१३. तिफन (कविता)
कवी विठ्ठल वाघ — संपूर्ण स्वाध्याय, प्रश्नोत्तरे, स्वमत आणि भाषाभ्यास (सामान्यरूप). महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक मंडळ (कुमारभारती).
शेअर कराAdvertisement
स्वाध्याय
- (१) पेरणीसाठी लागणारे बियाणे — बिजवाई
- (२) शेतकरी पेरणीसाठी वापरतो ते अवजार — तिफन
- (३) पाराबती करते त्या दोन कृती — वटी पोटाले बांधते आणि झोयी काटीले टांगते
(१) काकरात बिजवाई जसं हासरं चांदनं
'काकर' म्हणजे पेरणीसाठी नांगराने मातीत तयार केलेली तास (ओळ). शेतकरी जेव्हा या काळ्याभोर मातीत पांढरे शुभ्र बियाणे (बिजवाई) पेरतो, तेव्हा ते बियाणे काळ्या मातीत चमकणाऱ्या हसऱ्या चांदण्यांसारखे दिसते. बियाणांची चांदण्यांशी केलेली ही तुलना शेतकऱ्याचा आनंद आणि निसर्गाचे सौंदर्य अतिशय मनमोहकपणे स्पष्ट करते.
(२) काया ढेकलात डोया हिर्व सपन पाहेते
शेतकरी जेव्हा शेतात राबून काळ्या मातीत (काळ्या ढेकळांत) बी पेरतो, तेव्हा त्याचे डोळे भविष्यातील एक सुंदर स्वप्न पाहत असतात. त्या बीजातून उद्या हिरवेगार पीक उगवेल, शेत बहरेल आणि समृद्धी येईल, हे 'हिरवे स्वप्न' त्याच्या डोळ्यांत तरळत असते. शेतकऱ्याची मेहनत आणि त्याचा आशावाद या ओळीतून अतिशय सुंदररीत्या व्यक्त झाला आहे.
| वऱ्हाडी शब्द | प्रमाणभाषेतील शब्द |
|---|---|
| काया | काळ्या |
| ईज | वीज |
| पोटाले | पोटाला |
| पाराबती | पार्वती |
| झोयी | झोळी |
| काटीले | काठीला |
| तानुलं | तान्हे बाळ |
| लळते | रडते |
| डोया | डोळा |
| सपन | स्वप्न |
| रगत | रक्त |
| हिर्व | हिरवे |
Advertisement
| कवितेचा विषय | कवितेतील पात्र | कवितेतील तुम्हांला सर्वांत आवडलेले प्रतिक | कवितेतील नैसर्गिक घटना |
|---|---|---|---|
| पावसाळ्यातील शेतीची कामे (पेरणी) व शेतकऱ्याचे कष्टमय जीवन | सदाशिव, पाराबती, तानुलं बाळ, मैना, राघू | काकरात पडलेली बिजवाई (हसऱ्या चांदण्यासारखी) | ढग ढोल वाजवणे, वीज चमकणे (ईज नाचते थयथय), ढग बरसणे |
शेतकऱ्याचे जीवन हे अतिशय कष्टाचे असते. ऊन-पावसाची तमा न बाळगता तो दिवसरात्र शेतात राबतो. शेतात अनवाणी पायाने काम करताना अनेकदा त्याच्या पायात काटे रुततात, रक्त सांडते, पण तो त्या वेदनेची अजिबात पर्वा करत नाही.
शेतकऱ्याला माहीत असते की, त्याच्या या कठोर कष्टातूनच, सांडलेल्या घामातून आणि रक्तातून उद्याच्या हिरव्यागार पिकाचे (समृद्धीचे) स्वप्न फुलून येणार आहे. जोपर्यंत शेतकरी काळ्या मातीत घाम गाळत नाही, तोपर्यंत त्या मातीतून सोने (पीक) पिकत नाही. शेतकऱ्याचे अपार कष्ट, त्याची जिद्द आणि त्याचे आशावादी स्वप्न या ओळींतून अत्यंत प्रभावीपणे आणि हृदयस्पर्शी शब्दांत मांडले आहे.
भाषाभ्यास — सामान्यरूप
शब्दाला प्रत्यय लागण्यापूर्वी होणाऱ्या बदलाला शब्दाचे सामान्यरूप म्हणतात. शब्दाच्या मूळ रूपाला सरळरूप म्हणतात.
उदा., 'दुकान' हे सरळरूप आणि 'दुकाना-' हे सामान्यरूप. (दुकानात = दुकाना + त). नामांना किंवा सर्वनामांना लागणारे प्रत्यय अनेक प्रकारचे असतात (ला, त, ने, शी, चा, ची, चे इत्यादी). नामांना व सर्वनामांना प्रत्ययांबरोबरच शब्दयोगी अव्यये जोडली जातात, तेव्हासुद्धा सामान्यरूप होते.