकाने सुचवलेले सुट्टीतील मजेशीर अनुभव :
  • १. थंड हवेच्या गिरिस्थानांवर किंवा छोट्या गावी जाणे.
  • २. पक्ष्यांचे चिवचिवणे व थवे न्याहाळणे.
  • ३. जंगलातील विविध पशूंचे आवाज ऐकणे.

Advertisement

२एका शब्दांत उत्तर लिहा.
  • (अ) लेखक जेथे शिकले ते गाव – सांगली
  • (आ) लेखकाला मिळालेला पुरस्कार – अर्जुन पुरस्कार
  • (इ) खास व्यायामासाठीच असलेले ठिकाण – जिम
  • (ई) लेखकाचा आवडता खेळ – बॅडमिंटन
३तुमच्या शब्दांत उत्तरे लिहा.
(अ) लेखकाने सांगितलेले व्यायामाचे महत्त्व स्पष्ट करा.

प्रत्येकाने दररोज थोडा व्यायाम केलाच पाहिजे. 'वेळ नाही' ही सबब सांगता कामा नये, कारण जेवणासाठी जसा वेळ मिळतो तसा व्यायामासाठीही मिळालाच पाहिजे. विद्यार्थी जसे मोठे होतात, शाळा-कॉलेजांत जातात, तसतसा त्यांना वेळ कमी मिळतो, तरीही व्यायामासाठी तास-दोन तास काढलेच पाहिजेत. व्यायाम खुल्या मैदानावरील असो किंवा जिममधला, तो नियमित केल्याने भूक चांगली लागते आणि आरोग्य उत्तम राहते.

(आ) खेळ आपल्याला स्वावलंबी बनवतो व निर्णयक्षमता वाढवतो, तुमच्या शब्दांत लिहा.

खेळ खेळण्यामुळे आपल्या आयुष्यात शिस्त येते. कोणत्याही कठीण प्रसंगाचा सामना कसा करायचा, तसेच हरावे लागले तरी ते खिलाडूवृत्तीने कसे स्वीकारायचे हे खेळ आपल्याला शिकवतात. टेनिससारख्या खेळात चेंडू रेषेच्या आत आहे की बाहेर, हे आपले आपणच पडताळून पाहतो आणि योग्य तो निर्णय घेतो. याचप्रमाणे प्रत्यक्ष आयुष्यामध्येदेखील आपल्याकरिता चांगले काय आणि वाईट काय हे ओळखण्याची निर्णयक्षमता खेळामुळे वाढते आणि आपण स्वतःवर अवलंबून राहायला (स्वावलंबी व्हायला) शिकतो.

४गमतीचा नजराणा आणणारे निसर्गातील घटक व त्यासंदर्भातील तुम्ही अनुभवलेली एखादी घटना, याविषयीची माहिती सांगा.

निसर्गातील घटक: मोकळे आकाश, वाहती नदी, झाडे, पक्ष्यांचे चिवचिवणे आणि पशूंचे आवाज हे गमतीचा नजराणा आणणारे निसर्गातील घटक आहेत.

माझा अनुभव: उन्हाळ्याच्या सुट्टीत मी माझ्या मामाच्या गावी गेलो होतो. तिथे घरामागे एक आंब्याची बाग आणि छोटीशी नदी होती. सकाळी लवकर उठून मी बागेत जायचो, तेव्हा तिथे कोकिळेचा मंजूळ आवाज ऐकायला मिळायचा. नदीच्या थंड पाण्यात मनसोक्त डुंबणे, मित्रांसोबत झाडांवर चढून कैऱ्या काढणे आणि मोकळ्या आकाशाखाली वाळूवर खेळणे हा माझ्यासाठी खरोखरच निसर्गाने दिलेला एक मजेशीर नजराणा होता.

★खेळूया शब्दांशी
(अ) खालील तक्ता पूर्ण करा (एकवचन - अनेकवचन).
एकवचनअनेकवचन
पुस्तकपुस्तके
गावगावे
मैदानमैदाने
नदीनद्या
(आ) खालील वाक्ये वाचा व त्याआधारे तक्ता पूर्ण करा.

(१) सांगली हे महाराष्ट्रातले एक गाव आहे.
(२) चांगले काय आणि वाईट काय हे तुमचे तुम्हांला कळते.

वाक्य क्र.नामसर्वनामविशेषणक्रियापद
(१)सांगली, महाराष्ट्र, गावहेएकआहे
(२)–काय, हे, तुमचे, तुम्हांलाचांगले, वाईटकळते
★लिहिते होऊया : खालील मुद्द्यांच्या आधारे 'माझा आवडता खेळ' या विषयावर आठ ते दहा ओळी निबंध लिहा.

माझा आवडता खेळ : बॅडमिंटन

माझा आवडता खेळ बॅडमिंटन आहे. हा खेळ इनडोअर किंवा खुल्या मैदानातही खेळला जातो. यासाठी एक रॅकेट, शटलकॉक (फूल) आणि नेटची आवश्यकता असते. दोन किंवा चार खेळाडूंमध्ये हा खेळ खेळला जातो. शटलकॉक रॅकेटने मारून नेटच्या पलीकडे पाठवणे आणि प्रतिस्पर्ध्याला ते परत न मारता येणे यावर गुण मिळतात.

मला बॅडमिंटन खेळायला खूप आवडते कारण यात प्रचंड चपळता आणि वेग लागतो. हा खेळ खेळल्याने संपूर्ण शरीराचा व्यायाम होतो आणि मन ताजेतवाने होते. जेव्हा मी वेगाने येणारा शटलकॉक अचूकपणे परत टोलवतो, तेव्हा मला मिळणारा आनंद अवर्णनीय असतो. पी. व्ही. सिंधू आणि सायना नेहवाल या माझ्या प्रेरणास्थान आहेत; त्यांचे सामने पाहून मला ऊर्जा मिळते. भविष्यात माझे कौशल्य वाढवण्यासाठी मी शाळेच्या बॅडमिंटन संघात सराव करत आहे आणि लवकरच एका चांगल्या प्रशिक्षण वर्गातही प्रवेश घेणार आहे.

★वाचा : खालील उतारा वाचा व त्यास योग्य शीर्षक द्या.

उताऱ्याचे शीर्षक : सकारात्मक विचार किंवा खिलाडू वृत्ती

(आयुष्यात येणाऱ्या सुखदुःखाच्या प्रसंगांना धीराने आणि खिलाडू वृत्तीने सामोरे जाणे, तसेच नकारात्मक विचारांपासून दूर राहून मनाला चांगल्या विचारांची सवय लावणे हा या उताऱ्याचा मुख्य संदेश आहे.)

★पत्रलेखन (औपचारिक पत्र)

तुमच्या शाळेमध्ये उन्हाळी सुट्टीत 'हस्ताक्षर सुंदर करूया!' हे १० दिवसांचे शिबिर आयोजित केले आहे. त्यात तुम्हांला सहभागी करून घेण्याची विनंती करणारे पत्र वर्गशिक्षकांना लिहा.

दिनांक : २० एप्रिल २०२४

प्रति,
माननीय वर्गशिक्षक,
इयत्ता ८ वी (अ),
सरस्वती विद्यालय, पुणे.

विषय : 'हस्ताक्षर सुंदर करूया!' या उन्हाळी शिबिरात सहभागी करून घेण्याबाबत.

महोदय,
मी आपल्या वर्गातील विद्यार्थी असून, मला शाळेने उन्हाळी सुट्टीत आयोजित केलेल्या 'हस्ताक्षर सुंदर करूया!' या १० दिवसांच्या शिबिराबद्दल माहिती मिळाली. माझे हस्ताक्षर थोडे वळणदार नाही आणि मला ते सुधारण्याची खूप इच्छा आहे.

या शिबिराच्या माध्यमातून मला योग्य मार्गदर्शन मिळेल आणि माझ्या हस्ताक्षरात नक्कीच सुधारणा होईल याची मला खात्री आहे. तरी कृपया मला या १० दिवसांच्या शिबिरात सहभागी करून घ्यावे, ही नम्र विनंती.

आपला आज्ञाधारक विद्यार्थी,
अ. ब. क.
इयत्ता ८ वी (अ),
सरस्वती विद्यालय, पुणे.

★भाषासौंदर्य

आलंकारिक शब्दांची रचना करून भाषेचे सौंदर्य वाढवता येते. खाली काही आलंकारिक शब्द दिलेले आहेत. त्यांचा अभ्यास करा व या शब्दांप्रमाणे इतर काही आलंकारिक शब्दांची यादी तयार करा.

आलंकारिक शब्दअर्थ
गळ्यातला ताईतअत्यंत प्रिय व्यक्ती
बाळकडूलहानपणीचे संस्कार
काथ्याकूटनिष्फळ चर्चा
अष्टपैलूअनेक बाबींमध्ये कुशल असलेला
अळवावरचे पाणीअल्प काळ टिकणारे
अजातशत्रूज्याला कोणी शत्रू नाही असा
झाकले माणिकगुणांचे प्रदर्शन न करणारा गुणी मनुष्य
इतिश्रीशेवट
अक्षरशत्रूनिरक्षर, अशिक्षित

इतर काही आलंकारिक शब्द (विद्यार्थ्यांसाठी यादी) :

  • उंटावरचा शहाणा : मूर्खपणाचा सल्ला देणारा
  • कुंभकर्ण : अतिशय झोपाळू माणूस
  • कळीचा नारद : भांडणे लावून देणारा
  • गोगलगाय : गरीब, निरूपद्रवी माणूस
  • पांढरा हत्ती : खर्चिक पण निरुपयोगी वस्तू