१५. माझे शिक्षक व संस्कार

श्री. गोळीवडेकर मास्तर हे खरे शेतीतज्ज्ञ शिक्षक होते. त्यांचे शाळेच्या बागा करण्यात अर्धे लक्ष असे. लेखक आणि त्यांचे मित्र वयाने आणि हाडापिंडाने कष्टाच्या कामाला कणखर होते.

शाळेची ओढ्याकाठची बाग फुलवण्यासाठी ही मुले विहिरीचे पाणी दोन-दोन तास राहाटेने ओढून झाडांना देत असत. तसेच बागेतील जमीन कुदळीने खांदणे, वाफे करणे, बंध घालणे अशी सर्व कष्टाची कामे लेखक आणि त्यांचे मित्र करत असत. त्यांच्या याच अपार कष्टामुळे शाळेच्या बागा फुलल्या होत्या, असा अर्थ या वाक्यातून स्पष्ट होतो.

लेखक आपली गावची शाळा सोडणार होते. त्यांना शिक्षणाची तीव्र ओढ होती आणि पुढील उच्च शिक्षण घेण्याची त्यांची इच्छा होती.

औंध (जि. सातारा) येथील हायस्कूलमध्ये शिक्षणाची चांगली सोय असल्यामुळे पुढील शिक्षणासाठी तेथे जाण्याचा विचार लेखक करत होते. यासाठी ते शाळेतील शिक्षकांचा सल्ला आणि मार्गदर्शनही घेत होते.

विद्यार्थ्यांचे व्यक्तिमत्त्व घडवण्यात शिक्षकांचा सिंहाचा वाटा असतो. शिक्षक केवळ पुस्तकी ज्ञान देत नाहीत, तर जीवनात कसे जगावे याचे संस्कारही करतात. विद्यार्थ्यांच्या अंगातील कलागुणांना वाव देणे आणि त्यांच्या चुका सुधारून त्यांना योग्य मार्ग दाखवणे हे शिक्षकांचे मुख्य काम असते.

उदा., प्रस्तुत पाठात नाईक मास्तरांनी लेखकाला शिस्त आणि जीवनातील प्रगतीचे धडे दिले. तर रायगावकर सरांनी, लेखकाला कुस्ती खेळण्यावरून हटकले गेल्यावर, निराश न होता समाजातील वास्तव समजून घेण्याचा सकारात्मक विचार दिला. अशा प्रकारे, शिक्षकांच्या मार्गदर्शनामुळेच विद्यार्थ्याचे योग्य व्यक्तिमत्त्व विकसित होते, हे नक्की.

माझ्या मते, शिक्षक आणि विद्यार्थी यांचे नाते हे विश्वास, आदर आणि मोकळेपणा यावर आधारलेले असावे. शिक्षक हा विद्यार्थ्याचा मित्र, तत्त्वज्ञ आणि मार्गदर्शक (Friend, Philosopher and Guide) असावा. विद्यार्थ्याने न घाबरता आपल्या शंका आणि अडचणी शिक्षकांसमोर मांडल्या पाहिजेत.

शिक्षकांनीही विद्यार्थ्याला केवळ परीक्षार्थी न बनवता त्याच्यातील चांगले गुण ओळखून त्याला प्रोत्साहन द्यावे. जेव्हा शिक्षक एखाद्या विद्यार्थ्याला समजून घेऊन प्रेमाने जवळ करतात, तेव्हा ते नाते आयुष्यभरासाठी टिकते आणि तो विद्यार्थी भविष्यात एक चांगला नागरिक बनतो.